Erektil Disfonksiyon İlaçları: Sildenafil, Tadalafil, Vardenafil, Avanafil Karşılaştırması
Erektil disfonksiyon (sertleşme bozukluğu) ilaçları: hangisi kime uygun?
Erektil disfonksiyon, tatmin edici bir cinsel ilişki için yeterli sertleşmenin sağlanamaması veya sürdürülememesidir. Sık görülür, tedavi edilebilir ve çoğu zaman yalnızca cinsel bir sorun değil, damar sağlığının erken bir göstergesidir. Bugün tedavinin temelini, 1998'de sildenafil (Viagra) ile başlayan PDE5 inhibitörleri oluşturuyor. Türkiye'de sildenafil, tadalafil ve vardenafil eczanelerde bulunuyor; daha yeni bir seçenek olan avanafil ise 2023'te ruhsat aldı. Bu yazıda dört ilacı etkinin başlama süresi, süresi, yemekle ilişkisi, yan etkileri ve güvenliği açısından ayrıntılı olarak karşılaştırıyor, tabletlerin yetmediği durumlarda başvurulan diğer tedavileri de anlatıyoruz.
- Dört ilaç, aynı mekanizma: Sildenafil, tadalafil, vardenafil ve avanafil, sertleşmeyi sağlayan cGMP'yi yıkan PDE5 enzimini frenler. Cinsel uyarı olmadan sertleşme oluşturmazlar, cinsel isteği artırmazlar.
- En belirgin farklar zamanlamada: Avanafil ilişkiden yaklaşık 15-30 dakika önce, sildenafil ve vardenafil yaklaşık 1 saat önce alınır. Tadalafilin etkisi 36 saate kadar sürer ve günlük düşük dozla da kullanılabilir.
- Yemek: Yağlı yemek sildenafil, vardenafil ve avanafilin emilimini geciktirir; tadalafili etkilemez.
- Etkinlik ve yan etki: 82 çalışmayı birleştiren bir analizde en yüksek etkinlik sildenafil 50 mg'da, en düşük yan etki oranı tadalafil 10 mg'da görüldü. En sık yan etkiler baş ağrısı, yüzde kızarma, burun tıkanıklığı ve hazımsızlık.
- Kesinlikle birlikte kullanılmaz: Nitrat içeren kalp ilaçları (dil altı, bant, sprey) ve riosiguat. Tansiyon tehlikeli düzeyde düşebilir.
- Kalp için uyarı: Sertleşme bozukluğu, kalp-damar hastalığından ortalama 2-5 yıl önce ortaya çıkabilir. Tedaviyle birlikte tansiyon, şeker ve kolesterol de değerlendirilmelidir.
Ne kadar sık görülüyor?
Erektil disfonksiyon, erkeklerin en sık sağlık sorunlarından biri. ABD'de yapılan Massachusetts Erkek Yaşlanma Çalışması'nda 40-70 yaş arasındaki erkeklerin %52'sinde hafif, orta veya tam sertleşme bozukluğu saptandı; tam sertleşme bozukluğu 40 yaşta %5 iken 70 yaşta %15'e çıkıyordu.
Türkiye'den iki büyük çalışma var. 2002'de yayımlanan ve 40 yaş üstü 1.982 erkeği kapsayan çalışmada yaşa göre düzeltilmiş sıklık %69,2 bulundu; ancak bunların çoğu hafif (%33,2) veya orta (%27,5) düzeydeydi, ağır sertleşme bozukluğu %8,5 idi. Türk Androloji Derneği'nin 2017'de yayımlanan ve 40 yaş üstü 2.760 erkeği kapsayan çalışmasında ise sıklık %33 olarak bildirildi. Bu çalışmada sıklık yaşla birlikte belirgin şekilde artıyordu: 40-49 yaşta %17, 50-59 yaşta %35,5, 60-69 yaşta %68,8 ve 70 yaş üstünde %82,9. İki çalışma arasındaki fark, büyük ölçüde kullanılan anketlerden ve tanım farklarından kaynaklanıyor.
Sertleşme sorunu neden kalp için bir uyarıdır?
Sertleşme, penisteki küçük damarlara kanın hızla dolmasıyla oluşur. Diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, sigara, obezite ve hareketsizlik, damar iç yüzeyini (endotel) bozarak bu süreci zorlaştırır. Aynı risk faktörleri kalp damarlarını da etkiler. Amerikan Kardiyoloji Koleji'nin (ACC) aktardığına göre sertleşme bozukluğu belirtileri, kalp-damar hastalığı belirtilerinden yaklaşık 2-5 yıl önce ortaya çıkabiliyor.
2024'te yayımlanan Princeton IV uzlaşı raporu, sertleşme bozukluğunu kalp-damar riskini artıran bir faktör olarak tanımlıyor. Aktarılan verilere göre MESA çalışmasında sertleşme bozukluğu olan erkeklerde kalp-damar olayı riski yaklaşık 1,9 kat daha yüksekti. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzu da sertleşme bozukluğunu kalp-damar hastalığının öncüsü olarak değerlendirmeyi ve özellikle damar kaynaklı sertleşme bozukluğunda kalp-damar risk hesaplaması yapılmasını öneriyor. Kalp-damar risk faktörlerini kalp damar hastalığı nedir yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Şekil 1 · Sertleşme sorunu: kalbin erken uyarısı
Aynı risk faktörleri penis ve kalp damarlarını birlikte etkiler.
Bu nedenle sertleşme sorunu olan her erkekte tansiyon, kan şekeri, kolesterol ve bel çevresi değerlendirilmeli; gerekirse sabah testosteron düzeyi de ölçülmelidir. Tedaviye başlamadan önce yaşam tarzı değişiklikleri önemlidir: Obez erkeklerde yapılan bir çalışmada 2 yıl süren kilo verme ve egzersiz programıyla sertleşme işlevi, programa katılanların %30,9'unda, kontrol grubunda ise %5,5'inde normale döndü. Sigarayı bırakmanın kalp-damar yararlarını günde 1 sigara bile kalp-damar riskini artırıyor yazımızda, beslenmenin etkisini de Akdeniz diyeti yazımızda ele aldık.
PDE5 inhibitörleri nasıl çalışır?
