Yeni koronavirus xəstəliyinin (COVID-19) ƏLAMƏTLƏRİ hansılardır? Neçənci gün nələr olur? Ağciyərə necə zərər verir?
Bu məqalədə
Əvvəlcə soyuqdəymə olduğunu düşünə bilərsiniz, elə də ola bilər; lakin yeni koronavirus xəstəliyi COVID-19 olma ehtimalınız da var.
COVID-19 haqqında bilməli olduğunuz məqamlar
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (DSÖ) Çində apardığı COVID-19 tədqiqatlarına görə 20 fevral 2020 tarixindən etibarən laboratoriya şəraitində təsdiqlənmiş halların;
- %80-i yüngül və orta dərəcəli,
- %14-ü ağır və
- %6-sı kritik olaraq müşahidə edilib.
Açığı, yüngül keçirilən COVID-19 yüngül keçirilən soyuqdəymə kimi deyil. Əlamətləri ciddi olacaq. Əlavə oksigenə ehtiyac yaratması xaricində bütün simptomlar (əlamətlər) sizi bu kateqoriyaya (yüngül-orta dərəcə) daxil edəcək. Ağır hallar oksigen dəstəyinə ehtiyac duyacaqlar, kritik hallar isə tənəffüs və ya çoxorqan çatışmazlığı yaşayanlar kimi təsnif edilib. Xəstəliyin əlamətləri, müalicələri və vaxtları xəstənin hansı kateqoriyaya daxil olduğuna görə dəyişir.
Elə isə COVID-19 xəstəliyinin hər kateqoriyaya gündən-günə necə təsir etdiyini izah edək
COVID-19 xəstəliyinin əlamətləri virusla ilk qarşılaşmadan 2 ilə 14 gün ərzində görünür. Bunlar soyuqdəymə və ya mövsümi qrip əlamətlərinə bənzəyə bilər. Xəstələrin çoxunda (təxminən %50-də) əvvəlcə qızdırma olur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və Çin birgə missiyasının müşahidələrinə görə, “xəstəxanaya yerləşdirilən” COVID-19 xəstələrinin təxminən %88-də qızdırma müşahidə olunub. Çin xaricindəki başqa tədqiqatda isə xəstəxanaya müraciət edənlərin yalnız %44-də qızdırma görülüb, lakin sonradan %89-u qızdırma əlamətləri göstərib.
Bəzi hallarda tənəffüs yolu əlamətlərindən bir neçə gün əvvəl ürəkbulanma, qusma və/və ya qarın ağrısı kimi həzm sistemi əlamətləri də müşahidə olunub.
COVID-19 tənəffüs yolu xəstəliyinə səbəb olduğu üçün bu əlamətləri standart qəbul edə bilmərik. Yəni xəstələrin çoxunda virus ağciyərlərə daxil olur və orada çoxalır. Virus infeksiyanın ilk günlərində ağciyər hüceyrələrini zəbt etməyə başlayır. Xüsusilə hava yollarını təmizləyən hərəkətli tükəbənzər qamçılı çıxıntılara zərər verir. Hüceyrələr yoluxduqda ölür və parçalanaraq mövcud tullantılara qarışır. Buna görə bədənin ağciyərləri və nəfəs borusunu qorumasına mane olurlar. İnflamasiya (iltihablanma) zədəyə səbəb olur, zədələr də daha çox iltihab yaradır. Bu dövr sağlam toxumanı ciddi məhv edir və iltihab ən çox rast gəlinən quru öskürəyin, həmçinin təngnəfəsliyin və bəlğəm yaranmasının izahı ola bilər.
Bu müddətdə yarana biləcək digər simptomlar halsızlıq, boğaz ağrısı, baş ağrısı və ya əzələ-oynaq ağrıları, burun axıntısıdır.
5-ci gündən etibarən əlavə xəstəlikləri olanların nəfəs almaqda çətinlik çəkdiyi görülə bilər və adətən xəstənin xəstəxanaya getməsi 7-ci günə çata bilər.
