چرا سرطان درمان‌شده عود می‌کند: سلول‌های سرطانی خفته

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات پس از درمان‌های سرطان با پاسخ کامل، خطر بازگشت (عود) سرطان پس از سال‌های طولانی است. پس چه عاملی موجب ظاهر شدن دوبارهٔ سرطان پس از سال‌ها می‌شود؟

خواب تومور یعنی سلول‌های سرطانی مدتی طولانی به‌شکلی تشخیص‌ناپذیر «خفته» بمانند. این سلول‌ها از درمان‌های استاندارد جان سالم به در می‌برند و پس از سال‌ها با آغاز دوبارهٔ تقسیم موجب عود سرطان می‌شوند.

انواع سرطانی که خواب تومور در آنها اغلب دیده می‌شود؛

-سرطان پستان،

-سرطان پروستات،

-سرطان پوست (ملانوم بدخیم) و

-لنفوم سلول B هستند.

سلول‌های سرطانی خفته 4 ویژگی اصلی دارند:

1. رشد با سرعت کم،
2. مقاومت به درمان‌های استاندارد سرطان، 
3. گریز از دستگاه ایمنی و
4. خودنوزایی

کنترل رشد سلول توسط مدیری پیشرفته انجام می‌شود. سلول‌ها برای تقسیم باید به‌ترتیب از نقاط G0، G1 و G2 بگذرند. سلول‌های فاقد شرایط در نقطهٔ کنترل G0 نگه داشته می‌شوند. به بیان دیگر تا مناسب شدن شرایط محیط تکثیر نمی‌کنند.

3 نوع سازوکار خواب تومور وجود دارد:

1. خواب سلولی: سلول‌ها پیوسته در نقطهٔ کنترل G0 نگه داشته می‌شوند. بنابراین تقسیم و تکثیر نمی‌کنند.
2. خواب آنژیوژنیک: چون سلول‌های سرطانی بسیار سریع رشد می‌کنند، پس از مدتی برای تأمین غذا به ساخت رگ نیاز دارند. اما بعضی سلول‌ها نمی‌توانند رگ کافی بسازند. رشدشان متوقف می‌شود و میان تعداد سلول‌های مرده و در حال رشد، تعادلی مداوم شکل می‌گیرد. این تعادل خواب آنژیوژنیک نام دارد.
3. خواب ایمنی‌زا: دستگاه ایمنی ما به 3 شکل با تومورها برخورد می‌کند: حذف (نابودی)، تعادل و گریز. بعضی سلول‌های تومور یاد می‌گیرند برای دستگاه ایمنی «دوست» به نظر برسند و سازگار می‌شوند. به این ترتیب سال‌ها خفته می‌مانند. درمان‌های استاندارد سرطان و عوامل محیطی ممکن است آنها را بیدار کنند و موجب تقسیم تهاجمی شوند.

هنوز مشخص نیست سلول‌های تومور چرا و چگونه به خواب می‌روند. پژوهش‌های اخیر اثر عوامل اپی‌ژنتیک (رابطهٔ ژنتیک و محیط) را نشان می‌دهند. همچنین شباهت سلول‌های خفته با سلول‌های بنیادی سرطان هنوز موضوع پژوهش است. اگر این سلول‌ها یک نوع باشند، درمان‌های هدفمند ساخته‌شده علیه سلول‌های بنیادی سرطان ممکن است علیه خواب تومور نیز موفق شوند. مسئلهٔ دیگر این است که آیا در همهٔ بیماران درمان‌شده با موفقیت، هنوز سلول‌های سرطانی خفته وجود دارند یا نه.

در پژوهش‌های سرطان سال‌های اخیر، دربارهٔ راهبرد لازم علیه خواب تومور بحث می‌شود.

اساساً دو گزینه وجود دارد؛

1. ساخت درمان‌های بیدارکنندهٔ سلول‌های سرطانی خفته یا
2. درمان‌هایی که تومور را خفته نگه می‌دارند؟

در پژوهش‌های بالینی اخیر مشاهده شد درمان‌های بیدارکنندهٔ تومور موجب آغاز تقسیم تهاجمی‌تر سلول سرطانی و ایجاد سلول‌های دارای مقاومت چندداروییمی‌شوند. بنابراین دیدگاه عموماً پذیرفته‌شده، ساخت درمان‌هایی است که تومور را خفته نگه دارند. داروهای هدف‌گیرندهٔ عوامل اپی‌ژنتیک برای این هدف امیدبخش هستند.