Cinsel uyarı sırasında penisteki sinir uçlarından nitrik oksit (NO) salınır. Nitrik oksit, hücre içinde cGMP adlı bir haberci molekülün artmasını sağlar. cGMP, penis damarlarındaki düz kasları gevşetir; kan penise dolar ve sertleşme oluşur. PDE5 (fosfodiesteraz tip 5) enzimi ise cGMP'yi yıkarak sertleşmeyi sona erdirir.
PDE5 inhibitörleri bu enzimi frenler; böylece cGMP daha uzun süre ortamda kalır ve sertleşme kolaylaşır. Bu mekanizmanın iki önemli sonucu var: Birincisi, ilaçlar cinsel uyarı olmadan işe yaramaz ve cinsel isteği artırmaz. İkincisi, nitrik oksit veren nitrat ilaçlarla birlikte alındıklarında tansiyon tehlikeli düzeyde düşebilir.
Şekil 2 · Sertleşme nasıl oluşur, ilaç nerede etki eder?
PDE5 inhibitörleri sertleşmeyi başlatmaz; cinsel uyarıyla başlayan süreci güçlendirir.
Dört ilacın karşılaştırması
Aşağıdaki tablo, ilaçların ABD (FDA) ve Avrupa (EMA) prospektüslerindeki bilgilere dayanıyor. Dozlar, sertleşme bozukluğu tedavisi içindir; sildenafil ve tadalafilin akciğer damar basıncı yüksekliği (pulmoner hipertansiyon) için kullanılan dozları ve kullanım şekilleri farklıdır.
| Özellik | Sildenafil | Tadalafil | Vardenafil | Avanafil |
|---|---|---|---|---|
| Olağan başlangıç dozu | 50 mg | 10 mg günlük: 5 mg |
10 mg | 100 mg |
| Doz aralığı | 25-100 mg | 5-20 mg günlük: 2,5-5 mg |
5-20 mg | 50-200 mg |
| İlişkiden ne kadar önce? | ~1 saat (30 dk-4 saat) | En az 30 dk; etki 36 saate kadar | 25-60 dk | 15-30 dk (50 mg: ~30 dk) |
| Kanda en yüksek düzey (ortanca) | 1 saat | 2 saat | 1 saat | 30-45 dk |
| Yarılanma ömrü | ~4 saat | 17,5 saat | 4-5 saat | ~5 saat* |
| Yağlı yemek | ~1 saat geciktirir | etkilemez | Emilimi azaltır | >1 saat geciktirir |
| Öne çıkan yan etki | Kızarma, renkli görme | Sırt ve kas ağrısı | Kızarma, burun akıntısı; hafif QT uzaması | Baş ağrısı, kızarma (oranlar düşük) |
| İlaçtan sonra nitrat için bekleme | belirtilmemiş | ≥48 saat | belirtilmemiş | ≥12 saat |
| Türkiye'de | Viagra + çok sayıda eşdeğer | Cialis + eşdeğerler | Levitra 20 mg + eşdeğerler | Stendra (ruhsatlı; fiyat listesinde yok) |
dk: dakika; ~: yaklaşık. Nitrat satırı, PDE5 inhibitörü alındıktan sonra nitrat verilmesi için prospektüslerdeki en kısa süredir. * Avanafilin yarılanma ömrü ABD prospektüsünde yaklaşık 5 saat, Avrupa prospektüsünde 6-17 saat olarak veriliyor. Günde en fazla bir kez kullanılır.
Sildenafil: en uzun deneyim
1998'de onaylanan sildenafil, en uzun süredir kullanılan ve en çok çalışılan PDE5 inhibitörü. Olağan başlangıç dozu ilişkiden yaklaşık 1 saat önce 50 mg; yanıta ve yan etkilere göre 25 mg'a düşürülebilir veya 100 mg'a çıkarılabilir. ABD prospektüsüne göre 65 yaş üstü, ağır böbrek yetmezliği veya karaciğer hastalığı olanlarda ve bazı ilaçlarla (CYP3A4 enzimini baskılayan ilaçlar, alfa blokerler) birlikte 25 mg ile başlanması öneriliyor. Yağlı yemekle alındığında etkisi yaklaşık 1 saat gecikebilir.
Klinik çalışmalarda 50 mg ile en sık yan etkiler baş ağrısı (%21, plasebo %7), yüzde kızarma (%19, plasebo %2) ve hazımsızlıktı (%9, plasebo %2). Sildenafil, gözdeki PDE6 enzimini de bir miktar etkilediği için bazı kişilerde geçici olarak renkli (özellikle mavimsi) görme ve mavi-yeşil ayrımında güçlük yapabilir. Türkiye'de çok sayıda eşdeğer (jenerik) ürünü bulunuyor. Sildenafil kullanımıyla deri kanseri (melanom) riski arasındaki ilişkiyi bu yazımızda ele aldık; güncel analizler bu ilişkinin nedensel olmadığını düşündürüyor.
Tadalafil: uzun etki ve günlük kullanım seçeneği
Tadalafilin yarılanma ömrü 17,5 saat; tek doz 36 saate kadar etkili olabiliyor. İhtiyaç hâlinde kullanımda olağan doz 10 mg; 5-20 mg arasında ayarlanabiliyor. Emilimi yemekten etkilenmiyor. Tadalafil ayrıca her gün aynı saatte alınan 2,5-5 mg dozla da kullanılabiliyor; böylece ilişkiyi ilaç saatine göre planlama ihtiyacı ortadan kalkıyor. EAU kılavuzuna göre günlük ve ihtiyaç hâlinde kullanım arasında etkinlik açısından klinik olarak anlamlı bir fark yok; seçim çiftin tercihine göre yapılıyor.
Tadalafilin kendine özgü yan etkisi, ilaç alındıktan 12-24 saat sonra başlayan ve genellikle 48 saat içinde geçen sırt ve kas ağrısıdır. Görmeyle ilgili PDE6 enzimini çok az etkilediği için renkli görme nadirdir. Günlük 5 mg tadalafil, iyi huylu prostat büyümesine bağlı idrar şikâyetlerinde de kullanılıyor; bu nedenle iki sorunu birlikte olan erkeklerde öne çıkabiliyor. Prostat büyümesini prostat sağlığı yazımızda anlattık.
