عوامل رشد و سرطان

تفاوت اصلی سلول‌های سرطانی با سلول‌های سالم، تکثیر سریع و مهارنشده آنهاست. فعالیت یا تعداد بیش‌ازحد طبیعی گیرنده‌های عامل رشد موجب این وضعیت می‌شود. درمان‌های هدفمند نوین سرطان علیه گیرنده‌های عامل رشد توسعه یافته‌اند. بیایید با گیرنده‌های عامل رشد که از هر نظر در سرطان اهمیت بسیاری دارند، آشنا شویم.

گیرنده چیست؟

سلول‌های ما برای انجام رویدادهای حیاتی باید محرک‌های محیط بیرون، مانند هورمون و عامل رشد، را در سطح سلول دریافت و پیام آنها را به درون سلول منتقل کنند. ساختارهای سطح سلول که مولکول‌های محیط بیرون به آنها متصل می‌شوند، گیرنده نام دارند. برخی گیرنده‌ها به‌جای سطح سلول، درون آن، در سیتوپلاسم یا هسته قرار دارند؛ مانند گیرنده‌های تستوسترون.

گیرنده‌هایی که عوامل رشد پشتیبان تقسیم سلولی به آنها متصل می‌شوند، گیرنده عامل رشد نامیده می‌شوند. شکل زیر سازوکار کار یک گیرنده عامل رشد در سطح سلول را نشان می‌دهد.

عامل رشد موجود در ریزمحیط بیرون سلول با اتصال به گیرنده عامل رشد، آن را فعال می‌کند. در بخش داخل‌سلولی گیرنده، ناحیه آنزیمی کیناز وجود دارد. این نواحی مجموعه‌ای از پروتئین‌های داخل سلول را فعال می‌کنند. پیام‌های دریافت‌شده از بیرون سلول به کمک پروتئین‌ها تا هسته منتقل می‌شوند. DNAبا اتصال پروتئین‌ها به نواحی مشخص آن، ژن‌های مربوط به تکثیر سلول، تمایز و دیگر فعالیت‌های حیاتی فعال می‌شوند.

یکی از علل سرطان: فعال شدن پیوسته گیرنده‌ها

در شرایط طبیعی گیرنده‌های عامل رشد در وضعیت‌های مشخص فعال می‌شوند و تکثیر سلول را مدیریت می‌کنند. اما انباشت آسیب‌های DNA موجب تغییر گیرنده‌ها می‌شود. در نتیجه این تغییرات، گیرنده دائماً فعال می‌ماند و به سلول پیام تکثیر مداوم می‌فرستد. در این وضعیت سرطانی شدن رخ می‌دهد.

چرا گیرنده‌های عامل رشد در سرطان این‌قدر مهم‌اند؟

• در ریزمحیط تومور مقدار عوامل رشد بیش از حد طبیعی است. این عوامل با اتصال به گیرنده‌ها رشد تهاجمی سلول سرطانی را تحریک می‌کنند. همچنین در ژن‌های مسئول تولید گیرنده‌های عامل رشد، وقوع جهش‌ها نیز باعث فعال ماندن پیوسته گیرنده می‌شود.
• جهش‌های گیرنده عامل رشد معمولاً با رشد تهاجمی سرطان مرتبط‌اند. در چنین وضعیت‌هایی سیر بالینی بیماری بسیار نامطلوب است.
• گیرنده‌های عامل رشد در سرطان عبارت‌اند از:
  • گیرنده عامل رشد اپیدرمی ـ EGFR,
  • عامل رشد شبه‌انسولین ـ IGFR،
  • گیرنده عامل رشد تغییردهنده ـ TGF،
  • گیرنده عامل رشد اندوتلیال عروقی ـ VEGFR،
  • گیرنده عامل رشد مشتق از پلاکت ـ PDGFR.
• با پیشرفت روش‌های آزمایش ژنتیک جهش‌های ژن‌های تولیدکننده گیرنده شناسایی شده و داروهایی برای آنها طراحی شده‌اند. داروهای هدفمند با اتصال به گیرنده‌های جهش‌یافته و عوامل رشد، از رشد تهاجمی سلول سرطانی جلوگیری می‌کنند.

موضوع مرتبط

سرطان چیست؟ چرا و چگونه ایجاد می‌شود؟ خلاصه تمام فرایند!