مقایسهٔ ابلیشن با فرکانس رادیویی و پرتودرمانی در سرطان عودکردهٔ کبد

کارسینوم هپاتوسلولار (HSK) شایع‌ترین نوع سرطان کبد است. هنگام تشخیص، حدود 40% بیماران در مرحلهٔ اولیه‌اند و از درمان‌های موضعی یا ناحیه‌ای سود می‌برند.

در بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار، حتی با درمان در مرحلهٔ اولیه نیز خطر عود بسیار بالاست. میزان عود طی 5 سال پس از جراحی 50-70%، میزان عود 5 ساله در بیماران مناسبِ دریافت پیوند کبد 10-20% و میزان عود طی 5 سال پس از درمان‌های تخریبی (مانند ابلیشن با فرکانس رادیویی، RFA) برابر 60-80% است.

گزینه‌های درمان موضعی سرطان کبد مرحلهٔ اولیه بر پایهٔ اندازه و محل تومور و وضعیت عمومی بیمار تعیین می‌شود. روش‌های استاندارد درمان موضعی عبارت‌اند از:

1. برداشت جراحی: در بیماران مناسب مبتلا به HSK مرحلهٔ اولیه، درمان خط اولِ ترجیحی است. با جراحی، تومور به‌طور کامل برداشته می‌شود. اما جراحی به عملکرد خوب و ذخیرهٔ کافی کبد نیاز دارد.

2. پیوند کبد: برای بیماران HSK، به‌ویژه در تومورهای کوچک متعدد یا هنگامی که برداشت جراحی ممکن نیست، پیوند کبد گزینه‌ای با هدف درمان قطعی است. اما پیدا کردن اهداکنندهٔ مناسب می‌تواند دشوار باشد.

3. درمان‌های تخریبی موضعی: این درمان‌ها برای از بین بردن موضعی تومور در بیماران مرحلهٔ اولیهٔ سرطان کبد که امکان جراحی ندارند یا جراحی برایشان پرخطر است به کار می‌روند. RFA (ابلیشن با فرکانس رادیویی) و SBRT (پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن) در این دسته قرار دارند و در ادامه به‌تفصیل بررسی می‌شوند.

SBRT و RFA چیست؟

• ابلیشن با فرکانس رادیویی (RFA): RFA روشی کم‌تهاجمی است که در آن با فرستادن جریان الکتریکی پرفرکانس از طریق الکترود سوزنی نازک به تومور، آن را با گرما تخریب می‌کنند. معمولاً با هدایت تصویربرداری (سونوگرافی یا BT) انجام می‌شود و بیماران اغلب همان روز مرخص می‌شوند.

• پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن (SBRT): SBRT روشی است که در آن پرتوهای پرقدرت با دقت میلی‌متری به تومور هدایت می‌شود. با دستگاه ویژهٔ پرتودرمانی و در چند جلسه انجام می‌شود. هنگام درمان از فناوری‌های پیشرفتهٔ تصویربرداری برای جلوگیری از آسیب به بافت سالم اطراف استفاده می‌شود.

کدام روش در درمان کارسینوم هپاتوسلولار کوچکِ عودکرده برتر است؟

در 18 دسامبر 2024، Journal of Clinical Oncology مطالعه‌ای منتشر کرد که داده‌های مقایسه‌ای دربارهٔ اثربخشی و ایمنی این دو روش در درمان کارسینوم هپاتوسلولار کوچکِ عودکرده (HSK) ارائه می‌کند.

SBRT یا RFA؟

هدف اصلی مطالعه، ارزیابی اثربخشی و ایمنی RFA و SBRT در HSK کوچکِ عودکرده (<5 cm) است.

• معیار بیماران: بیماران HSK با یک ضایعهٔ عودکرده و قطر کمتر از 5 cm.

• گروه‌ها:

  • گروه SBRT: 83 بیمار.

  • گروه RFA: 83 بیمار.

• پیامد اصلی: بقای موضعی بدون پیشرفت بیماری (LPFS).

• پیامدهای ثانویه: بقای بدون پیشرفت بیماری (PFS)، بقای کلی (OS)، میزان کنترل موضعی و عوارض جانبی.

یافته‌های اصلی

1. بقای موضعی بدون پیشرفت بیماری (LPFS)

SBRT در بقای موضعی بدون پیشرفت بیماری (LPFS) نسبت به RFA برتری آشکاری نشان داد.

• میزان LPFS در 2 سال:

  • SBRT: 92.7% (95% CI: 87.3 - 98.5).

  • RFA: 75.8% (95% CI: 67.2 - 85.7).

• نسبت خطر: تفاوت معنادار به نفع SBRT (HR: 0.45; P = 0.014).

2. بقای بدون پیشرفت بیماری (PFS)

مدت میانهٔ بقای بدون پیشرفت بیماری (PFS) ارزیابی شد:

• SBRT: 37.6 ماه (95% CI: 26.0 - 49.2).

• RFA: 27.6 ماه (95% CI: 20.3 - 34.8).

• مقدار P: تفاوت از نظر آماری معنادار نیست (HR: 0.76; P = 0.190).

3. بقای کلی

• میزان بقای کلی در 2 سال:

  • SBRT: 97.6% (95% CI: 94.3 - 100.0).

  • RFA: 93.9% (95% CI: 88.9 - 99.2).

• تفاوت نسبت خطر از نظر آماری معنادار نبود (HR: 0.91; P = 0.830).

4. عوارض جانبی

• عوارض حاد و دیررس:

  • میزان عوارض جدی در گروه‌های SBRT و RFA مشابه است.

  • عوارض حاد: P = 0.436.

  • عوارض دیررس: P = 0.715.

مزایا و معایب درمان‌ها

پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن (SBRT)

• مزایا:

  • میزان بهتر بقای موضعی بدون پیشرفت بیماری.

  • گزینه‌ای غیرتهاجمی است.

  • هنگام انجام به بیهوشی نیاز ندارد.

• معایب:

  • هزینهٔ تجهیزات و نیاز به متخصص باتجربه.

ابلیشن با فرکانس رادیویی (RFA)

• مزایا:

  • روشی کم‌تهاجمی است و معمولاً می‌توان آن را به‌صورت سرپایی انجام داد.

• معایب:

  • در موارد HSK عودکرده ممکن است اثربخشی کاهش یابد.

  • میزان کنترل موضعی از SBRT پایین‌تر است.

تفسیر

یافته‌های مطالعه نشان داد SBRT از نظر کنترل موضعی، به‌ویژه در HSK با قطر کمتر از 2 cm، برتر است. اما دو روش از نظر بقای بدون پیشرفت بیماری، بقای کلی و ایمنی نتایج مشابهی دارند. بنابراین درمان باید با توجه به وضعیت بیمار، اندازه و محل تومور و امکانات مرکز به‌صورت فردی انتخاب شود.

این مطالعه نشان می‌دهد SBRT در مقایسه با RFA کنترل موضعی بهتری فراهم می‌کند، اما از نظر بقای کلی و ایمنی عملکردی مشابه دارد. هنگام تعیین راهبرد درمان، ویژگی‌های بیمار و امکانات مرکز باید به‌دقت بررسی شود.