چاقی با توصیه ساده «کمتر بخور، بیشتر حرکت کن» حل نمی‌شود
در این مقاله
چاقی که به همه‌گیری جهانی و یکی از بزرگ‌ترین مشکلات سلامت تبدیل شده، اغلب در جامعه و میان متخصصان درست فهمیده نمی‌شود. توصیه‌های ساده‌ای مانند «کمتر بخور، بیشتر حرکت کن» عوامل پیچیده زیستی، ژنتیکی و محیطی را نادیده می‌گیرند و مشکل را فقط به کمبود اراده فردی تقلیل می‌دهند. این رویکردها تعصب علیه چاقی را تقویت و بر سیاست عمومی و کار بالینی اثر نامطلوب می‌گذارند.
واقعیت علمی و برداشت نادرست اجتماعی
گروهی بین‌المللی از 36 متخصص در 2020 در Nature Medicine برای پایان دادن به انگ چاقی، بیانیه مشترکی منتشر کردند و تأکید داشتند دیدگاه‌هایی مانند «چاقی انتخاب است و با کمتر خوردن و ورزش بیشتر معکوس می‌شود» گمراه‌کننده هستند. این فرض‌ها سیاست سلامت را منحرف، پیام رسانه را آشفته و دسترسی به درمان مبتنی بر شواهد را دشوار می‌کنند.
عوامل ژنتیکی و زیستی
چاقی از ترکیب پیچیده استعداد ژنتیکی، عدم تعادل هورمونی، عوامل متابولیک و محیط ایجاد می‌شود. برای نمونه، ژن FTO (Fat Mass and Obesity-Associated gene) با خطر چاقی مرتبط شناخته شده است. مطالعات نشان می‌دهند دارندگان ژن FTO، شاخص توده بدنی (BMI) بالاتری دارند.
به‌ویژه گونه‌هایی مانند rs9939609 (T/A) از FTO یا SNPها، پلی‌مورفیسم تک‌نوکلئوتیدی، افزایش وزن و خطر چاقی را در دارندگان به‌طور مهمی بالا می‌برند. وزن این افراد حدود 3 kg بیشتر و خطر چاقی‌شان 1.67 برابر افراد بدون گونه پُرخطر بوده است.
اثر ژن FTO بر چاقی به نقش آن در دریافت انرژی و احساس سیری مربوط است. افراد دارای تغییرات مشخص در ژن FTO بیشتر غذاهای پُرانرژی را ترجیح می‌دهند و ممکن است بیش‌ازحد بخورند. همچنین برخی مطالعات گفته‌اند فعالیت جسمی، اثر این گونه ژنتیکی بر چاقی را کاهش می‌دهد.
هورمون لپتین، هورمون مهم تنظیم اشتها و تعادل انرژی است. مقاومت به لپتین با چاقی مرتبط است و توان پاسخ بدن به پیام گرسنگی را مختل می‌کند؛ ممکن است به خوردن بیشتر و افزایش وزن منجر شود.
تعصب نسبت به چاقی در متخصصان سلامت
مرور نظام‌مند و فراتحلیل استرالیا نشان داد متخصصانی مانند پزشک، پرستار، متخصص تغذیه، روان‌شناس، فیزیوتراپیست، کاردرمانگر، آسیب‌شناس گفتار، متخصص پا و فیزیولوژیست ورزش، نگرش‌های متعصبانه آشکار و ضمنی دارند. مرور با 27 پیامد متفاوت تعصب وزنی را ارزیابی کرد.
مرور نظام‌مند دیگری از برزیل نشان داد تعصب بر تصمیم بالینی و کیفیت مراقبت اثر دارد. افراد دارای چاقی کمتر از غربالگری سرطان بهره می‌گیرند، تشدید درمان چاقی و معاینه زنان کمتر انجام می‌شود. این یافته‌ها نیاز فوری به راهبرد کاهش اثرهای منفی تعصب را نشان می‌دهند.
