آیا در سرطان رکتوم، کولوستومی دائمی اجتناب‌ناپذیر نیست؟

نگرانی از کیسه کولوستومی دائمی

پژوهش جدید نشان می‌دهد جراحی موسوم به «برداشت موضعی» پس از شیمی‌درمانی ممکن است برای برخی سرطان‌های رکتوم گزینه‌ای ایمن باشد.

برداشت موضعی روشی محدود و حفظ‌کننده اندام است که طی آن تومور همراه با مقدار کمی از بافت سالم اطراف، با جراحی برداشته می‌شود.

کولوستومی دائمی همچنان نگرانی جدی بیماران مبتلا به سرطان رکتوم نزدیک مقعد است. درمان استاندارد کنونی معمولاً «برداشت کامل مزورکتوم» (TME)، جراحی رادیکالی است که برداشت تمام رکتوم را دربر می‌گیرد. اما مطالعه جدیدی ارائه‌شده در نشست سالانه انجمن انکولوژی جراحی آمریکا (SSO) در 2025 نشان داد برداشت موضعی پس از شیمی‌درمانی در بیماران فاقد درگیری گره لنفاوی می‌تواند ایمن و مؤثر باشد .

رویکرد کنونی: جراحی رادیکال، خطر کولوستومی دائمی

بخش بزرگی از بیماران آدنوکارسینوم قسمت پایینی رکتوم، نزدیک مقعد، با جراحی برداشت کامل مزورکتوم (TME) درمان می‌شوند. این روش نه‌تنها رکتوم، بلکه بافت چربی و گره‌های لنفاوی اطراف آن را نیز برمی‌دارد. معایب TME شامل موارد زیر است:

• نیاز به کولوستومی دائمی

• بستری طولانی در بیمارستان

• افت چشمگیر کیفیت زندگی

فقط برای بیماران دارای تومور مرحله اولیه T1 ، جراحی محدودتر یعنی برداشت موضعی مناسب دانسته می‌شود. اما پژوهش جدید احتمال گسترش این مرز را مطرح می‌کند.

«بیماران می‌خواهند از کولوستومی دائمی دوری کنند»

بیماران در صورت امکان می‌خواهند از کولوستومی دائمی دوری کنند. هنگامی که به چنین جراحی فکر می‌کنند، می‌خواهند بدانند گزینه‌های دیگری وجود دارد یا نه.

در این زمینه، هدف پژوهش روشن‌کردن امکان برداشت موضعی برای بیماران بیشتر بود.

طراحی مطالعه: جراحی محدود پس از شیمی‌درمانی

در پژوهش، بیماران مرحله بالینی T1-T3 که درگیری گره لنفاوی نداشتند ، شامل 19 بیمار، شش دوره شیمی‌درمانی دریافت کردند. پس از این درمان، 16 بیمار که در تومورشان کوچک‌شدن چشمگیر یا پسرفت کامل مشاهده شد، برای جراحی برداشت موضعی ارجاع داده شدند.

• T1: تومور به زیرمخاط تهاجم می‌کند
• T2: تومور به لایه عضلانی اصلی تهاجم می‌کند
• T3: تومور به زیرسروز یا بافت‌های پیرامون کولون یا رکتوم که با صفاق پوشیده نیستند، تهاجم می‌کند

نتایج

• از 16 بیمار، در 15 نفر تومور با حاشیه جراحی منفی برداشته شد.

• این معیار اصلی موفقیت مطالعه بود.

برداشت موضعی چگونه انجام می‌شود؟

برداشت موضعی عملی است که طی آن تومور رکتوم و مقدار کمی از بافت سالم اطراف آن برداشته می‌شوند.

این عمل معمولاً در  سرطان رکتوم مرحله اولیه (T1–T2) یا موارد T3 پاسخ‌داده به درمان به روش‌های زیر قابل‌انجام است:

1. برداشت موضعی از راه مقعد (TALE)

• معمول‌ترین روش کلاسیک است.

• با ورود از مقعد به تومور دسترسی پیدا می‌شود.

• تومور همراه با حدود 1 cm بافت سالم اطراف برداشته می‌شود.

• مدت جراحی کوتاه است و اغلب تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود.

2. میکروجراحی آندوسکوپیک از راه مقعد (TEM) / TAMIS

• روش پیشرفته‌تری است. با سامانه‌ای ویژه شبیه لاپاروسکوپی و ورود از مقعد انجام می‌شود.

• TAMIS (جراحی کم‌تهاجمی از راه مقعد): برداشت کم‌تهاجمی از راه مقعد با ابزارهای لاپاروسکوپی انجام می‌شود.

• دقیق‌تر است و آسیب بافتی کمتری ایجاد می‌کند.

• معمولاً توسط جراحان انکولوژی یا جراحان کولورکتال انجام می‌شود.

3. برداشت آندوسکوپیک زیرمخاطی (ESD)

• این روشی است که بیشتر متخصصان گوارش برای ضایعات مخاطی مرحله اولیه انجام می‌دهند.

• اما اگر به سرطان تهاجمی شک باشد، ممکن است ناکافی باشد و برداشت جراحی لازم شود.

در مجموع

• برداشت موضعی یک عمل جراحی است و در این مطالعه نیز توسط تیم جراحی انجام شد.

• معمولاً از راه مقعد انجام می‌شود و تومور با استفاده از مسیر مقعد برداشته می‌شود.

• این روش یکی از برجسته‌ترین گزینه‌های درمان حفظ‌کننده اندام است.

مزایای برداشت موضعی

به مزایای زیر برای برداشت موضعی اشاره می‌شود:

• خطر کمتر: میزان عوارض جراحی کمتر از TME

• عوارض خفیف‌تر

• مدت بستری کوتاه: برخی بیماران همان روز ترخیص می‌شوند

• حفظ کیفیت زندگی: احتمال کولوستومی دائمی کاهش می‌یابد

این داده‌ها نشان می‌دهند در بیماران درست انتخاب‌شده، شیمی‌درمانی نئوادجوانت و سپس برداشت موضعی، نه‌تنها ایمن است، بلکه فواید مهمی برای بیمار دارد.

برنامه‌های آینده: پژوهش‌های گسترده‌تر و مقایسه‌ای

پژوهشگران قصد دارند نتایج این مطالعه مقدماتی را در گروه‌های بزرگ‌تر بیماران آزمایش کنند. همچنین ایجاد بازوی دوم برای مقایسه بیماران TME با برداشت موضعی مطرح است.

پاسخ پرسش «آیا با شیمی‌درمانی نئوادجوانت می‌توان به حاشیه جراحی منفی رسید؟» فعلاً «بله» است. اما با داده‌های بیماران بیشتر و تحلیل‌های مقایسه‌ای باید پایه‌های این رویکرد محکم‌تر شوند.

نتیجه: آیا تغییر الگو در درمان سرطان رکتوم ممکن است؟

این مطالعه نشان می‌دهد برای بیماران سرطان پایین رکتوم در مراحل اولیه و میانی، بدون درگیری گره لنفاوی، ممکن است جایگزینی امیدبخش وجود داشته باشد. اگرچه نتایج هنوز زودهنگام‌اند، با انتخاب درست بیمار ممکن است هم درمان قطعی و هم حفظ کیفیت زندگی امکان‌پذیر باشد. در آینده ممکن است برداشت موضعی برای گروه گسترده‌تری از بیماران قابل‌انجام شود.