Düz bağırsaq xərçəngində daimi kolostomiya qaçılmaz deyilmi?

Daimi kolostomiya torbası ilə bağlı narahatlıq

Yeni bir tədqiqat göstərir ki, kimyaterapiyadan sonra "lokal eksiziya" adlanan cərrahi müdaxilə bəzi düz bağırsaq xərçəngləri üçün təhlükəsiz seçim ola bilər.

Lokal eksiziya, şişin ətrafındakı az miqdarda sağlam toxuma ilə birlikdə cərrahi yolla çıxarıldığı, məhdud və orqanı qoruyan cərrahi üsuldur.

Daimi kolostomiya, anus yaxınlığında yerləşən düz bağırsaq xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstələr üçün ciddi narahatlıq mənbəyi olaraq qalır. Hazırkı standart müalicə adətən düz bağırsağın bütövlükdə çıxarılmasını nəzərdə tutan radikal cərrahi üsul — “total mezorektal eksiziya” (TME) əməliyyatıdır. Lakin 2025 Amerika Cərrahi Onkologiya Cəmiyyətinin (SSO) İllik Toplantısında təqdim edilən yeni bir tədqiqat limfa düyünlərinin tutulması olmayan xəstələrdə kimyaterapiyadan sonra lokal eksiziyanın təhlükəsiz və effektiv ola biləcəyini göstərdi.

Hazırkı yanaşma: radikal cərrahiyyə, daimi kolostomiya riski

Anus yaxınlığında, düz bağırsağın aşağı hissəsində adenokarsinoma diaqnozu qoyulmuş xəstələrin böyük hissəsi total mezorektal eksiziya (TME) adlanan əməliyyatla müalicə olunur. Bu üsulla təkcə düz bağırsaq deyil, ətrafındakı piy toxuması və limfa düyünləri də çıxarılır. TME-nin çatışmazlıqları arasında bunlar var:

• Daimi kolostomiyaya ehtiyac

• Xəstəxanada uzun müddət qalmaq

• Həyat keyfiyyətinin nəzərəçarpacaq dərəcədə azalması

Yalnız erkən mərhələli T1 şişi olan xəstələr üçün daha məhdud cərrahi müdaxilə olan lokal eksiziya uyğun hesab edilir. Lakin yeni tədqiqat bu sərhədin genişləndirilə biləcəyini düşündürür.

"Xəstələr daimi kolostomiyadan yayınmaq istəyirlər"

Xəstələr imkan olduqda daimi kolostomiyadan yayınmaq istəyirlər. Belə bir əməliyyatı nəzərdən keçirərkən başqa seçimlərin olub-olmadığını bilmək istəyirlər.

Bu baxımdan tədqiqat lokal eksiziyanın daha çox xəstə üçün mümkün olub-olmadığını müəyyənləşdirməyi hədəfləyirdi.

Tədqiqatın quruluşu: kimyaterapiyadan sonra məhdud cərrahi müdaxilə

Tədqiqat çərçivəsində klinik mərhələsi T1-T3 arasında olan, limfa düyünlərinin tutulması müşahidə edilməyən 19 xəstəyə altı kurs kimyaterapiya verildi. Bu müalicədən sonra şişlərində nəzərəçarpacaq kiçilmə və ya tam geriləmə müşahidə edilən 16 xəstə lokal eksiziya əməliyyatına yönləndirildi.

• T1: Şiş selikaltı qata invaziya edir
• T2: Şiş muscularis propria qatına invaziya edir
• T3: Şiş subserozaya və ya peritonla örtülməyən perikolik və ya perirektal toxumalara invaziya edir

Nəticələr

• 16 xəstədən 15-də şiş mənfi cərrahi sərhədlə (neqativ marja) çıxarıldı.

• Bu, tədqiqatın əsas uğur meyarı idi.

Lokal eksiziya necə aparılır?

Lokal eksiziya, düz bağırsaqda yerləşən şişin və ətrafındakı az miqdarda sağlam toxumanın çıxarılmasıdır.