Yüngül hallar adətən bu müddətdə sağalır, lakin orta, ağır və kritik hallarda fərqli risklərlə pnevmoniya (sətəlcəm) inkişaf edir. Bu xəstələrin sağalması bir neçə gün və ya həftələr çəkə bilər.
Bəzi ağır və kritik hallarda əlamətlər kəskin respirator distress sindromunu (ARDS) göstərə bilər.
ARDS, ağciyərlərdə maye toplanması ilə yaranan xəstəlikdir. İltihab infeksiyanı hədəfləyən immun hüceyrələrini hərəkətə gətirir. Adətən bu hüceyrələr yoluxmuş sahələrə yönəldilir. Lakin bəzən immun sistemi həddi aşır və bu, immun hüceyrələrinin sağlam hüceyrələr də daxil olmaqla yollarındakı hər şeyi öldürməyə başladığı andır. ARDS %30-40 ehtimalla ölümcül ola bilər və kritik hallarda qabaqcıl həyat dəstəyi tələb edən tənəffüs çatışmazlığına gətirə bilər. Bu vəziyyətdəki xəstələr böyük ehtimalla intensiv terapiya şöbələrinə göndərilir.
Ağciyərlər yetərincə işləyə bilmədiyi üçün ARDS müalicəsi oksigen və mexaniki ventilyasiya (tənəffüs cihazı) dəstəyi tələb edir. Məqsəd qan dövranına daha çox oksigen təmin etməkdir.
Bu müalicə nəticə vermədikdə daha çox oksigen almaq üçün ağciyərlərdə həddindən artıq maye toplanır. COVID-19 ölümlərinin çoxunun səbəbi budur və xəstə bu mərhələdən xilas olsa belə, daimi ağciyər zədəsi qala bilər.
Əvvəllər SARS da ağciyərlərə zərər vurub və bəzi xəstələrdə bal pətəyi görünüşlərinə səbəb olub; bu zədələr yeni növ koronavirusdan təsirlənən insanlarda da görülüb.
İlkin tədqiqatlarda bu xəstəlikdən ölümlərin çoxu 14 ilə 19 gün ərzində baş verir. Sağalma və xəstəxanadan çıxma vaxtı orta hesabla iki yarım həftədir. Lakin bəzi çox kritik halların xəstəxanadan çıxması aylar çəkə bilər.
Sağalma prosesindəki xəstə hələ də xəstəliyi yoluxdura bilər. Bu insanlar riskli olub-olmadıqları barədə həkimləri və ictimai səhiyyə mütəxəssisləri ilə əlaqədə olmalıdırlar.
Hələ təsirli peyvənd tapılmadığı üçün xəstəlikdən qorunmağın ən təsirli yolu ona yoluxmaqdan qaçmaqdır.
Əksər hallar sağ qalır. Buna görə evinizdə qalın və təşvişə düşməyin.
COVID-19 insanlar arasında öskürmə və asqırma yolu ilə asanlıqla yayıla bilər. Buna görə əllərinizi tez-tez yuyun və xəstə insanlarla yaxın təmasdan qaçın. Gündəlik istifadə etdiyiniz sahələri təmizləyin və dezinfeksiya edin.
COVIDKovid-19 ciddi qəbul edilməlidir
*
KORONAVİRUS DOSYEMİZ
- Koronavirus haqqında son xəbərlər – Dünya və Türkiyədə vəziyyət
- Koronavirus (COVID-19) epidemiyasında SƏHİYYƏ İŞÇİLƏRİ niyə və necə dəstəklənməlidir?
- Çöldə yemək yeyərkən koronavirusdan qorunmağın 7 yolu
- Koronavirus epidemiyasında uğurlu və uğursuz ölkələr və görülməli işlər
- Xərçəng xəstələrinin Coronavirus haqqında bilməli olduğu məqamlar
- Epidemiya və pandemiya nədir? Aralarındakı fərqlər hansılardır?
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.