نخستینی دیگر در سرطان: واکسن حافظه‌ای سرطان

برای فعال کردن دستگاه ایمنی علیه سرطان، درمان‌هایی توسعه یافته‌اند که ایمنی‌درمانی‌های سرطان نام دارند؛ علاقه به آن‌ها روزبه‌روز افزایش می‌یابد و رویکردهای تازه‌ای برای این هدف آزموده می‌شوند. همان‌طور که در شکل زیر دیده می‌شود، 5 نوع اصلی ایمنی‌درمانی سرطان وجود دارد. هدف جدید ، هم ترکیب این ایمنی‌درمانی‌ها و هم فعال کردن سلول‌های حافظه دستگاه ایمنی علیه سرطان است تا پاسخ درمانی بلندمدت فراهم شود.

پس از سال 2011 وارد درمان سرطان شدند و اکنون در حدود 15 نوع اصلی سرطان تأیید FDA دارند؛ مهارکننده نقطه وارسی ایمنی ایمنی‌درمانی‌های این گروه، عملکرد انکولوژی را از اساس تغییر دادند و به همین دلیل شایسته جایزه نوبل پزشکی 2018شناخته شدند. بااین‌حال، ایمنی‌درمانی نقاط وارسی فقط در برخی سرطان‌ها مؤثر است و حتی هنگام اثربخشی، خطر بازگشت سرطان یا ایجاد مقاومت به درمان ادامه دارد. ایمنی‌درمانی سلولی به‌شکل سلول‌های CAR-T، شواهد بسیار اندکی از اثربخشی در تومورهای توپر (اندامی) نشان داده و فقط برای لوسمی و لنفوم‌ها مجوز استفاده گرفته است.

برخلاف شیمی‌درمانی‌ها، ایمنی‌درمانی‌های نقاط وارسی در بیماران پاسخ‌دهنده، پاسخ‌های طولانی‌مدت دارند. اما هیجان‌انگیزترین موضوع این حوزه، افزودن درمان سلولی انتقالی اختصاصی تومور بیمار به ایمنی‌درمانی نقاط وارسی است. یکی از انواع ایمنی‌درمانی سلولی انتقالی، تغییریافته سلول کشنده طبیعی (natural killer) درمان‌های مبتنی بر آن است.

تصور می‌شود سلول‌های کشنده طبیعی ما، سازوکار اصلی حفاظت ایمنی ذاتی در برابر سرطان هستند

در 7 نوامبر 2018، شرکت نوآور توسعه ایمنی‌درمانی NantKwest، ایمنی‌درمانی با واکسن سرطانِ کشنده طبیعی و حافظهرا در کارآزمایی‌های انسانی آزمود و نتایج امیدوارکننده آن را اعلام کرد.

ویژگی‌های برجسته این کارآزمایی که از اوت 2017 تا اکتبر 2018 ادامه داشت، چنین است:

• در مطالعه، بیمارانی که پیش‌تر درمان‌های متعدد گرفته، به درمان مقاوم شده و سرطان‌های متاستاتیک (پیشرفته) متفاوت داشتند، به تعداد 30 نفر وارد شدند.
• برای 30 بیمار، 300 دوز واکسن سرطان تجویز شد.
• سندرم آزادسازی سیتوکین، که می‌تواند عارضه شدید درمان‌های سلولی سرطان باشد، در هیچ‌یک از این موارد دیده نشد.
• در بیمارانی که پیش‌تر دست‌کم 4 خط درمان گرفته بودند، با سرطان متاستاتیک و سرطان پستان سه‌گانه منفی ، کنترل بیماری % 80 بود،
• در بیماران سرطان پانکراس متاستاتیک با دست‌کم 3 خط درمان قبلی، کنترل بیماری % 80 و میانه بقای 9.5 ماه حاصل شد. در سرطان پانکراس پیشرفته که درمان استاندارد خط 1 دریافت می‌کند، این مدت 8.7 ماه شناخته می‌شود.
• متاستاتیک سرطان سر و گردن در مبتلایانی که قبلاً دست‌کم 4 خط درمان گرفته بودند، واکسن حافظه‌ای سرطان، % 67 کنترل بیماری و در 1 بیمار پاسخ کامل ایجاد کرد.
• در سرطان مثانه مرحله اولیه (کارسینوم درجا) مقاوم به درمان، تجویز تنها پروتئین ادغامی IL-15 که سلول‌های کشنده طبیعی بدن را فعال می‌کند، % 86 پاسخ کامل ایجاد کرد.

نتیجه

علاوه بر تحریک سلول‌های کشنده طبیعی (NK) و لنفوسیت‌های T خود بیمار با فعال‌کننده‌هایی مانند IL-15، تجویز سلول‌های NK حافظه‌ای ساخته‌شده در آزمایشگاه با مهندسی ژنتیک، به‌عنوان واکسن سرطان، ممکن است در تومورهای توپر پیشرفته مؤثر باشد.