Vardenafil: hızlı, ama Türkiye'de seçenek sınırlı
Vardenafil, ilişkiden 25-60 dakika önce 10 mg dozla alınıyor; 5-20 mg arasında ayarlanabiliyor. Bazı erkeklerde 15 dakika gibi erken sürede yeterli sertleşme ölçülmüş. Yurt dışında ağızda dağılan tablet formu da var; ancak bu form film tabletle eşdeğer değil ve dozları birbirinin yerine kullanılamıyor. Vardenafil, kalp ritmi ölçümünde (QT aralığı) hafif bir uzamaya yol açabildiği için doğuştan uzun QT sendromu olanlarda ve bazı ritim ilaçlarını kullananlarda tercih edilmiyor. Türkiye'de fiyat listelerinde Levitra'nın yalnızca 20 mg'lık 4 tabletlik kutusu aktif görünüyor; Deva'nın Lovitrec'i gibi eşdeğerleri de bulunuyor.
Avanafil: en yeni ve en hızlı başlayan
Avanafil, bu grubun en genç üyesi. ABD'de Nisan 2012'de Stendra, Avrupa'da Haziran 2013'te Spedra adıyla onaylandı. Eylül 2014'te FDA, prospektüsü güncelleyerek 100 ve 200 mg dozların ilişkiden yaklaşık 15 dakika önce alınabileceğini onayladı; 50 mg doz için bu süre yaklaşık 30 dakika. Türkiye'de avanafil, Şubat 2023'te Menarini adına Stendra adıyla 50, 100 ve 200 mg tablet olarak ruhsatlandı; olağan doz ilişkiden yaklaşık 15-30 dakika önce 100 mg. Ancak Eylül 2026 itibarıyla kamuya açık ilaç fiyat listelerinde fiyatı görünmüyor (ayrıntılar aşağıdaki fiyat bölümünde).
Avanafilin öne çıkan özellikleri şunlar:
- Hızlı başlangıç: ABD prospektüsündeki bir çalışmada, ilaç alındıktan yaklaşık 15 dakika sonraki denemelerde başarılı ilişki oranı 200 mg ile %29,1, plaseboyla %14,9 oldu. Avrupa prospektüsünde 15. dakikadaki başarı oranları 100 mg ile %24,7, 200 mg ile %28,2, plaseboyla %13,8. Yani ilk 15 dakikada başarılı olan erkek oranı plaseboya göre yaklaşık iki katına çıkıyor; ancak çoğu erkekte etkinin tam oturması için biraz daha zaman gerekiyor.
- Seçicilik: Laboratuvar verilerine göre avanafil, görmeyle ilgili PDE6 enzimine karşı PDE5'e 100 kattan fazla, kas ağrısıyla ilişkilendirilen PDE11'e karşı 10.000 kattan fazla seçici. Bu, renkli görme ve kas ağrısının neden seyrek bildirildiğini açıklayabilir.
- Yan etkiler: 100 mg ile baş ağrısı %6,9 (plasebo %1,7), yüzde kızarma %4,3 (plasebo %0), burun tıkanıklığı %2,9 (plasebo %1,1).
- Nitratla güvenlik aralığı: Avanafil sonrası nitrat gerekirse ABD prospektüsüne göre en az 12 saat geçmiş olmalı; tadalafil için bu süre en az 48 saat.
Avanafilin sınırlılıkları da var: Yağlı yemekle alındığında etkisi 1 saatten fazla gecikebiliyor. Güçlü CYP3A4 baskılayıcı ilaçlarla (bazı mantar ve HIV ilaçları, klaritromisin gibi) birlikte kullanılmıyor; ağır böbrek veya karaciğer yetmezliğinde önerilmiyor. En önemlisi, aşağıda anlatılan büyük karşılaştırmalı analizde avanafil 100 mg'ın genel etkinliği sildenafil 50 mg ve tadalafil 10 mg'dan daha düşük bulundu. Sonuç olarak avanafil, "en güçlü" değil, "en hızlı başlayan" seçenek olarak değerlendirilmeli.
Hangisi daha etkili?
Dört ilacı aynı çalışmada doğrudan karşılaştıran büyük bir çalışma yok. En kapsamlı bilgi, 2015'te European Urology dergisinde yayımlanan ve etkinlik için 82 çalışmayı (47.626 hasta), yan etkiler için 72 çalışmayı (20.325 hasta) birleştiren ağ meta-analizinden geliyor. Bu analize göre:
- Sildenafil 50 mg en yüksek genel etkinliği gösterdi, ancak toplam yan etki oranı da en yüksek olanlar arasındaydı.
- Tadalafil 10 mg orta düzeyde etkinlik ve en düşük toplam yan etki oranını gösterdi.
- Vardenafil 10 mg ve avanafil 100 mg, sildenafil 50 mg'a benzer yan etki oranlarına karşın belirgin olarak daha düşük genel etkinlik gösterdi.
Bu sonuçlar farklı çalışmaların dolaylı karşılaştırmasına dayanıyor ve standart başlangıç dozlarını yansıtıyor; doz artırıldığında etkinlik de değişebilir. EAU kılavuzu, bazı hastaların bir PDE5 inhibitörüne diğerinden daha iyi yanıt verebileceğini, bu nedenle ilaç değiştirmenin yararlı olabileceğini; ancak bunu destekleyen randomize çalışma kanıtı olmadığını belirtiyor.
Şekil 3 · Önceliğinize göre hangi ilaç öne çıkabilir?
Tek bir "en iyi" ilaç yok; seçim yaşam tarzına, ek hastalıklara ve kullanılan ilaçlara göre değişir.