نشانه‌های تعصب نسبت به چاقی
ائتلاف اقدام چاقی (OAC= Obesity Action Coalition)، آن را «نگرش، باور، قضاوت، کلیشه و رفتار تبعیض‌آمیز منفی که فرد فقط به‌خاطر وزنش تجربه می‌کند» تعریف می‌کند. می‌تواند آشکار یا ضمنی و در کار، سلامت، آموزش، رسانه، خانواده و دوستی رخ دهد.
تعصب آشکار شکل گفتاری، نوشتاری، رسانه‌ای و آنلاین دارد. انگ چاقی یعنی بی‌ارزش‌سازی اجتماعی و تحقیر افراد دارای اضافه‌وزن و می‌تواند به نگرش منفی، کلیشه، پیش‌داوری و تبعیض منجر شود.
تعصب در کار بالینی
پژوهشی نشان می‌دهد تعصب چگونه در خدمات سلامت ظاهر می‌شود. برای نمونه، افراد دارای چاقی، ماموگرافی و کولونوسکوپی را کمتر انجام می‌دهند؛ این‌ها از آزمایش‌های غربالگری سرطان‌اند. همچنین در مدیریت چاقی، تشدید درمان و نوبت‌های پیگیری با فراوانی کمتری انجام می‌شوند. این وضعیت موجب می‌شود بیماران دارای چاقی خدمات سلامت کم‌کیفیت‌تری بگیرند و پیامد سلامت آن‌ها به‌شکل نامطلوبی تحت‌تأثیر قرار گیرد.
کمبود آموزش
آموزش ناکافی چاقی در دانشکده پزشکی از دلایل اصلی تعصب است. پژوهشی نشان داد از 40 دانشکده پزشکی، فقط 10% دانشجویان خود را در مدیریت چاقی «بسیار آماده» می‌دانستند و یک‌سوم برنامه آموزش چاقی و قصد تدوین آن نداشتند. این کاستی نیاز به به‌روزرسانی برنامه آموزش پزشکی را نشان می‌دهد.
چاقی و تنوع ژنتیکی: درمان اختصاصی با آزمایش MyPhenome™ Hungry Gut
در درمان چاقی، رویکرد اختصاصی فرد می‌تواند پیامد را بهتر کند. آزمایش ساخته پژوهشگران Mayo Clinic توسط Phenomix Sciences تجاری و در 2024 با نام MyPhenome™ عرضه شد. هدف آزمایش، از نمونه بزاق گرفتن اطلاعات ژنتیکی و تعیین فنوتیپ چاقی فرد برای پیش‌بینی درمان مؤثرتر است.
فنوتیپ‌های تعیین‌شده با آزمایش MyPhenome
آزمایش چهار فنوتیپ اصلی را تعیین می‌کند:
- مغز گرسنه
- معده گرسنه
- گرسنگی عاطفی
- سوختن آهسته (سوخت‌وساز)
روش کار آزمایش
با سنجش SNPهای ژنتیکی، یعنی پلی‌مورفیسم تک‌نوکلئوتیدی، متابولیت و هورمون، به برنامه درمان اختصاصی کمک می‌کند. با تحلیل حدود 6000 SNP، ارزیابی ژنتیکی گسترده‌ای می‌دهد.
پژوهش و مطالعات مقدماتی
پژوهشگران Mayo Clinic از 2015 با هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، چاقی را 11 نوع کردند، اما برای سهولت عملی به چهار فنوتیپ کاهش دادند.
پیشرفته‌ترین آزمایش، MyPhenome Hungry Gut، برای داروهای GLP-1 یا آمپول لاغری پیش‌بینی پاسخ ساخته شد. این فنوتیپ پس از غذا زودتر گرسنه می‌شود و ممکن است به GLP-1 بهتر پاسخ دهد.
آمپول لاغری و آزمایش MyPhenome™ Hungry Gut
آمپول‌های Ozempic و Wegovy حاوی سماگلوتاید، داروهای مؤثر چاقی‌اند، اما مطالعات بالینی تفاوت زیاد پاسخ به سماگلوتاید نشان می‌دهند.
مطالعه مستقلی که Mayo Clinic انجام داد و در Digestive Disease Week 2024 ارائه شد، توان MyPhenome™ Hungry Gut را برای کاهش تفاوت پاسخ و شناسایی پاسخ‌دهندگان بهتر به سماگلوتاید نشان داد. در پایان 12 ماه، افراد مثبت Hungry Gut، 19.5% از کل وزن و افراد منفی فقط 10% از وزن را از دست دادند.