Bu müdaxilə adətən erkən mərhələli düz bağırsaq xərçənglərində (T1–T2) və ya müalicəyə cavab alınmış T3 hallarında aşağıdakı üsullarla aparıla bilər:

1. Transanal lokal eksiziya (TALE)

• Ən klassik üsuldur.

• Anusdan daxil olmaqla şişə çatılır.

• Şiş və ətrafındakı təxminən 1 cm sağlam toxuma çıxarılır.

• Əməliyyat qısa çəkir və çox vaxt ümumi anesteziya altında aparılır.

2. Transanal endoskopik mikrocərrahiyyə (TEM) / TAMIS

• Daha təkmil texnikadır. Laparoskopiyaya bənzər xüsusi sistemlə anusdan daxil olmaqla aparılır.

• TAMIS (Transanal Minimal Invasive Surgery): Laparoskopik alətlərlə transanal yolla minimal invaziv eksiziya aparılır.

• Daha dəqiqdir, toxumaya daha az zərər verir.

• Adətən cərrahi onkoloqlar və ya kolorektal cərrahlar tərəfindən aparılır.

3. Endoskopik submukozal rezeksiya (ESD)

• Bu, daha çox qastroenteroloqların erkən mərhələli selikli qişa lezyonları üçün tətbiq etdiyi üsuldur.

• Lakin invaziv xərçəngdən şübhələnildikdə yetərsiz qala bilər və cərrahi eksiziya tələb olunar.

Xülasə

• Lokal eksiziya cərrahi müdaxilədir və bu tədqiqatda da cərrahi komanda tərəfindən aparılmışdır.

• Adətən transanal yolla aparılır və anusdan daxil olmaqla şiş çıxarılır.

• Bu texnika orqanı qoruyan müalicə seçimləri arasında ən çox diqqət çəkənlərdən biridir.

Lokal eksiziyanın üstünlükləri

Lokal eksiziyanın aşağıdakı üstünlükləri vurğulanır:

• Daha az risklidir: TME ilə müqayisədə cərrahi ağırlaşmaların tezliyi aşağıdır

• Yan təsirlər daha yüngüldür

• Xəstəxanada qalma müddəti qısadır: Bəzi xəstələr həmin gün evə buraxıla bilir

• Həyat keyfiyyəti qorunur: Daimi kolostomiya ehtimalı azalır

Bu məlumatlar göstərir ki, düzgün seçilmiş xəstələrdə neoadyuvant kimyaterapiyadan sonra lokal eksiziya yalnız təhlükəsiz deyil, həm də xəstəyə mühüm faydalar verir.

Gələcək planlar: daha geniş və müqayisəli tədqiqatlar

Tədqiqatçılar bu pilot tədqiqatın nəticələrini daha böyük xəstə qruplarında sınamağı planlaşdırırlar. Həmçinin TME aparılan xəstələrlə lokal eksiziya aparılanları müqayisə edəcək ikinci qolun yaradılması da gündəmdədir.

Neoadyuvant kimyaterapiya ilə mənfi cərrahi sərhəd əldə edə bilərikmi sualının cavabı hələlik "bəli"dir. Lakin daha çox xəstənin məlumatları və müqayisəli təhlillərlə bu yanaşma daha möhkəm əsaslara söykənməlidir.

Nəticə: düz bağırsaq xərçənginin müalicəsində paradiqma dəyişikliyi mümkündürmü?

Bu tədqiqat erkən və orta mərhələli aşağı düz bağırsaq xərçəngi olan, limfa düyünlərinin tutulması olmayan xəstələr üçün ümidverici bir alternativin mümkün ola biləcəyini göstərir. Nəticələr hələ ilkin olsa da, düzgün xəstə seçimi ilə həm tam sağalma, həm də həyat keyfiyyətinin qorunması mümkün ola bilər. Gələcəkdə lokal eksiziya daha geniş xəstə qrupunda tətbiq edilə bilər.