نکات مهم هنگام شیمی‌درمانی و ایمنی‌درمانی – واکنش انفوزیون چیست؟
در این مقاله
شیمی‌درمانی و ایمنی‌درمانی از روش‌های حیاتی درمان سرطان‌اند. روش انفوزیون که هنگام تجویز این داروها به کار می‌رود، به معنای ورود مستقیم دارو از راه ورید به گردش خون است. این روش ضمن فراهم‌کردن درمان مؤثر، می‌تواند عوارضی مانند واکنش‌های انفوزیون ایجاد کند.
واکنش‌های انفوزیون ممکن است هنگام تجویز وریدی داروهای شیمی‌درمانی، یعنی از راه سیاهرگ (IV)، رخ دهند و شدت‌های متفاوتی داشته باشند. این مقاله با ارائه اطلاعات مهم برای درک، شناسایی و مدیریت واکنش‌های انفوزیون احتمالی هنگام شیمی‌درمانی، ایمنی‌درمانی و تجویز دیگر داروهای وریدی سرطان، می‌خواهد هم متخصصان سلامت و هم بیماران را نسبت به این عوارض آگاه‌تر و آماده‌تر کند. این اطلاعات می‌تواند به ایمن‌تر و مؤثرترشدن فرایند درمان کمک کند.
واکنش انفوزیون چیست؟
واکنش‌های انفوزیون، عارضه‌ای شایع‌اند که می‌توانند هنگام دریافت داروی وریدی (IV) یا پس از آن رخ دهند و شدتشان از خفیف تا تهدیدکننده زندگی متغیر است.
بدن ممکن است به برخی درمان‌ها مانند درمان‌های وریدی سرطان، پاسخ ایمنی شدیدی نشان دهد و این وضعیت می‌تواند باعث بروز واکنش انفوزیون شود.
واکنش‌های انفوزیون ممکن است بلافاصله پس از انفوزیون یا مدتی بعد ظاهر شوند.
شدت واکنش ممکن است بسته به مجموعه‌ای از عوامل، از جمله داروی مشخص، دوز دارو و وضعیت سلامت فرد تغییر کند.
در پژوهشی در سال 2018، واکنش‌های نامطلوب به درمان در چند دسته تقسیم شدند که با حروف نشان داده می‌شدند:
- (Augmented): آثار دارویی تقویت‌شده
- (Bizarre): آثار غیرمعمول
- (Chronic): آثار مزمن
- (Delayed): آثار تأخیری
- (End): آثار پایان درمان
- (Failure): شکست درمان
طبقه‌بندی واکنش‌های انفوزیون
واکنش‌های انفوزیون معمولاً به‌صورت عوارض غیرقابل‌پیش‌بینی ظاهر می‌شوند. این نوع واکنش‌ها وابسته به دوز نیستند و معمولاً با آثار اختصاصی خود دارو مرتبط دانسته نمی‌شوند. به‌طور معمول، این واکنش‌ها در پایان درمان خودبه‌خود برطرف می‌شوند.
واکنش‌های انفوزیون در درمان‌های سرطان به‌طور کلی؛
- غیرقابل‌پیش‌بینی‌اند
- وابسته به دوز نیستند
- معمولاً با آثار دارو مرتبط دانسته نمی‌شوند
- در پایان درمان خودبه‌خود برطرف می‌شوند
بااین‌حال، واکنش‌های ناشی از شیمی‌درمانی‌های گروه تاکسان مانند پاکلیتاکسل و دوستاکسل، کربوپلاتین و به‌ویژه داروهای ایمنی‌درمانی، در برخی موارد قابل‌پیش‌بینی‌اند، زیرا اغلب بسته به نوع دارو متفاوت‌اند. به بیان دیگر، واکنش‌های ناشی از داروهای ایمنی‌درمانی ممکن است در برخی شرایط بر اساس ویژگی‌های دارو از پیش قابل‌پیش‌بینی باشند.
