آزمایش Signatera؛ کاربرد ctDNA در پیگیری سرطان اکنون رسماً شناخته می‌شود

در میان آزمایش‌های توسعه‌یافته برای پیش‌بینی خطر عود و پیگیری دقیق بیماران سرطان، بیوپسی مایع جایگاهی مهم دارد و یکی از نمونه‌های برجستهٔ آن، آزمایش Signatera به نقطهٔ عطفی مهم رسیده است. شبکهٔ ملی جامع سرطان آمریکا (NCCN)، در راهنماهای به‌روزشدهٔ سرطان کولون، سرطان رکتوم و کارسینوم سلول مرکل (MCC)، DNA توموری در گردش (ctDNA) را به‌عنوان نشانگر زیستی تعیین پیش‌آگهی و ارزیابی خطر عود پذیرفت.

اهمیت آزمایش ctDNA در پیش‌بینی سیر سرطان و تصمیم درمان پس از جراحی

آزمایش DNA توموری در گردش (ctDNA: circulating tumor DNA) به‌طور فزاینده برای پیش‌بینی سیر سرطان و بهینه‌سازیِ فردمحور تصمیم‌های درمان پس از جراحی به کار می‌رود. این آزمایش در یافتن بیماری باقیمانده پس از عمل و پیش‌بینی خطر عود، از تصویربرداری معمول حساس‌تر است. همچنین با ارائهٔ اطلاعات مهم دربارهٔ ضرورت درمان تکمیلی، مانند شیمی‌درمانی ادجوانت، می‌تواند مانع درمان غیرضروری شود و برنامهٔ درمانی فردمحورتری فراهم کند.

موضوع مرتبط: بیماری حداقل باقیمانده در سرطان چیست، چرا مهم است و چگونه با بیوپسی مایع شناسایی می‌شود؟

تغییرهای راهنماهای NCCN

• سرطان کولون و رکتوم: NCCN، ctDNA را یکی از عوامل پرخطرِ تعیین خطر عود در دورهٔ درمان ادجوانت (درمان تکمیلی پس از عمل) دانست. این نخستین شناسایی رسمی و علمیِ پذیرفته‌شدهٔ آزمایش‌های ctDNA در پیش‌بینی احتمال بازگشت بیماری ثبت شد.
• کارسینوم سلول مرکل: راهنماهای به‌روزشدهٔ NCCN برای MCC، با ارجاع به Signatera، توانایی آن را در ارزیابی بار بیماری و هشدار پیش از عود بالینی پذیرفتند.
• داده‌های بالینی: در سال 2024، Journal of Clinical Oncology مطالعه‌ای آینده‌نگر و چندمرکزی منتشر کرد که نشان داد Signatera در بیماران MCC حساسیت شناسایی 95% دارد و در افرادی که نتیجهٔ آزمایش همواره مثبت می‌ماند، خطر عود 20 برابر بیشتر است.

مطالعهٔ BESPOKE CRC و عملکرد Signatera در سرطان‌های کولورکتال

مطالعهٔ BESPOKE CRC نقش آزمایش ctDNA مبتنی بر Signatera را در شناسایی بیماری حداقل باقیمانده (MRD) در سرطان کولورکتال مرحلهٔ II/III بررسی می‌کند. از 2020-2022، تعداد 1792 بیمار ثبت شدند و داده‌های 350 بیمار تحلیل شد.

• یافته‌های اصلی:
  • درصد مثبت بودن MRD:
    • کل بیماران: 15.6% (46/295)
    • بیماران مرحلهٔ II: 6.9% (9/130)
    • بیماران مرحلهٔ III: 22.4% (37/165)
  • اثر بر بقای بدون بیماری (DFS):
    • بیماران MRD+، خطر عود 20 برابر بیشتر داشتند (HR=20.8، p<0.0001).
    • بیماران MRD+ دریافت‌کنندهٔ شیمی‌درمانی ادجوانت، نسبت به افراد بدون این درمان، DFS طولانی‌تری داشتند (18.7 در برابر 6.7 ماه، HR=3.9، p=0.01).
  • پاک شدن ctDNA و نتایج پیگیری:
    • در 39.1% بیماران MRD+، ctDNA پاک شد.
    • در افراد با پاک شدن ctDNA، DFS نسبت به افراد بدون پاک شدن طولانی‌تر بود (24.2 در برابر 13.8 ماه، HR=0.4، p=0.045).
    • اما 44.4% بیماران MRD+ که ctDNA آنان پاک شده بود (8/18)، دوباره ctDNA+ شدند و پیش از عود تصویربرداری شناسایی شدند.

Signatera و اهمیت آن در پیگیری سرطان

Signatera یک آزمایش بیوپسی مایعِ فردمحور و اختصاصی تومور است که به شناسایی زودهنگام خطر عود، یافتن بیماری باقیمانده و بهینه‌سازی تصمیم‌های درمان کمک می‌کند.

این آزمایش اکنون برای بیماران

1. سرطان کولورکتال,
2. سرطان پستان,
3. سرطان تخمدان و
4. سرطان مثانهٔ مهاجم به عضله تحت پوشش Medicare و در دسترس بالینی است.

تصمیم تازهٔ NCCN چه معنایی دارد؟

1. پیگیری حساس‌تر: این روش برای تعیین خطر عود سرطان، بسیار حساس‌تر از تصویربرداری معمول پذیرفته شد.
2. ورود رسمی به راهنماها: حضور آزمایش‌های ctDNA در راهنماهای بالینی به پزشکان امکان می‌دهد آن‌ها را گسترده‌تر در مراقبت بیمار به کار ببرند.
3. رویکرد درمان فردمحور: با راهنمایی پایش ctDNA، روند درمان شخصی‌تر می‌شود و از شیمی‌درمانی غیرضروری جلوگیری خواهد شد.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز

این تحول تازهٔ مورد تأیید NCCN، راه را برای تبدیل شدن آزمایش‌های DNA توموری در گردش به روش استاندارد پیگیری سرطان در آینده باز می‌کند. طراحی پژوهش‌های بالینی تازه برای تعیین کاربرد Signatera در گروه‌های گسترده‌تر از بیماران MCC آغاز شده است.

در آینده، نقش آزمایش‌های DNA توموری در گردش در پیگیری و تصمیم درمان بیشتر خواهد شد و گزینه‌های بهتر و فردمحورتری برای بیماران فراهم خواهد کرد.