چرا واکسن کروناویروس AstraZeneca در برخی کشورها متوقف شد؟
در این مقاله
در برخی کشورها، از جمله فرانسه، دانمارک، ایرلند و تایلند، پس از گزارش ترومبوآمبولی، یعنی لختهٔ خون، در برخی افراد و با وجود نبود مدرک مستقیمِ مسئول بودن واکسن، مصرف واکسن ساخته‌شده توسط پژوهشگران دانشگاه آکسفورد، AstraZeneca علیه کروناویروس، موقتاً تعلیق شد.
واکسن AstraZeneca - Oxford چیست؟
در واکسن AstraZeneca - Oxford، شکل ضعیف‌شدهٔ آدنوویروس عامل عفونت راه تنفسی فوقانی، به‌عنوان ناقل استفاده می‌شود. با تغییر ویژگی ژنتیکی، در شامپانزه عفونت ایجاد می‌کند، اما در بدن انسان توان تکثیر ندارد. به آدنوویروس مورد استفاده، کد ژنتیکی لازم برای تولید پروتئین موجود بر سطح کروناویروس SARS-CoV-2، با نقش مهم در عفونت، یعنی پروتئین S نیز افزوده شده است. هدف، شناسایی این پروتئین توسط سلول‌های ایمنی و ایجاد پاسخ و در نتیجه جلوگیری از ورود ویروس به سلول و عفونت است.
واکسن AstraZeneca در دسامبر 2020 برای مصرف در بریتانیا و چند کشور اتحادیهٔ اروپا تأیید شد. اما FDA آمریکا چون نتیجهٔ مطالعهٔ بالینی بزرگ را خواست، هنوز تأیید نکرد. در واقع داده‌ها منتشر شدند؛ شامگاه 24 مارس، AstraZeneca بر پایهٔ کارآزمایی فاز III با بیش از 32.000 شرکت‌کننده، عمدتاً در آمریکا، برای واکسن کووید-19 در پیشگیری از بیماری علامت‌دار، اثربخشی 76 درصدی را اعلام کرد. اما نگرانی هست ادعاهای ایجاد لخته، مانعی برای تأیید FDA باشد.
پیشرفت مهم: سازوکار عارضهٔ لخته‌شدن واکسن Oxford-Astrazeneca توضیح داده شد
در مجلهٔ برجستهٔ پزشکی NEJM در 14 آوریل، در یک مطالعه، نشان داده شد واکسن Oxford-Astrazeneca (ChAdOx1)، با ایجاد عوامل فعال‌کنندهٔ پلاکت علیه PF4، سبب ترومبوسیتوپنی ترومبوتیک ایمنی می‌شود.
نگرانی‌های واکسن AstraZeneca چیست؟
دانمارک پس از گزارش لخته در چند نفر، از جمله فردی که 10 روز پس از دریافت دست‌کم یک دوز، لخته‌های متعدد پیدا کرد و جان باخت، نخستین کشور توقف‌کنندهٔ واکسن کووید-19 AstraZeneca بود. مسئولان دانمارکی گفتند تعلیق حین بررسی موارد، دست‌کم دو هفته طول می‌کشد. «اکنون نمی‌توان نتیجه گرفت میان واکسن و لختهٔ خون ارتباطی وجود دارد یا نه.»
نروژ، ایسلند، بلغارستان، تایلند و کنگو نیز به‌زودی همان راه را رفتند. مسئولان نروژی گفتند در واکسینه‌شدگان AstraZeneca با سن 50 سال و کمتر، در 4 نفر پلاکت به‌طور غیرطبیعی پایین بود؛ وضعیتی که می‌تواند خونریزی شدید بدهد. کمی بعد، ایرلند و هلند نیز تعلیق موقت را اعلام کردند. بیشتر مسئولان ملی سلامت تأکید دارند تعلیق واکسن صرفاً احتیاطی است. وزیر بهداشت هلند Hugo de Jonge گفت: «همیشه باید محتاط باشیم؛ پس فشردن دکمهٔ مکث در حال حاضر به‌عنوان احتیاط منطقی است.»
پزشکان نروژی اعلام کردند یکی از بستری‌شدگان پس از واکسن AstraZeneca جان باخت. مسئولان آلمانی نیز گفتند بر پایهٔ توصیهٔ نهاد تنظیم‌گر دارو، مصرف واکسن را تعلیق می‌کنند. فرانسه با اعلام رئیس‌جمهور Emmanuel Macron، تا بررسی آژانس دارویی اروپا (EMA) مصرف واکسن را متوقف می‌کند. اسلوونی، اسپانیا و پرتغال نیز مصرف را متوقف کردند. AstraZeneca در پاسخ به تعلیق‌ها گفت داده‌های 17 میلیون واکسینه‌شده در اروپا را دقیق بررسی کرده و در هیچ کشور، گروه سنی یا جنسیتی مدرکی برای افزایش خطر لخته پیدا نکرده است.