موضوع مرتبط: نشت دارو به بافت چیست؟ هنگام نشت داروی سرطان به زیر پوست چه باید کرد؟
واکنش‌های آلرژیک و غیرآلرژیک
واکنش‌های انفوزیون به زیرگروه‌های آلرژیک و غیرآلرژیک نیز تقسیم می‌شوند. واکنش‌های آلرژیک انفوزیون وضعیتی هستند که دستگاه ایمنی بیش‌ازحد واکنش نشان می‌دهد و ممکن است شامل واکنش‌های جدی مانند شوک آنافیلاکتیک باشند.
پاسخ‌های ایمنی به‌صورت ذاتی، تطبیقی یا ترکیبی از هر دو تعریف می‌شوند.
پاسخ ایمنی ذاتی پاسخی عمومی و سریع از سوی دستگاه ایمنی است. پاسخ ایمنی تطبیقی شامل پاسخ هدفمندتر دستگاه ایمنی پس از شناسایی یک محرک است.
واکنش‌های غیرآلرژیک انفوزیون ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- واکنش‌های شبه‌آلرژیک مانند سندرم آزادسازی سیتوکین
- واکنش‌های ایدیوسینکراتیک نادر و غیرقابل‌پیش‌بینی که با دارو مرتبط دانسته نمی‌شوند
- واکنش‌های عدم‌تحمل که در پاسخ به دارو ایجاد می‌شوند
پژوهشی در سال 2018 گزارش کرد که بیشتر واکنش‌های انفوزیون از نوع غیرآلرژیک هستند.
واکنش‌های انفوزیون می‌توانند خفیف یا به‌اندازه‌ای جدی باشند که به مداخله فوری پزشکی نیاز داشته باشند و معمولاً طی 30 تا 120 دقیقه پس از انفوزیون رخ می‌دهند. بااین‌حال، شروع این نشانه‌ها گاهی ممکن است از 24 ساعت تا یک هفته متغیر باشد. این موضوع نشان می‌دهد که صرف‌نظر از نوع واکنش، باید در دوره پس از انفوزیون هوشیار بود.
واکنش‌های انفوزیونی که ممکن است بر اثر درمان سرطان ایجاد شوند
عوارض درمان سرطان، از جمله واکنش‌های انفوزیون، بر اساس شدت از 1 تا 5 درجه‌بندی می‌شوند. درجه 1 نشان‌دهنده نشانه‌های خفیف و درجه 5 نشان‌دهنده شدیدترین وضعیت، یعنی مرگ، است.
یک مرور نظام‌مند در سال 2019 نشان داد که حدود 5% بیماران دریافت‌کننده داروهای آنتی‌بادی مونوکلونال برای سرطان کولورکتال، واکنش انفوزیون را تجربه کرده‌اند. این مطالعه نشان داد که فراوانی واکنش‌های انفوزیون می‌تواند بسته به شدت واکنش و نوع درمان متفاوت باشد. این یافته‌ها اطلاعات مهمی برای درک و مدیریت عوارض داروهای درمان سرطان فراهم می‌کنند.
واکنش‌های انفوزیون ممکن است از داروهای شیمی‌درمانی ناشی شوند و جدی باشند. بااین‌حال، مطالعه‌ای در 2017 دریافت که واکنش‌های انفوزیون ناشی از شیمی‌درمانی نادرند. در مطالعه دیگری در 2022 مشخص شد کمتر از 5% بیماران دریافت‌کننده ایمنی‌درمانی دچار واکنش انفوزیون شده‌اند. این یافته‌ها نقش مهمی در درک نمایه عوارض روش‌های مختلف درمان سرطان دارند.
ویژگی‌های واکنش انفوزیون اختصاصی شیمی‌درمانی‌های گروه تاکسان، پاکلیتاکسل و دوستاکسل
شیمی‌درمانی‌های گروه تاکسان مانند پاکلیتاکسل و دوستاکسل می‌توانند در حدود 5-10% بیماران واکنش حساسیت مفرط فوری ایجاد کنند. این واکنش‌ها معمولاً با اقداماتی مانند مصرف قرص‌های کورتونی همچون Kordexa پیش از شروع دوباره درمان، با ایمنی مدیریت می‌شوند. این نوع واکنش‌ها معمولاً جدی نیستند، اما برای برخی بیماران می‌توانند مهم باشند و مدیریتشان به رویکرد تخصصی نیاز دارد.
