اطلاعاتی درباره انجماد رویان و درمان ناباروری برای بیماران سرطانی

سرطان یا درمان آن گاهی می‌تواند توانایی بیمار برای فرزنددار شدن را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، ابتلا به سرطان لزوماً به این معنا نیست که دیگر هرگز نمی‌توانید فرزند داشته باشید. در این نوشته، اطلاعاتی درباره گزینه‌های رایج‌ترین روش حفظ باروری پیش از درمان، در شرایطی که باروری تحت تأثیر قرار می‌گیرد، یعنی انجماد رویان را با شما به اشتراک گذاشتیم.

در دوره بین هفته‌های 2 - 8. رشد در رحم مادر، به موجود در حال رشد، رویان گفته می‌شود. لقاح که در شرایط عادی در بدن مادر رخ می‌دهد، در خارج بدن و در آزمایشگاه‌های ویژه نیز قابل بازسازی است. رویان‌های حاصل را می‌توان برای بارداری به مادر آینده منتقل کرد یا برای استفاده بعدی منجمد نمود. انجماد رویان می‌تواند برای بارداری‌های موردنظر آینده، اهدا به دیگران یا استفاده در پژوهش‌ها انجام شود.

رویان چگونه ایجاد می‌شود؟

برای لقاح باید تعداد مشخصی تخمک از ذخیره تخمدان زن جمع‌آوری شود. با استفاده از دارو و هورمون، تولید تخمک‌های بالقوه مناسب لقاح در زنان افزایش می‌یابد. تخمک‌های افزایش‌یافته برای لقاح جمع‌آوری و در آزمایشگاه آماده می‌شوند.

لقاح خارج از بدن به دو روش انجام می‌شود: IVF (لقاح آزمایشگاهی) و ICSI (تزریق اسپرم به داخل سلول). در IVF تخمک‌های جمع‌آوری‌شده در آزمایشگاه با اسپرم‌ها مخلوط می‌شوند. انتظار می‌رود پس از 16-20 ساعت تخمک وارد اسپرم شود. در ICSI اسپرم مستقیماً به داخل تخمک تزریق می‌شود. در موارد ناموفق بودن IVF یا اختلال حرکت یا ساختار اسپرم، بیشتر ICSI ترجیح داده می‌شود.

فرایند انجماد چگونه انجام می‌شود؟

هدف، نگهداری طولانی‌مدت رویان است. اما بزرگ‌ترین مشکل، آب داخل سلول‌هاست. آب درون سلول هنگام یخ زدن به شکل بلور درمی‌آید. این موضوع موجب ترکیدن و مرگ سلول‌ها می‌شود.

• برای پیشگیری از تشکیل بلور، آب درون رویان با محافظ انجماد که مایعی جلوگیری‌کننده از انجماد است، جایگزین می‌شود.
• انجماد آهسته: برای به حداقل رساندن آسیب رویان، دما به‌آرامی کاهش داده می‌شود.
• شیشه‌ای‌سازی: سرد کردن بسیار سریع انجام می‌شود. بدین ترتیب مولکول‌های آب پیش از آنکه فرصت بلوری شدن پیدا کنند، منجمد می‌شوند. هنگام ذوب کردن برای استفاده، آسیب کمتری ایجاد می‌شود. این روش نسبت به انجماد آهسته، نسبتاً موفق‌تر است.

چه کسانی باید آن را انجام دهند؟

در واقع این روش برای هر زنی قابل انجام است. به‌ویژه برای برخی گروه‌های بیماران سودمندتر است. در سندرم تحریک بیش از حد تخمدان و هنگام استفاده از داروهای مؤثر بر تولیدمثل (مانند داروهای شیمی‌درمانی در بیماران سرطانی) می‌توان انجام آن را در نظر گرفت.

هرچند سرطان عموماً بیماری سالمندی است، امروزه به دلایلی مانند زندگی کاری و ازدواج دیرهنگام، سن فرزنددار شدن افزایش یافته است. این موضوع تعداد افرادی را که پیش از فرزنددار شدن به سرطان مبتلا می‌شوند، به‌طور نسبی افزایش داده است.

بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی آثار منفی بر باروری دارند. ممکن است اثر سمی بر تخمدان و بیضه بر جای بگذارند. با انجماد تخمک می‌توان امکان فرزنددار شدن آینده را برای بیمارانی که چنین شیمی‌درمانی‌ای دریافت کرده‌اند یا خواهند کرد (مانند زن جوانی که برای سرطان پستان درمان دریافت می‌کند) فراهم کرد. هنگام ایجاد رویان، ارزیابی ژنتیکی آن نیز قابل انجام است.

با مقداری DNA جداشده از رویان می‌توان ناهنجاری‌های کروموزومی و جهش‌ها را شناسایی کرد. می‌توان رویان‌های دارای ساختار ژنتیکی مناسب‌تر را انتخاب و کاشت کرد، اما انجام آن از نظر اخلاقی همچنان مورد بحث است.

برخی وضعیت‌هایی که معمولاً عارضه جانبی به شمار می‌آوریم، هنگام جمع‌آوری تخمک رخ می‌دهند. اثرات ناخواسته‌ای مانند گرفتگی و نفخ، احساس سیری، خونریزی، عفونت و تولید بیش از حد تخمک ممکن است دیده شوند، اما شایع نیستند و به‌صورت خفیف مشاهده می‌شوند.

رویان‌ها چه مدت می‌توانند منجمد بمانند؟ رویان منجمد یا تازه؟

از نظر نظری، رویان‌ها در -196 ℃، یعنی دمایی که رویدادهای زیستی تقریباً متوقف می‌شوند، می‌توانند برای مدتی نامحدود نگهداری شوند. در عمل هنوز مدت لازم برای اثبات آن سپری نشده است، زیرا این روش در سال 1983 وارد زندگی ما شد. سابقه آن کوتاه است. اگرچه با رویان‌های 10 ساله بارداری موفق به دست آمده، پژوهش‌های بیشتری در این زمینه لازم است.

اینکه میان استفاده فوری یا دیرتر از رویان‌ها تفاوتی وجود دارد، موضوع پژوهش است. International Journal of Reproductive Medicine نام نشریه علمی‌ای است که بر اساس نتایج پژوهش گزارش‌شده در آن با 1000 نفر، تفاوتی میان این دو وجود ندارد. پژوهش‌هایی نیز خلاف این را ادعا می‌کنند و می‌گویند رویان‌های منجمد برای مادر و کودک سودمندتر هستند و شانس بارداری را افزایش می‌دهند.

ممکن است در آینده اصطلاح انجماد رویان را در پزشکی و به‌ویژه سرطان‌شناسی بیشتر بشنویم. حتی جایگزین شدن رویان‌های تازه با رویان‌های منجمد در آینده از موضوعات مورد بحث است. پژوهش‌های بیشتری در این حوزه لازم است.

ذخیره اسپرم برای حفظ باروری در مردان مبتلا به سرطان

بانک‌داری اسپرم، شناخته‌شده‌ترین روش حفظ باروری برای مردان است. بانک اسپرم آزمایشگاهی است که اسپرم‌های جمع‌آوری‌شده از افراد مختلف را نگهداری می‌کند. این راهی نسبتاً آسان و موفق برای ذخیره اسپرم جهت استفاده آینده است. معمولاً به مردان جوان پیش از درمان سرطان توصیه می‌شود (بیشتر پیش از درمان تومور بیضه ). باید تأکید کرد که در کشور ما، دادن اسپرم و تخمک به زوج‌هایی غیر از صاحبان آنها ممنوع است. همچنین در کشور ما، جز در شرایط بیماری، بانک اسپرم برای نگهداری اسپرم‌ها وجود ندارد.

درمان‌های سرطان هر روز جان افراد بسیار بیشتری را نجات می‌دهند. اما درست نیست تصور کنیم چنین درمان‌های حیاتی هیچ عارضه‌ای ندارند. در جایگاهی که پزشکی به آن رسیده، همان‌قدر که استفاده بسیار خوب از داروها را آموخته‌ایم، در مدیریت عوارض درمان نیز تجربه داریم. به‌ویژه بخش مهمی از دانش و تجربه متخصصان سرطان‌شناسی پزشکی، مدیریت عوارض درمان است... از صحبت درباره روند بیماری و نگرانی‌های خود با متخصص سرطان‌شناسی پرهیز نکنید. همان‌قدر که تشخیص زودهنگام سرطان مهم است، مداخله زودهنگام در عوارض درمان و انجام اقدامات مختلف، برای مثال درباره ناباروری، هم ممکن و گاهی به اندازه خود درمان حیاتی است.