Türkiye'de kutu adları ve fiyatlar (Eylül 2026)
Aşağıdaki tabloda her etken madde için orijinal (ilk ruhsatlanan) ürün ile eczanelerde sık karşılaşılan bazı eşdeğer (jenerik) kutular yer alıyor. Satış verilerine erişimimiz olmadığı için seçim, pazar payına değil, bilinirliğe ve farklı fiyat örneklerini göstermeye dayanıyor. Fiyatlar, Eylül 2026'da kamuya açık ilaç fiyat sitelerinde görünen perakende satış fiyatlarıdır. İlaç fiyatlarındaki son artış 1 Nisan 2026'da yürürlüğe girdi; sonrasında yeni bir artış görülmedi.
| Kutu (firma) | Fiyat (TL) | Tablet başına (TL) |
|---|---|---|
| Sildenafil | ||
| Viagra 50 mg, 4 tablet (Viatris) orijinal | 1.338,54 | 335 |
| Viagra 100 mg, 4 tablet (Viatris) | 1.570,16 | 393 |
| Viagra 100 mg, 8 tablet (Viatris) | 2.750,11 | 344 |
| Degra 50 mg / 100 mg, 4 tablet (Deva) | 1.398,05 / 1.641,16 | 350 / 410 |
| Sinegra 50 mg / 100 mg, 4 tablet (Nobel) | 1.300,46 / 1.528,97 | 325 / 382 |
| Silfect 50 mg / 100 mg, 4 tablet (World Medicine) | 1.338,54 / 1.570,16 | 335 / 393 |
| Sildegra 50 mg / 100 mg, 4 tablet (Teva) | 1.736,39 / 2.321,14 | 434 / 580 |
| Jeligra 50 mg / 100 mg oral jel, 4 saşe (Pharmet) | 1.075,90 / 1.570,16 | 269 / 393 |
| Tadalafil | ||
| Cialis 5 mg, 28 tablet (Lilly) orijinal günlük | 4.068,59 | 145 |
| Cialis 20 mg, 4 tablet (Lilly) | 2.200,99 | 550 |
| Cialis 20 mg, 8 tablet (Lilly) | 4.058,51 | 507 |
| Lifta 5 mg, 28 tablet (Abdi İbrahim) günlük | 4.068,59 | 145 |
| Lifta 20 mg, 4 tablet (Abdi İbrahim) | 2.919,48 | 730 |
| Hardcis 5 mg, 28 tablet / 20 mg, 4 tablet (Deva) | 4.025,82 / 2.126,20 | 144 / 532 |
| Lex 20 mg, 4 tablet (Nobel) | 2.200,99 | 550 |
| Icarus 20 mg ağızda dağılan film, 4 adet (Centurion) | 2.031,19 | 508 |
| Vardenafil | ||
| Levitra 20 mg, 4 tablet (Bayer) orijinal | 1.875,21 | 469 |
| Lovitrec 20 mg, 4 tablet (Deva) | 1.864,75 | 466 |
| Varoni 20 mg, 4 tablet (Dr. Sertus) | 1.261,72 | 315 |
| Avanafil | ||
| Stendra 50 / 100 / 200 mg, 2 ve 4 tablet (Menarini) ruhsatlı | fiyat listelerinde yok | - |
Kaynak: ilacabak.com, ilacfiyati.com ve ilacrehberi.com (Ağustos-Eylül 2026). Tablet başına fiyat, kutu fiyatının tablet sayısına bölünüp yuvarlanmasıyla hesaplanmıştır. Fiyatlar eczaneler arasında değişmez; ancak yeni bir fiyat güncellemesiyle değişebilir. Güncel fiyatı eczanenizden teyit edin.
- SGK ödemiyor: İlaç fiyat sitelerinde sertleşme bozukluğu ürünleri "bedeli ödenmez" olarak görünüyor; ücretin tamamını hasta karşılıyor. Tümü beyaz (normal) reçeteyle satılıyor.
- Eşdeğer her zaman ucuz değil: Bazı eşdeğer kutular orijinal ürünle aynı, bazıları daha pahalı. Örneğin Sildegra 100 mg, Viagra 100 mg'dan yaklaşık %48 daha pahalı.
- Kutu büyüklüğü fark yaratıyor: Viagra 100 mg'ın 8 tabletlik kutusunda tablet başına fiyat, 4'lük kutuya göre yaklaşık %12 daha düşük.
- Örnek aylık maliyet: Ayda 8 kullanımda Viagra 50 mg yaklaşık 2.680 TL, Cialis 20 mg yaklaşık 4.400 TL tutuyor. Günlük Cialis veya Lifta 5 mg'ın 28 günlük kutusu 4.069 TL. Yani sık kullanan biri için günlük tadalafil, ihtiyaç hâlinde yüksek doz tadalafilden ekonomik olabilir. Bu bir örnek hesaptır; doz ve tercih doktorla belirlenmelidir.
- Tadalafil 10 mg: Prospektüste olağan ihtiyaç hâlinde doz 10 mg olsa da Türkiye'de tadalafil çoğunlukla 5 mg ve 20 mg kutular hâlinde bulunuyor.
- Avanafil: Stendra, Türkiye'de Şubat 2023'te ruhsat aldı; ancak Eylül 2026 itibarıyla kamuya açık ilaç fiyat listelerinde fiyatı görünmüyor. Eczanede bulunup bulunmadığını sormanızı öneririz. İnternette "reçetesiz Stendra" veya "Spedra" satan sitelerden alınan ürünlerin kaynağı ve içeriği güvenilir değildir.
- Levitra: Fiyat listelerinde yalnızca 20 mg'ın 4 tabletlik kutusu aktif görünüyor; diğer dozlar pasif.
Güvenlik: kimler kullanmamalı, nelere dikkat edilmeli?
- Nitratlar: Göğüs ağrısı (angina) için kullanılan dil altı tablet, sprey, bant veya uzun etkili nitrat ilaçlar (nitrogliserin, izosorbid mononitrat/dinitrat) ve "poppers" olarak bilinen amil nitrit. Tansiyon ani ve tehlikeli düzeyde düşebilir. PDE5 inhibitörü aldıktan sonra göğüs ağrısı olursa acil ekibe bu ilacı aldığınızı mutlaka söyleyin.
- Riosiguat ve benzeri ilaçlar: Akciğer damar basıncı yüksekliğinde kullanılan riosiguat ile tüm PDE5 inhibitörleri; kalp yetmezliğinde kullanılan verisiguat ile avanafil birlikte kullanılmaz.
Diğer önemli uyarılar:
- Alfa blokerler (prostat büyümesi veya tansiyon için kullanılan doksazosin, tamsulosin gibi ilaçlar): Birlikte kullanımda tansiyon düşebilir; tedavi en düşük PDE5 inhibitörü dozuyla başlatılır.
