آنزیم تلومراز، اکسیر جاودانگی سلول سرطانی، چیست و چه اهمیتی در سرطان دارد؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های سلول سرطانی و طبیعی، ظرفیت تکثیر نامحدود است. سلول سرطانی این کار را با تلومراز یعنی آنزیم‌هایی برای بلند کردن تلومر انجام می‌دهد. چرا آنزیم تلومراز برای سلول سرطانی این‌قدر مهم است؟

بیشتر سلول‌های بدن، جز سلول بنیادی، ظرفیت تکثیر مشخصی دارند. هنگام تکثیر اطلاعات ژنتیکی را به‌طور برابر به سلول‌های دختر می‌دهند و باید ژن‌هایشان را دو برابر کنند. در هر تقسیم، بخشی از انتهای کروموزوم از دست می‌رود. برای جلوگیری از حذف ژن، سلول‌ها در انتهای کروموزوم توالی محافظ به نام تلومر قرار می‌دهند. بدین ترتیب حتی موقتاً از اتلاف ژن جلوگیری می‌شود. شکل زیر چگونگی حفاظت تلومر از DNA را نشان می‌دهد.

توضیح شکل: در انتهای کروموزوم سلول، ساختارهای تلومر وجود دارند. آنزیم «تلومراز» آنها را بلند می‌کند و با افزودن توالی تکراری به انتهای کروموزوم، از حذف ژن جلوگیری می‌کند.

الیزابت H. بلک‌برن، کارول W. گرایدر و جک W. شوستاک برای کشف چگونگی حفاظت کروموزوم به کمک تلومر و تلومراز، برنده نوبل پزشکی و فیزیولوژی 2009 شدند.

در سلول سالم فعالیت تلومراز وجود ندارد؛ به همین دلیل ظرفیت تکثیر سلول طبیعی مشخص است. سلول با تلومر کوتاه‌شده تا حد بحرانی، با مرگ برنامه‌ریزی‌شده، آپوپتوز، حذف می‌شود. اما سرطان از این مرحله می‌گریزد، فعالیت ژن تلومراز را بالا می‌برد و پیوسته تلومر را بلند می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند، در 90 درصد سرطان‌های انسانی فعالیت تلومراز بسیار بالا است.

آنزیم تلومراز؛

• به دلیل فعالیت بالای آن در سلول سرطانی، ممکن است فرصت درمان مؤثر بدون آسیب به سلول سالم فراهم کند.
• کلید اصلی جاودانگی سلول سرطانی است و به همین دلیل داروهای هدف‌گیرنده آن امیدبخش‌اند.

با توجه به این اطلاعات، آیا با هدف گرفتن تلومراز می‌توان سرطان را مؤثر درمان کرد؟ درمان‌های هدف‌گیرنده تلومراز و کارآزمایی‌های بالینی آنها عنوان نوشته ماست که اطلاعات مفصل این موضوع را در آن می‌یابید.