مطالعه بر پایه قوی ژنتیکی و زیستی چاقی و ظرفیت درمان اختصاصی برای بهبود پیامد سلامت تأکید می‌کند.
اقدام‌های لازم
برای مقابله با تعصب، احترام به بیمار و حساسیت به بدن و خواسته‌های سلامت او مهم است. محیط بالینی باید با نیاز افراد دارای چاقی سازگار باشد و ارائه‌دهندگان سلامت نگرش و تعصب خود را بازبینی کنند. OAC منابع و راهبردهای کاهش تعصب ارائه می‌دهد.
برخی گام‌های کاهش تعصب عبارت‌اند از:
- تعیین نوع چاقی و اختصاصی کردن درمان: استفاده از آزمایش ژنتیک و تحلیل زیست‌سنجی برای تعیین نوع چاقی. برای نمونه، رویکرد اختصاصی مانند MyPhenome™ Hungry Gut می‌تواند نتیجه را بهتر و تعصب را کمتر کند.
- تشویق بیمار به بیان تجربه انگ خوردن.
- کمک به یافتن راه مؤثر مقابله با انگ.
- تشویق به حمایت اجتماعی و فنون مثبت «گفت‌وگو با خود».
- دسترس‌پذیرتر کردن مطب، مانند تخت معاینه پهن، لباس بیمار و کاف فشارخون با اندازه مناسب.
نتیجه‌گیری
پیشنهادهای ساده‌ای مانند «کمتر بخور، بیشتر حرکت کن»، پیش‌داوری‌های موجود درباره چاقی را تقویت می‌کنند و این وضعیت، تدوین رویکردی مؤثر و فراگیر برای مقابله با چاقی را دشوار می‌سازد. آموزش بهتر متخصصان سلامت درباره چاقی و ارائه خدمات سلامت بدون پیش‌داوری، برای بهبود پیامدهای سلامت بیماران اهمیتی حیاتی دارد.
با در نظر گرفتن عوامل زیستی، ژنتیکی و محیطی چاقی، باید رویکردهای آگاهانه‌تر و مهربانانه‌تری تدوین شوند. به این شیوه می‌توان با پیش‌داوری درباره چاقی مقابله و نظام سلامت عادلانه‌تر و مؤثرتری ایجاد کرد.
منابع
2. Merritt, D.C., Jamnik, J. & El-Sohemy, A. FTO genotype, dietary protein intake, and body weight in a multiethnic population of young adults: a cross-sectional study. Genes Nutr 13, 4 (2018). https://doi.org/10.1186/s12263-018-0593-7
3. Lan N, Lu Y, Zhang Y, Pu S, Xi H, Nie X, Liu J, Yuan W. FTO - A Common Genetic Basis for Obesity and Cancer. Front Genet. 2020 Nov 16;11:559138. doi: 10.3389/fgene.2020.559138. PMID: 33304380; PMCID: PMC7701174.
4. Lawrence BJ, Kerr D, Pollard CM, Theophilus M, Alexander E, Haywood D, O'Connor M. Weight bias among health care professionals: A systematic review and meta-analysis. Obesity (Silver Spring). 2021 Nov;29(11):1802-1812. doi: 10.1002/oby.23266. انتشار آنلاین 2021، 6 سپتامبر. PMID: 34490738.
5. Cifuentes L, Ghusn W, Feris F, Campos A, Sacoto D, De la Rosa A, McRae A, Rieck T, Mansfield S, Ewoldt J, Friend J, Grothe K, Lennon RJ, Hurtado MD, Clark MM, Camilleri M, Hensrud DD, Acosta A. Phenotype tailored lifestyle intervention on weight loss and cardiometabolic risk factors in adults with obesity: a single-centre, non-randomised, proof-of-concept study. EClinicalMedicine. 2023 Mar 24;58:101923. doi: 10.1016/j.eclinm.2023.101923. PMID: 37007741; PMCID: PMC10050763.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.