- Etkileşen ilaçlar: Bazı mantar ilaçları (ketokonazol, itrakonazol), HIV ilaçları (ritonavir), klaritromisin ve eritromisin gibi CYP3A4 enzimini baskılayan ilaçlar PDE5 inhibitörlerinin kandaki düzeyini artırır. Doz azaltılır veya bazı birliktelikler (örneğin avanafil ile güçlü baskılayıcılar) hiç önerilmez.
- Ani görme kaybı: Gözün sinirini besleyen damarların tıkanmasına bağlı ani görme kaybı (NAION) çok nadirdir; gözlemsel verilerde PDE5 inhibitörü kullananlarda riskin yaklaşık 2 kat arttığı bildiriliyor. Ani görme kaybında ilaç bırakılıp hemen doktora başvurulmalı.
- Ani işitme kaybı: Nadir; aynı şekilde ilaç bırakılıp doktora başvurulmalı.
- Uzun süren sertleşme (priapizm): 4 saatten uzun süren, ağrılı sertleşme acil durumdur; kalıcı hasarı önlemek için hemen acile gidilmelidir.
- Kalp hastalığı: Cinsel aktivite önerilmeyen ağır kalp hastalığı olan erkeklerde bu ilaçlar kullanılmamalı. Princeton IV raporuna göre cinsel ilişki yaklaşık 2-3 MET'lik bir efor gerektiriyor ve iki kat merdiven çıkmaktan daha fazla risk taşımıyor. Efor testinde iskemi bulgusu olmadan 5-6 MET'e ulaşabilen kişilerde cinsel aktivite genellikle güvenli kabul ediliyor.
- Alkol: Fazla alkol hem sertleşmeyi zorlaştırır hem de tansiyon düşmesi ve baş dönmesi riskini artırır.
"İlaç işe yaramadı": önce doğru kullanımı kontrol edin
EAU kılavuzuna göre PDE5 inhibitörlerine yanıtsızlığın en sık nedeni yanlış kullanım ve yetersiz bilgilendirme; doğru bilgilendirme, "yanıtsız" görünen birçok hastada sonucu değiştirebiliyor. Doktorunuza "işe yaramadı" demeden önce şunları gözden geçirin:
- Cinsel uyarı: İlaç tek başına sertleşme oluşturmaz; ön sevişme ve cinsel uyarı gerekir.
- Zamanlama: Sildenafil ve vardenafil için yaklaşık 1 saat, avanafil için 15-30 dakika beklenmeli; ilacı ilişkiden hemen önce almak çoğu zaman yetersiz kalır.
- Yemek: Sildenafil, vardenafil ve avanafil ağır, yağlı yemekten sonra geç etki eder; tok karnına alınacaksa hafif bir öğün tercih edilmeli.
- Doz: AUA kılavuzu dozun yanıta göre ayarlanmasını öneriyor; başlangıç dozu yetmezse doktorunuz dozu artırabilir.
- Deneme sayısı: Tek bir denemeyle karar verilmemeli; kaygı ilk denemelerde sonucu olumsuz etkileyebilir.
- İlaç değişikliği: Bir ilaç yetersizse başka bir PDE5 inhibitörü veya günlük tadalafil denenebilir.
- Testosteron: Testosteron düzeyi düşükse, tedavisi PDE5 inhibitörüne yanıtı artırabilir. Ayrıntıları testosteron düşüklüğü yazımızda anlattık.
- Altta yatan sorunlar: Kontrolsüz diyabet, sigara, bazı ilaçlar (bazı tansiyon ilaçları, antidepresanlar) ve depresyon da yanıtı azaltabilir.
Tabletler yetmediğinde: diğer tedavi seçenekleri
AUA kılavuzu, ortak karar verme sürecinde hastanın herhangi bir tedaviyle başlayabileceğini vurguluyor. EAU kılavuzu ise yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte PDE5 inhibitörlerini ilk basamak tedavi olarak öneriyor. Diğer seçenekler şunlar:
| Tedavi | Nasıl uygulanır? | Bilinenler |
|---|---|---|
| Penise iğne (alprostadil) | İlişkiden önce ince iğneyle penisin yan tarafına enjeksiyon | Etkinlik %70'in üzerinde; memnuniyet yüksek. Bırakma oranı %41-68. Uzun süren sertleşme %1 |
| İdrar yoluna ilaç (alprostadil) | İdrar kanalına küçük bir çubuk yerleştirilir | İlişki için yeterli sertleşme %30-66; lokal ağrı sık |
| Penise sürülen krem (alprostadil) | Penis ucuna uygulanan krem | Plaseboya üstün; yanma ve kızarıklık yaklaşık 2 saatte geçer |
| İlaç içermeyen jel (Eroxon) | Penise sürülür; ABD'de reçetesiz | Etki yaklaşık 10 dakikada başlıyor; küçük bir çalışmada ölçek puanında orta düzey iyileşme |
| Vakum cihazı | Penise hava boşaltan silindir ve halka | Etkinlik %90'a kadar; memnuniyet değişken, 2 yılda kullanım %50-64'e iniyor |
| Düşük yoğunluklu şok dalga | Penise ses dalgası uygulaması, birkaç seans | EAU: hafif damar kaynaklı bozuklukta sınırlı iyileşme. AUA: araştırma aşamasında |
| Penis protezi | Ameliyatla yerleştirilen şişirilebilir veya bükülebilir protez | Hasta memnuniyeti %92-100; 5 yılda mekanik sorun %5'in altında, enfeksiyon %1-3 |
| PRP, kök hücre | Penise enjeksiyon | deneysel Yalnızca klinik çalışma kapsamında |
Kanser tedavisi sonrası sertleşme sorunu
Prostat kanseri ameliyatı ve ışın tedavisi, mesane ve rektum ameliyatları, hormon (androjen baskılama) tedavisi ve bazı kemoterapiler sertleşme sorununa yol açabilir. Amerikan Klinik Onkoloji Derneği'nin (ASCO) 2018 kılavuzu, cinsel sağlığın tanı anında ve takip boyunca hekim tarafından sorulmasını; sertleşme bozukluğunda PDE5 inhibitörlerinin kullanılmasını, yanıt alınamazsa vakum cihazı, idrar yoluna veya penise alprostadil ve sonrasında protez seçeneklerinin sunulmasını öneriyor. Kılavuz, testosteron düzeyinin değerlendirilmesini ve hasta ile eşine psikososyal destek verilmesini de öneriyor.