نشانه‌های واکنش انفوزیون ناشی از شیمی‌درمانی‌های تاکسان ممکن است شامل بثورات پوستی و خارش، درد پشت و کمر، تورم صورت یا گلو، تنگی نفس، تندی ضربان قلب و گاهی افت فشار خون باشد. این واکنش‌ها معمولاً در چند دقیقه نخست درمان ظاهر می‌شوند و ممکن است توقف درمان یا کاهش سرعت آن لازم شود.
ویژگی‌های واکنش انفوزیون اختصاصی کربوپلاتین چیست؟
واکنش‌های انفوزیون ناشی از کربوپلاتین معمولاً از نوع آلرژیک هستند. این واکنش‌ها ممکن است پس از چرخه 5 یا 6 درمان کربوپلاتین شایع‌تر باشند. مصرف معمول Kordexa پیش از کربوپلاتین توصیه نمی‌شود.
ویژگی‌های واکنش انفوزیون ناشی از کربوپلاتین شامل بثورات پوستی، خارش به‌ویژه در دست‌ها، قرمزی، تورم صورت یا گلو، تنگی نفس، ضربان تند یا نامنظم قلب و گاهی افت فشار خون است که معمولاً هنگام درمان یا بلافاصله پس از آن آغاز می‌شوند. در برخی موارد، این واکنش‌ها جدی‌اند و به مداخله فوری پزشکی نیاز دارند.
ویژگی‌های واکنش انفوزیون اختصاصی اگزالی‌پلاتین چیست؟
واکنش‌های انفوزیون مرتبط با اگزالی‌پلاتین معمولاً با سازوکار میانجی‌گری IgE و ماست‌سل رخ می‌دهند و نشانه‌هایشان ممکن است دستگاه پوست، تنفس، قلب‌وعروق و دیگر دستگاه‌ها را در بر بگیرد. میزان این عوارض از 2% تا 25% متغیر است و برخی مطالعات میزان قطع درمان به‌دلیل واکنش انفوزیون اگزالی‌پلاتین را 21% گزارش کرده‌اند. خطر واکنش‌های درجه 3-4 حدود 1.6% و خطر واکنش‌های تهدیدکننده زندگی حدود 1% است. ازآنجاکه واکنش‌های انفوزیون اگزالی‌پلاتین با میانجی‌گری IgE رخ می‌دهند، پس از مواجهه مکرر با دارو ظاهر می‌شوند. در یک مطالعه گفته شد که واکنش‌ها معمولاً در انفوزیون هفتم تا نهم رخ می‌دهند، اما برخی مطالعات از دو اوج در چرخه‌های سوم و ششم گزارش داده‌اند.
ویژگی‌های واکنش انفوزیون مرتبط با اگزالی‌پلاتین شامل بثورات پوستی، کهیر، آنژیوادم، برونکواسپاسم و به‌ندرت افت فشار خون است. در آنافیلاکسی شدید، تجویز فوری اپی‌نفرین اهمیت حیاتی دارد. گزینه‌های درمانی شامل قطع انفوزیون اگزالی‌پلاتین و تجویز کورتیکواستروئیدها، مسدودکننده‌های هیستامین، نرمال‌سالین وریدی و اکسیژن هستند.
واکنش‌های انفوزیون نامرتبط با درمان سرطان
واکنش‌های انفوزیون تنها در درمان سرطان رخ نمی‌دهند و ممکن است هنگام دیگر درمان‌های IV نیز ایجاد شوند. در مطالعه دیگری در 2022، عوارض مرتبط با انفوزیون آهن برای درمان کمبود آهن بررسی شد. بیش از 12000 فرد مبتلا به کمبود آهن وارد مطالعه شدند و میزان بروز واکنش انفوزیون حدود 3,9% بود. تنها دو نفر واکنش شدید داشتند و ناچار به دریافت اپی‌نفرین (EpiPen) شدند. در بیشتر افراد دیگر که واکنش داشتند، فقط نشانه‌های خفیف مشاهده شد.
