Yağlı pəhriz prostat xərçənginin yayılmasını necə tətikləyir?

Yağ ağırlıqlı pəhrizlərin – xüsusilə qərb pəhrizində tez-tez istifadə olunan qızartmaların – prostat xərçəngi riskini artırdığı məlum idi, lakin bunun arxasındakı mexanizmlər aydın deyildi. Nature Geneticsjurnalında nəşr edilmiş yeni araşdırma yağların genetik amillərlə birlikdə prostat xərçəngi hüceyrələrinin yayılmasını necə asanlaşdırdığını izah edir. Nəticələr genlərimiz və pəhrizimizdəki yağlar arasındakı mürəkkəb qarşılıqlı təsirlərin prostat xərçənginin yayılmasını təşviq etmə dinamikasına işıq salır.

Bu araşdırmanın nəticələri həyat tərzini dəyişmək üçün çox inandırıcıdır. Araşdırma həmçinin prostat xərçənginin müalicəsində hüceyrə lipid/yağ yollarını hədəfləyən yeni müalicələrin qapısını açır.

Qərb pəhrizi nədir?

Doymamış yağlar, qırmızı ət, karbohidratlar, zərərli atışdırmalar kimi emal edilmiş qidalar ağırlıqlı, təzə meyvə-tərəvəz, tam taxıl, dəniz məhsulları və quş ətinin az istehlak edildiyi pəhriz kimi müəyyən edilir. Sağlamlığa təsirləri baxımından qərb pəhrizi hipertoniya, ürək-damar xəstəliyi, hiperxolesterolemiya, diabet, piylənmə və bəzi xərçəng növləri ilə əlaqələndirilir.

Prostat xərçəngi və qərb pəhrizi

Qərb pəhrizinin prostat xərçənginin irəliləməsini başlada biləcəyi geniş qəbul edilmişdir. Lakin bu pəhrizdə daha çox istifadə olunan yağlarla prostat xərçəngi arasında güclü əlaqəni dəstəkləyən birbaşa sübutlar çatışmırdı.

Bu tədqiqatlardan birində qərb pəhrizi tətbiq edən kişilərin prostat xərçəngindən ölüm riskinin meyvə, tərəvəz və tam taxılla zəngin pəhriz tətbiq edənlərdən 2,5 dəfə yüksək olduğu göstərildi.

Genlər və pəhriz əlaqəsi – Piylənmə dərmanı xərçəng müalicəsində istifadə edilə bilərmi?

Bu tədqiqatda qərb pəhrizində tez-tez seçilən yağların prostat xərçənginin yayılmasını tətikləyən genetik səbəbləri araşdırılmış və əlavə sübutlar tapılmışdır.

Alimlər prostat xərçənginin yaranmasında PTEN geninin mühüm rol oynadığını bilirdilər, çünki şişi basdıran gendirvə heyvan tədqiqatları xərçəng yayıldıqda bu genin yox olduğunu göstərmişdir. Lakin əvvəlki tədqiqatlar bu genin itkisinin metastazı başlatmaq üçün təkbaşına kifayət etmədiyini düşündürürdü.

Tədqiqatçılar PTEN ilə birlikdə metastaza səbəb olan əməkdaş başqa genin olub-olmadığını anlamaq üçün şişlərdə genomik məlumatları təhlil etdilər və nəticədə digər şişbasdırıcı gen olan PMLgenini hələ metastaz verməmiş prostat xərçəngi şişlərində kəşf etdilər. Bundan əlavə, yayılmış şişlərin təxminən %20-sində hər iki şişbasdırıcı gen yox idi.

Digər mühüm məqam isə metastaz verən bu şişləri təhlil edərkən, hüceyrələrin anormal yüksək miqdarda yağ ehtiva etdiyinin tapılmasıdır.

Bunun ardınca xərçəng hüceyrələrinin yağ saxlamasını dayandırmağın metastazı da önləyə, hətta metastatik prostat xərçəngini müalicə edə biləcəyi düşünülərək tədqiqatçılar normal, az yağlı və ya bitki əsaslı pəhrizlə qidalanan siçanlara fatostatin adlı piylənmə dərmanı tətbiq etdilər. Tədqiqatda görüldü ki, bu dərman təəccüblü şəkildə lipogenezi (yağ istehsalını) bloklayır, şişlər geriləyir və metastaz vermir.

Bu, prostat xərçənginin yayılmasında genetik olmayan, ətraf mühit amilinə işarə edən tədqiqatdır. Nəticələr həmçinin iki yeni müalicə fikri doğurur. Birincisi, metastatik şişləri olan xəstələri yağları az pəhrizlə qidalandırmağın, ikincisi isə fatostatin kimi yağəngəlləyici dərmanlardan istifadənin müalicədə faydalı ola biləcəyidir. Əlbəttə, bu iddiaları təsdiqləmək üçün klinik tədqiqatlara ehtiyac vardır.