Prostat ameliyatı sonrasında PDE5 inhibitörlerinin düzenli kullanımıyla sertleşme işlevinin "korunup" korunamayacağı (penil rehabilitasyon) araştırıldı:
- REINVENT (vardenafil, 628 hasta): 9 aylık gece düzenli veya ihtiyaç hâlinde vardenafil, ilacın bırakılmasından sonra plaseboya göre fark yaratmadı; ihtiyaç hâlinde kullanım tedavi süresince plasebodan üstündü.
- REACTT (tadalafil, 423 hasta): Günlük 5 mg tadalafil, tedavi süresince sertleşme işlevini plasebodan daha iyi korudu; ancak ilaç bırakıldıktan 6 hafta sonra normal sertleşme oranları farklı değildi (%20,9, %16,9 ve plasebo %19,1).
- RTOG 0831 (tadalafil, ışın tedavisi): Işın tedavisiyle birlikte başlanan 24 haftalık günlük tadalafil, sertleşme işlevini korumada plasebodan üstün bulunmadı (%79'a karşı %74; 1. yılda %72'ye karşı %71).
Yani PDE5 inhibitörleri kanser tedavisi sonrası sertleşmeye yardımcı olur, ancak kalıcı hasarı önlediklerine dair güçlü kanıt yok. Tedavi seçenekleri ve cinsel yaşam için pratik önerileri prostat kanseri sonrası cinsel yaşam ve kanser hastalarında cinselliği korumak yazılarımızda, ameliyat ile ışın tedavisinin karşılaştırmasını da bu yazımızda anlattık.
İnternetten ilaç ve "bitkisel" cinsel güç ürünleri
Sertleşme ilaçları, dünyada en çok taklit edilen ilaçlar arasında. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), içinde gizli sildenafil veya tadalafil bulunan "cinsel güç artırıcı" ürünler için sürekli güncellenen bir uyarı listesi yayımlıyor; bu listeye Eylül 2026'da da yeni ürünler eklendi. Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı'nın taklit ve tağşiş listelerinde çikolata, şekerleme, bal saşeleri, macun, mesir macunu, enerji içecekleri, çay ve kahvede sildenafil ve tadalafil saptandı.
Bu ürünlerin sorunu yalnızca sahte olmaları değil: İçerdikleri dozlar bilinmiyor, bazen çok yüksek; kullanan kişi farkında olmadan bu ilacı nitrat ilaçlarıyla birlikte alabiliyor. Yüksek dozların inme ve yaşam kaybı gibi ciddi sonuçlara yol açabileceği bildiriliyor. Sertleşme ilaçları yalnızca eczaneden ve hekim önerisiyle alınmalı; "bitkisel" etiketi güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
- Bulunan ilaçlar: Sildenafil (Viagra ve çok sayıda eşdeğer; ağızda kullanılan jel formu dahil), tadalafil (Cialis ve eşdeğerleri; günlük 5 mg; ağızda dağılan film ve efervesan formlar), vardenafil (Levitra 20 mg ve eşdeğerleri). Avanafil (Stendra, Menarini) ruhsatlı, ancak fiyat listelerinde görünmüyor. Kutu adları ve fiyatlar yukarıdaki tabloda.
- Reçete ve geri ödeme: İlaç rehberlerinde bu ürünler "beyaz reçete ile satılır" ve SGK tarafından "bedeli ödenmez" olarak listeleniyor.
- Dikkat: Sildenafil 20 mg'lık bazı ürünler (Revatio gibi) akciğer damar basıncı yüksekliği için ruhsatlıdır; sertleşme bozukluğu ürünleriyle karıştırılmamalı.
- Taklit ürünler: Tarım ve Orman Bakanlığı'nın taklit ve tağşiş listelerinde gıda ürünlerinde gizli sildenafil ve tadalafil tespit edildi. Güncel listeyi bakanlığın sitesinden kontrol edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
- Bu ilaçlar cinsel isteği artırır mı?
- Hayır. PDE5 inhibitörleri yalnızca cinsel uyarıya verilen sertleşme yanıtını güçlendirir. Cinsel istek azlığında testosteron düzeyi, depresyon, ilişki sorunları ve kullanılan ilaçlar ayrıca değerlendirilmelidir.
- Avanafil diğerlerinden daha mı iyi?
- Avanafil daha hızlı başlıyor ve yan etki oranları görece düşük. Ancak büyük karşılaştırmalı analizde genel etkinliği sildenafil 50 mg ve tadalafil 10 mg'dan düşük bulundu. "Daha iyi" değil, "farklı" bir seçenek; özellikle hızlı başlangıç isteyenler için uygun olabilir.
- Sildenafil 50 mg yerine yarım 100 mg kullanabilir miyim?
- Bazı tabletler bölünmeye uygun olsa da doz değişikliğini doktorunuzla birlikte yapın. Etki ve yan etki dengesine göre en uygun doz belirlenmelidir.
- Her gün kullanmak bağımlılık yapar mı, etkisi azalır mı?
- PDE5 inhibitörleri fiziksel bağımlılık yapmaz. Günlük düşük doz tadalafil uzun süre kullanılabilen bir tedavi şeklidir. Etkinin zamanla azalması genellikle ilaçtan değil, altta yatan damar hastalığının ilerlemesinden kaynaklanır.
- Genç ve sağlıklıyım, "garanti olsun" diye kullanabilir miyim?
- Sertleşme sorunu olmayan kişilerde bu ilaçların belirgin bir yararı gösterilmemiştir; yan etki ve psikolojik bağımlılık riski taşır. Gençlerde sertleşme sorunu varsa kaygı, ilişki sorunları, ilaçlar ve hormonlar gibi nedenler değerlendirilmelidir.
- Kalp hastasıyım, kullanabilir miyim?
