مدیتیشن؛ روشی که می‌تواند جایگزین دارودرمانی اضطراب و نگرانی بیش‌ازحد شود

یک پژوهش تازه نشان می‌دهد «کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی یا mindfulness (MTSA)»، که نوعی مدیتیشن است، برای افراد دارای اضطراب، یعنی نگرانی و دلواپسی بیش‌ازحد ، به اندازه داروی ضدافسردگی اس‌سیتالوپرام (Cipralex، Citoles، Secita و مانند آن‌ها) که در دارودرمانی خط اول استفاده می‌شود، مؤثر است.

دکتر Elizabeth A. Hoge، مدیر برنامه پژوهش اختلالات اضطرابی در مرکز پزشکی دانشگاه Georgetown در واشینگتن و از پژوهشگران مطالعه، گفت: «به پزشکان پیشنهاد می‌کنم آموزش مدیتیشن را نیز به‌عنوان یک گزینه درمانی احتمالی برای بیماران دارای تشخیص اختلال اضطرابی به فهرست اضافه کنند. پزشکان نباید از توصیه کلاس‌های حضوری و گروهی مدیتیشن پرهیز کنند.»

اضطراب؛ مشکلی بسیار شایع

اختلالات اضطرابی، از جمله اضطراب فراگیر، اضطراب اجتماعی، اختلال پانیک و آگورافوبیا، در جهان حدود 301 میلیون نفر را درگیر می‌کنند و شایع‌ترین نوع اختلال روانی هستند. به دلیل شیوع بسیار زیاد، برای نمونه کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده، غربالگری اختلالات اضطرابی را توصیه می‌کند.

داروها و درمان‌های شناختی‌رفتاری از درمان‌های مؤثر اختلالات اضطرابی هستند. اما ممکن است همه بیماران به این گزینه‌ها دسترسی نداشته باشند، به درمان پاسخ ندهند یا از دریافت درمان در محیط روان‌پزشکی احساس راحتی نکنند. به‌ویژه به همین دلایل، مدیتیشن‌های ذهن‌آگاهی که در سال‌های اخیر محبوب‌تر شده‌اند، ممکن است به افرادی که در موقعیت‌های بجا و نابجا نگران می‌شوند کمک کنند. دکتر Hoge می‌گوید: «با تمرین مدیتیشن ذهن‌آگاهی، افراد می‌توانند یاد بگیرند که در این افکار گرفتار نشوند ».

رهایی از اضطراب با مدیتیشن‌های ذهن‌آگاهی

در 9 نوامبر 2022 در مجله JAMA Psychiatry ، مطالعه‌ای منتشر شد که اثر مدیتیشن‌های ذهن‌آگاهی را به‌جای داروها، به‌عنوان گزینه درمان خط اول اختلالات اضطرابی یا همان نگرانی بررسی می‌کرد.

مطالعه شامل 276 بیمار دارای اختلال اضطرابی، عمدتاً اضطراب فراگیر یا اضطراب اجتماعی بود. میانگین سن شرکت‌کنندگان 33 سال بود و 75% آنان زن بودند؛ 59% سفیدپوست، 15% سیاه‌پوست و 20% آسیایی بودند.

پژوهشگران بیماران را به‌طور تصادفی به دو گروه تقسیم کردند:

1. برای 136 بیمار مدیتیشن اجرا شد
2. 140 بیمار اس‌سیتالوپرام دریافت کردند؛ این دارو یک مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین است که در دارودرمانی خط اول اختلالات اضطرابی به‌کار می‌رود

کلاس‌های برنامه مدیتیشن شامل 2,5 ساعت در طول هفته و یک روز کامل در آخر هفته بود. شرکت‌کنندگان همچنین در خانه، جلسات روزانه 45 دقیقه‌ای مدیتیشن هدایت‌شده را کامل کردند و تمرین‌های ذهن‌آگاهی شامل آگاهی از تنفس، اسکن بدن و حرکت آگاهانه را آموختند.

شرکت‌کنندگان گروه اس‌سیتالوپرام در ابتدا روزانه 10 mg دارو را خوراکی دریافت کردند. در افرادی که تحمل خوبی داشتند، دوز در هفته دوم به 20 mg افزایش یافت.

نتایج اولیه مطالعه بدون اطلاع شرکت‌کنندگان، با مقیاس Clinical Global Impression of Severity (CGI-S) امتیازدهی شد. دکتر Hoge گفت این مقیاس، شدت کلی نشانه‌ها را از 1، یعنی اصلاً بیمار نیست، تا 7، یعنی شدیدترین درجه بیماری، اندازه می‌گیرد و برای ارزیابی انواع مختلف اختلالات اضطرابی نیز قابل استفاده است.

