Yumurtalıq xərçəngi metastazının mexanizmi açıldı — növbədə qarşısını almaq var

Yumurtalıq xərçənginin niyə periton (qarın pərdəsi) üzərindən metastaz verdiyi müəyyən edildi. Bunun qarşısını almaq üçün istifadə edilə biləcək bəzi dərmanlar da mövcuddur. Yumurtalıq xərçənginin yayılmasının qarşısını ala biləcək yeni müalicələr mümkün ola bilər.

• Yumurtalıq xərçəngi nədir? Səbəbləri və risk amilləri hansılardır? (ətraflı)

Təkcə ABŞ-da yumurtalıq xərçənginin hər il təxminən 20.000 qadına təsir etdiyi təxmin edilir. Ölkəmizdə isə yumurtalıq xərçəngi qadınlarda ən çox rast gəlinən 7-ci xərçəngdir. Yumurtalıq xərçəngi reproduktiv sistem xərçəngləri arasında həyatı ən çox təhdid edən növdür, lakin erkən aşkar edilərsə və ya yayılmasının qarşısı alınarsa, müalicənin uğur şansı da artar.

Yumurtalıq xərçəngi olanların yalnız %15-i erkən mərhələdə aşkar edilir, %75-ində isə şiş artıq peritona yayılmış olur.

Metastazı dayandırmaq üçün nə etmək olar? Cavabı tapmaq üçün tədqiqatçılar yüksək dərəcəli seroz yumurtalıq xərçəngində metastatik prosesi araşdırdılar. Nəticələr Cancer Research jurnalında dərc edildi.

Əvvəlki tədqiqatlar yumurtalıq xərçəngində makrofaq adlandırılan immun hüceyrələrinin şiş mikromühitində sıx şəkildə olmasının daha pis nəticələrlə əlaqəli olduğunu göstərib. Buna görə tədqiqatda makrofaqların xərçəng hüceyrələrinin yayılmasına və peritona yapışmasına kömək edib-etmədiyi araşdırıldı.

Yumurtalıq xərçənginin qarın pərdəsinə necə metastaz verdiyi tapıldı

Hüceyrə kulturası təcrübələri sağlam hüceyrələrlə xərçəng hüceyrələri arasındakı mürəkkəb qarşılıqlı təsirin xərçəngin yayılmasını asanlaşdırdığını göstərib.

Normalda periton adlanan qarın pərdəsi mezotel adlı hüceyrələrlə örtülüdür; mezotel hüceyrələri bədən boşluqlarını və daxili orqanları əhatə edən qişalarda sıx şəkildə yerləşir.

Yumurtalıq xərçəngi ilə bağlı bu yeni tədqiqat makrofaqların bu mezotel hüceyrələrini xərçəng hüceyrələrinin yapışmasına kömək edən yapışqan hüceyrələrə çevirdiyini ortaya çıxardı. Yəni orqanizmdəki normal hüceyrələr xərçəng hüceyrələrinin yayılmasını başlada bilər.

Sonra alimlər bu çevrilmədə hansı zülalların təsirli olduğunu tapmağa qərar verdilər. Hesablama modelləşdirilməsi ilə zülalların zəncirvari reaksiyası ortaya çıxarıldı: makrofaqların MIP-1β zülalı ifraz etdiyi, bunun mezotel hüceyrələrinin P-selektin adlanan yapışqan zülal istehsal etməsinə səbəb olduğu və P-selektinin də xərçəng hüceyrələrinin yapışmasını təmin etdiyi görüldü.

Siçanlarda aparılan tədqiqatlar da nəticələri təsdiqlədi. Sonda tədqiqatçılar insan nümunələrini də araşdırdılar və yumurtalıq xərçəngi olan şəxslərdə həm MIP-1β, həm də P-selektin səviyyələrinin artdığı müəyyən edildi.

Mövcud dərmanlarla bu proses dayandırıla bilərmi?

Bu yeni tədqiqatın təqdim etdiyi yanaşmalar qısa müddətdə səmərəli yeni müalicələrə çevrilə bilər. Bu tədqiqatın aşkar etdiyi metastatik prosesin vacib tərəflərini əngəlləmək üçün istifadə edilə bilən mövcud dərmanlar var. Məsələn, Maraviroc adlı HIV dərmanının MIP-1β reseptorlarını blokladığı məlumdur.

Nəticələr daha yaxşı sübut edilərsə, alimlər yaxın vaxtlarda əhəmiyyətli toksikliyə səbəb olub-olmadıqlarını görmək üçün faza-1 klinik tədqiqat ilə mövcud dərmanları klinikada istifadə etmək üçün sınaqlara başlayacaqlar.

• Ginekoloji (qadınlara xas) xərçənglərin müalicəsi — yeniliklər 2017 və 2018