- Nitrat kullanmıyorsanız ve kalp hastalığınız stabilse çoğu zaman kullanılabilir. Ancak karar kardiyoloğunuzla birlikte verilmeli. Nitrat kullanıyorsanız hiçbir PDE5 inhibitörü kullanılmaz.
- Kanser tedavisi alıyorum, bu ilaçları kullanabilir miyim?
- Çoğu durumda evet; ancak bazı kanser ilaçları ve destek ilaçları (örneğin bazı mantar ilaçları) PDE5 inhibitörleriyle etkileşebilir. Onkoloğunuza kullandığınız tüm ilaçları bildirin.
- Hangi doktora başvurmalıyım?
- Üroloji uzmanı bu konuda ana uzmandır. İlk değerlendirme aile hekimi veya iç hastalıkları uzmanı tarafından da yapılabilir. Kalp-damar risk faktörleri varsa kardiyoloji değerlendirmesi, psikolojik etkenler öne çıkıyorsa cinsel terapi desteği yararlı olabilir.
Sözlük
- Erektil disfonksiyon
- Tatmin edici bir cinsel ilişki için yeterli sertleşmenin sağlanamaması veya sürdürülememesi; sertleşme bozukluğu. Halk arasında "iktidarsızlık" denir.
- PDE5 inhibitörü
- Sertleşmeyi sonlandıran PDE5 enzimini frenleyen ilaç grubu: sildenafil, tadalafil, vardenafil, avanafil.
- cGMP
- Damar düz kasını gevşeterek sertleşmeyi sağlayan hücre içi haberci molekül.
- Yarılanma ömrü
- İlacın kandaki düzeyinin yarıya inmesi için geçen süre.
- Nitrat
- Göğüs ağrısı tedavisinde kullanılan, nitrik oksit vererek damarları genişleten ilaçlar.
- Priapizm
- 4 saatten uzun süren, genellikle ağrılı ve acil tedavi gerektiren sertleşme.
- NAION
- Görme sinirini besleyen damarların yetersizliğine bağlı ani görme kaybı.
- Penil rehabilitasyon
- Prostat ameliyatı sonrası sertleşme işlevini korumak amacıyla düzenli tedavi uygulanması.
- Alprostadil
- Penise iğneyle, idrar yoluna veya krem olarak uygulanan, damar genişletici ilaç.
- MET
- Fiziksel eforun ölçüsü; 1 MET, dinlenme hâlindeki enerji harcamasıdır.
DROZDOGAN Akademi Yorumu
Sertleşme bozukluğu, erkeklerin hekime söylemekte en çok zorlandığı şikâyetlerden biri. Oysa hem tedavisi en başarılı sorunlardan biri hem de kalp-damar sağlığı hakkında erken ve değerli bir ipucu.
⚡ Neden önemli
Sertleşme sorunu, kalp-damar hastalığından yıllar önce ortaya çıkabiliyor. Bu şikâyetle başvuran bir erkek, aslında tansiyon, şeker, kolesterol ve sigara açısından değerlendirilmek için önemli bir fırsat sunuyor. Kanser tedavisi sonrasında ise yaşam kalitesinin en çok göz ardı edilen alanlarından biri.
✅ Güçlü yanlar
Dört PDE5 inhibitörü de etkinliği ve güvenliği binlerce hastada gösterilmiş, ağızdan alınan ilaçlar. Farklı başlangıç ve etki süreleri, tedavinin kişiye göre seçilmesine olanak veriyor. Tabletlerin yetmediği durumlarda da etkili seçenekler bulunuyor.
⚠️ Sınırlamalar
Dört ilacı doğrudan karşılaştıran büyük bir çalışma yok; karşılaştırmalar dolaylı. İlaçlar altta yatan damar hastalığını tedavi etmiyor. Kanser tedavisi sonrası kalıcı hasarı önleme konusunda beklenen yarar gösterilemedi. Taklit ürünler ve reçetesiz kullanım ciddi bir halk sağlığı sorunu.
🩺 Pratikte ne yapmalı
- Sertleşme sorununu utanılacak bir konu değil, bir sağlık bulgusu olarak görün ve hekiminize söyleyin.
- Tedaviyle birlikte tansiyon, kan şekeri, kolesterol ve gerekirse testosteron değerlendirmesi yaptırın.
- Nitrat veya riosiguat kullanıyorsanız hiçbir PDE5 inhibitörünü kullanmayın.
- İlacı seçerken zamanlama, yemek, ek hastalıklar ve kullandığınız ilaçları doktorunuzla konuşun.
- "İşe yaramadı" demeden önce doğru kullanımı gözden geçirin; gerekirse doz veya ilaç değiştirilebilir.
- İlaçları yalnızca eczaneden alın; "bitkisel" cinsel güç ürünlerinden uzak durun.
❓ Açık sorular
Avanafil ile diğer ilaçları doğrudan karşılaştıran daha büyük çalışmalar sonuçları değiştirecek mi? Tadalafilin ABD'de reçetesiz satışa geçmesi, sertleşme bozukluğunun kalp-damar uyarısı olarak değerlendirilmesini zayıflatır mı? Düşük yoğunluklu şok dalga tedavisi hangi hastalarda gerçek bir yarar sağlıyor? Kanser tedavisi sonrası sertleşme işlevini korumanın etkili bir yolu bulunabilecek mi?
Kısa hükmümüz: Tek bir "en iyi" sertleşme ilacı yok. Sildenafil en çok deneyim ve eşdeğer seçeneği, tadalafil uzun etki ve günlük kullanım esnekliği, avanafil ise hızlı başlangıç sunuyor. Doğru ilaç, doğru kullanım ve altta yatan kalp-damar risklerinin birlikte ele alınması, başarının anahtarı.
- Bu yazı Eylül 2026'da, kamuya açık kaynaklara (ABD ve Avrupa ilaç prospektüsleri, FDA onay kayıtları, Avrupa Üroloji Derneği 2026 ve Amerikan Üroloji Derneği 2018 kılavuzları, Princeton IV uzlaşı raporu, ASCO 2018 kılavuzu, yayımlanmış klinik çalışmalar ve Türkiye ilaç rehberleri) dayanılarak hazırlanmıştır.