208 نفر مطالعه را کامل کردند و امتیازهای CGI-S دو گروه به این صورت بود:

• در گروه مدیتیشن، امتیاز آغازین 4,4 بود و در پایان هفته 8، بهبود میانگین 1,35 امتیازی دیده شد.
• در گروه اس‌سیتالوپرام، امتیاز آغازین 4,5 بود و در پایان هفته 8، بهبود میانگین 1,43 امتیازی دیده شد.

درباره نتایج مطالعه

دکتر Hoge درباره نتایج مطالعه گفت:

«نکته جالب این بود که داروها مانند همیشه به‌خوبی اثر کردند، اما مدیتیشن هم بسیار خوب عمل کرد؛ در هر دو گروه حدود 30% کاهش نشانه‌ها دیدیم. این نتایج به ما نشان می‌دهد که مدیتیشن، به‌ویژه مدیتیشن ذهن‌آگاهی، ممکن است به‌عنوان درمان خط اول در بیماران دارای اختلال اضطرابی مفید باشد.»

نتیجه گزارش‌شده توسط بیمار در مقیاس کلی شدت و اختلال اضطراب نیز تفاوت معناداری میان گروه‌ها نشان نداد. دکتر Hoge گفت: «داشتن گزارش‌های شخصی مهم است، زیرا دو راه برای نگاه کردن به اطلاعات در اختیار ما می‌گذارد.» دکتر Hoge همچنین گفت شرکت‌کنندگان بیان کرده‌اند که مدیتیشن به آنان در روابط شخصی و در «مهربان‌تر بودن با خودشان» کمک کرده است.

«در مدیتیشن، نوعی آموزش ضمنی برای پذیرفتن افکار خود و قضاوت نکردن آن‌ها وجود دارد و این به افراد می‌آموزد که با خود شفقت بیشتری داشته باشند.»

در اندکی بیش از 78% بیماران گروه اس‌سیتالوپرام و تنها 15% بیماران گروه مدیتیشن، اثرهای مرتبط با درمان، شامل اختلال خواب، تهوع، خستگی و سردرد، به شکل عوارض جانبی مشاهده شد. دکتر Hoge گفت شایع‌ترین عارضه مشاهده‌شده در گروه مدیتیشن، اضطرابی بود که «خلاف انتظار» بود، اما «اضطرابی لحظه‌ای» را نشان می‌داد.

«در افرادی که مدیتیشن انجام می‌دهند، شاید احساساتی ظاهر می‌شود که پیش‌تر به آن‌ها توجه نمی‌کردند و این فرصتی برای به‌کار گرفتن این احساسات به آنان می‌دهد.»

عارضه شایع بعدی در افراد مدیتیشن‌کننده، خستگی بود. دکتر Hoge گفت این «منطقی» است، زیرا آنان تلفن‌های خود را که یک محرک هستند کنار می‌گذارند و تحریک نمی‌شوند.

دکتر Hoge می‌گوید هر کسی می‌تواند مدیتیشن را یاد بگیرد، هرچند به زمان و پایبندی نیاز دارد.

دکتر Gregory Scott، روان‌پزشک و عضو هیئت علمی دانشکده پزشکی Dell دانشگاه تگزاس و نویسنده کتاب The Self-Healing Mind: An Essential Five-Step Practice for Overcoming Anxiety and Depression and Revitalizing Your Life ، درباره مطالعه چنین نظر داد: «نتایج شگفت‌آور نیستند، زیرا ذهن‌آگاهی، شامل معنویت، تمرین تنفس و مدیتیشن، مداخله‌ای است که «در گذر زمان آزموده شده و خود را ثابت کرده است». انجام مطالعاتی مانند این در زمان حاضر و وجود شواهد بیشتر برای پشتیبانی از مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی، مرا امیدوار می‌کند تا این روش‌ها بتوانند به راهنماهای استاندارد درمان وارد شوند. ذهن‌آگاهی می‌تواند «بهبودهای بلندمدت و پایدار» ایجاد کند. می‌توانیم اطمینان بدهیم که تمرین‌های روزانه 45 دقیقه‌ای در خانه که در مطالعه گنجانده شده‌اند، وقتی از فواید بالقوه‌ای که اندک‌اندک در آن زمان به دست می‌آوریم صحبت کنیم، زمان چندان زیادی نمی‌گیرند.»

از آنجا که بیشتر شرکت‌کنندگان زن بودند و نباید این واقعیت را نادیده گرفت که «مردان هم مضطرب هستند»، دکتر Brown گفت مطالعه باید «با مجموعه متنوع‌تری از شرکت‌کنندگان» تکرار شود.