نشانه‌های واکنش انفوزیون چیست؟
نشانه‌های ناشی از واکنش انفوزیون ممکن است هنگام درمان، چند روز بعد یا چند هفته بعد آغاز شوند.
نشانه‌های عمومی مرتبط با واکنش انفوزیون عبارت‌اند از:
- خارش
- گرگرفتگی
- کهیر
- تنفس همراه با خس‌خس
- تنگی نفس
- تهوع
- تب
- ادم
بیشتر واکنش‌ها خفیف‌اند و ممکن است نشانه‌هایی شبیه آنفلوانزا، از جمله موارد زیر، ایجاد کنند؛
- درد عضلانی
- تب
- بثورات پوستی
- لرز
- سردرد
- خستگی
به‌طور کلی هرچه نشانه‌ها سریع‌تر ظاهر شوند، احتمال ایجاد واکنش جدی در فرد بیشتر است.
تأثیر ایمنی‌درمانی بر واکنش‌های انفوزیون
احتمال واکنش انفوزیون در افراد دریافت‌کننده ایمنی‌درمانی زیاد نیست. اما اگر چنین وضعیتی رخ دهد، آزادسازی سیتوکین یکی از علت‌های احتمالی آن است. این وضعیت می‌تواند نشانه‌های آنافیلاکسی را تقلید کند، اما به درمان متفاوتی نیاز دارد.
دیگر عوارض ایمنی‌درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- عفونت
- اسهال
- تورم و افزایش وزن ناشی از ادم
- تپش قلب
- التهاب اندام
- گرفتگی سینوس
واکنش انفوزیون چگونه تشخیص داده می‌شود؟
واکنش انفوزیون با شناسایی نشانه‌ها و شکایت‌های مرتبط توسط متخصصان، پرستاران یا دیگر کارکنان سلامت تشخیص داده می‌شود. خود فرد نیز پس از رسیدن به خانه باید نشانه‌های احتمالی مرتبط با واکنش انفوزیون را زیر نظر بگیرد. اگر نشانه‌ها ظاهر شدند، باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن با متخصص سلامت مشورت کند. از سوی دیگر، در صورت تشدید نشانه‌ها باید به اورژانس مراجعه کند.
هنگام بروز واکنش، متخصصان نشانه‌ها را ارزیابی می‌کنند و مشخص می‌کنند که آیا این وضعیت به درمان نیاز دارد یا نه.
آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک شدید و سریع‌الوقوع است که می‌تواند زندگی را تهدید کند. این واکنش در اثر پاسخ حساسیت مفرط بدن ایجاد می‌شود و معمولاً به مداخله سریع پزشکی نیاز دارد.
برای تشخیص آنافیلاکسی، نشانه‌ها باید یکی از سه معیار اصلی را برآورده کنند:
1. نشانه‌های حاد بیماری در پوست یا غشاهای مخاطی، همراه با نشانه‌های اضافی مانند مشکلات تنفسی یا افت ناگهانی فشار خون.
2. بروز دو یا چند نشانه پوستی، تنفسی، افت فشار خون یا نشانه‌های گوارشی پس از مواجهه با یک آلرژن.
3. افت فشار خون پس از مواجهه با یک آلرژن شناخته‌شده.
علاوه بر این نشانه‌ها، شناسایی زیست‌نشانگرها با آزمایش خون یا ادرار نیز ممکن است به تشخیص آنافیلاکسی کمک کند. این موارد می‌توانند شامل متابولیت‌های هیستامین ادرار یا سطح تریپتاز خون باشند که پس از شروع نشانه‌ها اندازه‌گیری می‌شوند. بااین‌حال، آنافیلاکسی ممکن است بدون افزایش سطح این مواد شیمیایی نیز رخ دهد.