- İkincil kaynaktan aktarılanlar: Prospektüs bilgileri ilaç bilgi sitelerindeki prospektüs metinleri ve EMA ürün bilgisi belgelerinden; Princeton IV ve MESA verileri Amerikan Kardiyoloji Koleji özetinden; 2-5 yıllık süre ACC yazısından; Esposito çalışması bir haber özetinden; RTOG 0831 ve ASCO 2018 kılavuzu ASCO Post özetlerinden; ağ meta-analizi, REINVENT, REACTT ve Türkiye sıklık çalışmaları makale özetlerinden; Türkiye'deki ürünler, ruhsat bilgileri ve fiyatlar ilaç rehberi ve fiyat sitelerinden (ilacabak, ilacfiyati, ilacrehberi, saglikmerkezi.tr), ilaç fiyat artışı bilgisi Anadolu Ajansı haberinden aktarılmıştır.
- Doğrulanamayanlar: SGK geri ödeme durumu için resmî SUT kaynağı (ilaç fiyat sitelerindeki "bedeli ödenmez" bilgisi kullanıldı); Stendra'nın Türkiye'de fiilen satışta olup olmadığı ve fiyatı; tablodaki bazı eşdeğer ürünlerin fiyatlarının yalnızca liste sayfasından alınması (ürün sayfası açılmadı); sildenafil ve vardenafil sonrası nitrat için güvenli bekleme süresi (prospektüslerde belirtilmemiş); avanafil ile sildenafili doğrudan karşılaştıran çalışmanın sayısal sonuçları; tadalafilin ABD'de reçetesiz kullanım çalışmasının Ocak 2025 sonrasındaki durumu.
- Genel bilgiye dayananlar: Sertleşmenin fizyolojisi, nitrat ilaç örnekleri ve amil nitrit uyarısı, alfa bloker örnekleri, alkolün etkisi, antidepresan ve tansiyon ilaçlarının sertleşmeye etkisi, bağımlılık ve gençlerde kullanım, hangi doktora başvurulacağı yerleşik tıbbi bilgi olarak verilmiştir.
- Şekil 3'teki "önceliğe göre ilaç" eşleştirmesi, "en güçlü değil en hızlı başlayan" yorumu ve Akademi yorumu bize aittir.
- Şemalar, metindeki doğrulanmış ifadelerden türetilmiştir; yeni veri içermezler.
- Fiyat tablosundaki eşdeğer ürün seçimi satış verisine değil, bilinirliğe ve fiyat çeşitliliğini göstermeye dayanır; bize aittir. Yazıda ilaç markaları yalnızca bilgilendirme amacıyla anılmıştır; herhangi bir firmayla çıkar ilişkimiz yoktur. Bu yazı kişisel tıbbi tavsiye değildir. İlaç seçimi ve dozu için doktorunuza danışınız.
Kaynaklar
- Viagra (sildenafil) ABD prospektüsü (FDA); Viagra Avrupa ürün bilgisi (EMA).
- Cialis (tadalafil) ABD prospektüsü (FDA); Cialis Avrupa ürün bilgisi (EMA).
- Levitra ve Staxyn (vardenafil) ABD prospektüsleri (FDA); Levitra Avrupa ürün bilgisi (EMA).
- Stendra (avanafil) ABD prospektüsü (FDA); Spedra Avrupa ürün bilgisi (EMA). Stendra Türkiye kullanma talimatı (Menarini).
- FDA Drugs@FDA onay kayıtları (Viagra, Cialis, Levitra, Staxyn, Stendra).
- Chen L ve ark. Phosphodiesterase 5 inhibitors for the treatment of erectile dysfunction: a trade-off network meta-analysis. Eur Urol. 2015;68(4):674-680.
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, 2026: Management of erectile dysfunction.
- Burnett AL ve ark. Erectile dysfunction: AUA guideline. American Urological Association, 2018.
- Kloner RA ve ark. Princeton IV consensus guidelines. J Sex Med. 2024;21:90-116 (ACC özeti).
- American College of Cardiology. How to evaluate cardiovascular risk in a patient with erectile dysfunction. 2014.
- Feldman HA ve ark. Impotence and its medical and psychosocial correlates: results of the Massachusetts Male Aging Study. J Urol. 1994.
- Akkuş E ve ark. Prevalence and correlates of erectile dysfunction in Turkey. Eur Urol. 2002.
- Çayan S ve ark. Türk Androloji Derneği erektil disfonksiyon sıklığı çalışması. Turk J Urol. 2017.
- Esposito K ve ark. Effect of lifestyle changes on erectile dysfunction in obese men. JAMA. 2004.
- Montorsi F ve ark. Effect of nightly versus on-demand vardenafil on recovery of erectile function after nerve-sparing radical prostatectomy (REINVENT). Eur Urol. 2008;54:924-931.
- Montorsi F ve ark. Effects of tadalafil treatment on erectile function recovery following bilateral nerve-sparing radical prostatectomy (REACTT). Eur Urol. 2014;65:587-596.
- Pisansky TM ve ark. Tadalafil for prevention of erectile dysfunction after radiotherapy for prostate cancer (RTOG 0831). JAMA. 2014.
- Carter J ve ark. Interventions to address sexual problems in people with cancer: ASCO clinical practice guideline adaptation. J Clin Oncol. 2018;36:492-511.
- Loeb S ve ark. PDE5 inhibitors and melanoma: meta-analysis. J Natl Cancer Inst. 2017 (Urology Times özeti).
- Urology Times. FDA grants OTC marketing clearance to topical gel for erectile dysfunction (Eroxon). Haziran 2023.
- Sanofi. Basın bülteni: FDA lifts clinical hold on Cialis OTC actual use trial. 21 Ocak 2025.
- FDA. Sexual enhancement and energy product notifications (Eylül 2026 itibarıyla).
- Tarım ve Orman Bakanlığı taklit ve tağşiş listesi, Ekim 2024 (A Haber haberi).
- İlaç fiyatları: ilacabak.com, ilacfiyati.com, ilacrehberi.com (Ağustos-Eylül 2026); Stendra ruhsat bilgisi: saglikmerkezi.tr.
- Anadolu Ajansı. İlaç fiyatlandırmasında kullanılan avro kurunda değişikliğe gidildi. 12 Mart 2026.