آیا مدرکی هست که واکسن مسئول لختهٔ خون باشد؟
EMA می‌گوید نشانه‌ای از ایجاد این موارد با واکسن وجود ندارد و شمار گزارش لخته در دریافت‌کنندگان AstraZeneca بیشتر از واکسینه‌نشده‌ها نیست.
در انگلستان، 11 میلیون دوز AstraZeneca تزریق شد؛ بیشتر از دیگر کشورها. حدود 11 نفر با لخته پس از واکسن گزارش شدند. در هیچ‌یک ثابت نشد واکسن علت بوده است.
برخی پزشکان می‌گویند چون واکسیناسیون از آسیب‌پذیرترین و سالمندترین افراد شروع شد، احتمال مشکل سلامت قبلی زیاد است و تعیین مسئول بودن واکسن دشوار می‌شود. لختهٔ بازو، پا یا نقاط دیگر گاهی جدا و به قلب، مغز یا ریه می‌رود و شاید سکتهٔ مغزی، حملهٔ قلبی یا انسداد کشندهٔ جریان خون ایجاد کند.
چرا واکسن‌های AstraZeneca در کشورهای متعدد متوقف شدند؟
با عرضهٔ گستردهٔ واکسن، دانشمندان انتظار گزارش مشکلات جدی و مرگ را دارند؛ زیرا میلیون‌ها نفر واکسینه می‌شوند و در چنین جمعیت بزرگی، وقوع مشکل انتظار می‌رود. بیشتر این موارد از واکسن نیست؛ اما چون واکسن‌های کووید-19 هنوز آزمایشی‌اند، باید هر احتمال عارضهٔ پیش‌بینی‌نشده بررسی شود. چون واکسن‌ها همین سال گذشته ساخته شدند، آزمایشی تلقی شدند و هیچ‌کدام دادهٔ بلندمدت ندارند.
آیا این موضوع برای سایر واکسن‌های کووید-19 نگران‌کننده است؟
آژانس دارویی اروپا اکنون بررسی می‌کند آیا واکسن‌های Pfizer-BioNTech, Moderna و AstraZeneca برای کووید-19، پلاکت خون را پایین می‌آورند یا نه؛ وضعیتی که شاید در برخی بیماران کبودی و خونریزی بدهد.
در زیر، تا تاریخ 30 مارس 2021، سهم تزریق واکسن‌های کووید-19 دیده می‌شود:
آیا واکسن AstraZeneca مشکل دیگری دارد؟
واکسن برای بزرگسالان در بیش از 50 کشور تأیید و ایمنی و اثربخشی آن در مطالعه‌های انگلستان، برزیل و آفریقای جنوبی ثابت شده است. اما دربارهٔ نحوهٔ اعلام داده‌ها نگرانی هست و برخی رهبران اروپا، از جمله Macron، اثربخشی را زیر سؤال می‌برند.
انگلستان نخست بر پایهٔ نتایج جزئیِ اثربخشی حدود %70 تأیید داد. اما خطای تولید که سبب شد برخی در تزریق نخست فقط نیم‌دوز بگیرند، بر نتایج سایه انداخت؛ خطایی که پژوهشگران فوراً نپذیرفتند. هنگام توصیه به صدور مجوز، EMA اثربخشی را حدود %60 برآورد کرد.
دادهٔ محافظت سالمندان نیز کامل نبود و برخی کشورهای اروپا در ابتدا واکسن را برای سالمندان به کار نبردند. در آمریکا، FDA به‌علت بررسی اطلاعات برخی عوارض احتمالی گزارش‌شده در انگلستان، مطالعه روی 30,000 آمریکایی را برای شش هفته متوقف کرد.
دکتر Paul Hunter، استاد دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه East Anglia گفت: «همهٔ داده‌هایی که دیده‌ایم، واکسن AstraZeneca را بسیار ایمن و نجات‌دهنده از مرگ کووید-19 نشان می‌دهند. اما شاید مسئله بیشتر برداشت باشد؛ چون هربار مشکلی در واکسن هست، خیلی زود نام AstraZeneca را می‌شنویم.» او گفت.
کارشناسان چه توصیه می‌کنند؟
WHO و EMA و تنظیم‌گران چند کشور می‌گویند مردم باید واکسیناسیون را ادامه دهند و خطرهای کوچک واکسیناسیون بسیار سنگین‌تر از هر زیان بالقوه‌اند. «ایمنی مردم همیشه مقدم است. مردم همچنان وقتی از آن‌ها خواسته شود، باید واکسن کووید-19 بزنند.»
موضوعات مرتبط
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.