درمان واکنش‌های انفوزیون
درمان می‌تواند بسته به نوع واکنش انفوزیونی که فرد تجربه می‌کند، متفاوت باشد. در واکنش‌های خفیف ممکن است فرد به هیچ درمانی نیاز نداشته باشد، اما متخصصان می‌توانند انفوزیون واردشونده به بدن را موقتاً متوقف یا سرعت آن را کم کنند.
واکنش‌های متوسط تا شدید ممکن است به داروها و درمان‌های مختلف پاسخ دهند. این موارد ممکن است شامل گزینه‌های زیر باشند:
- اپی‌نفرین برای واکنش‌های شدید و بالقوه تهدیدکننده زندگی، مانند آنافیلاکسی
- آنتی‌هیستامین‌ها
- احیای مایعات با انفوزیون سریع سالین ایزوتونیک و سپس چکاندن آهسته‌تر آن
- آتروپین برای برادی‌کاردی، یعنی کندی ضربان قلب
- وازوپرسورها که به افزایش فشار خون کمک می‌کنند
- کورتیکواستروئیدها
برای درمان واکنش‌های غیرآلرژیک، متخصصان معمولاً انفوزیون را متوقف و نشانه‌های فرد را درمان می‌کنند. پس از برطرف‌شدن نشانه‌ها، انفوزیون با نصف سرعت قبلی ادامه می‌یابد.
پیشگیری و مدیریت واکنش‌های انفوزیون
سابقه پزشکی بیمار، به‌ویژه واکنش‌های قبلی به انفوزیون، در برنامه‌ریزی درمان در نظر گرفته می‌شود. اگرچه متخصصان نمی‌توانند با قطعیت پیش‌بینی کنند که بیمار در آینده واکنش نشان خواهد داد یا نه، این اطلاعات می‌تواند برای ارزیابی خطر احتمالی واکنش مفید باشد. این امر به برنامه‌ریزی آگاهانه‌تر اقدامات پیشگیرانه در طول درمان کمک می‌کند.
ممکن است پیش از انفوزیون از بیماران پرسیده شود آیا داروهایی را که گاهی پیش‌دارو نامیده می‌شوند، مصرف کرده‌اند یا نه. استفاده از پیش‌داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها و آنتی‌هیستامین‌ها ممکن است به پیشگیری از واکنش انفوزیون کمک کند. این اقدام پیشگیرانه برای کاهش خطر واکنش مهم است و می‌تواند به پاسخ بهتر بیماران به درمان کمک کند.
مروری بر واکنش‌های انفوزیون و روند آن‌ها
واکنش‌های انفوزیون ممکن است از خفیف تا تهدیدکننده زندگی متغیر باشند. ممکن است آلرژیک یا غیرآلرژیک باشند. نشانه‌های متوسط تا شدید معمولاً به مدیریت نشانه‌ها و در برخی موارد درمان‌هایی مانند درمان نجات‌بخش آنافیلاکسی نیاز دارند.
نمی‌توان پیش‌بینی کرد که فرد واکنش انفوزیون خواهد داشت یا نه. بااین‌حال، آگاهی از سابقه پزشکی فرد و پایش نشانه‌های واکنش شدید احتمالی، به هوشیاری در برابر واکنش انفوزیون کمک می‌کند.
در مجموع، برای هر وضعیت غیرعادی پس از انفوزیون، پیگیری دقیق افراد و مراجعه به تیم انکولوژی مهم است.
منابع
2. Bylsma LC, et al. (2019). The incidence of infusion reactions associated with monoclonal antibody drugs targeting the epidermal growth factor receptor in metastatic colorectal cancer patients: A systematic literature review and meta‐analysis of patient and study characteristics. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6745824/
3. Jimenez-Rodriguez TW. et al. (2018). Anaphylaxis in the 21st century: Phenotypes, endotypes, and biomarkers. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6016596/
4. Peterson C. (2022). An AP perspective on infusion reactions in the era of immunotherapy. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9126347/
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.