رابطه استئوپوروز (پوکی استخوان) و سرطان

سلامت استخوان یکی از پایه‌های سلامت است که مستقیماً بر کیفیت زندگی اثر می‌گذارد. استئوپوروز، که در زبان رایج پوکی استخوان نامیده می‌شود، میلیون‌ها نفر را در جهان درگیر می‌کند و با ایجاد شکستگی، سطح زندگی را بسیار کاهش می‌دهد. همچنین میان سرطان، که میلیون‌ها نفر را درگیر می‌کند، و پوکی استخوان رابطه‌ای پیچیده و مهم وجود دارد. به‌ویژه کاهش تراکم استخوان هنگام درمان سرطان می‌تواند هم روند درمان و هم سلامت عمومی بیمار را تضعیف کند. در این نوشته، رابطه پوکی استخوان و سرطان را به‌تفصیل بررسی می‌کنیم تا روشن شود چرا این ارتباط مهم است و چگونه می‌توان از این دانش استفاده کرد. آگاهی برای اقدام‌های مدیریت این مشکلات سلامت اهمیت زیادی دارد.

• پوکی استخوان چیست؟ علائم و روش‌های پیشگیری

ارتباط پوکی استخوان و سرطان

رابطه پوکی استخوان و سرطان از ارتباط هر دو با سالمندی ناشی می‌شود. پوکی استخوان اغلب با سن بالا مرتبط است و بدون سرطان نیز رخ می‌دهد. سرطان هم به‌ویژه در سالمندان شایع‌تر است. بنابراین ارتباط این دو اساساً با فرایند پیری پیوند نزدیک دارد.

در زیر، نقشه ذهنی نشان‌دهنده رابطه پوکی استخوان و سرطان را می‌توان دید:

با افزایش سن، خطر پوکی استخوان و سرطان چگونه بیشتر می‌شود؟

1. سطح هورمون‌های جنسی در هر دو جنس با افزایش سن تمایل به کاهش دارد. استروژن، یک هورمون جنسی، در برابر پوکی استخوان محافظت می‌کند. اما نزدیک یائسگی، استروژن زنان ممکن است حدود 90% کاهش یابد و این افت، استخوان‌ها را ضعیف می‌کند. در برخی پژوهش‌ها، تراکم استخوان مردان نیز با کاهش هورمون جنسی مرتبط بوده است. معمولاً استروژن 47% و تستوسترون 64% کاهش می‌یابد. استروژن کمتر فعال نیز به معنای کاهش تراکم معدنی استخوان است. 
2. سرطان نیز استخوان‌ها را درگیر می‌کند. حتی اگر سرطان متاستاز نداده باشد، افزایش التهاب در محل سرطان و سراسر بدن می‌تواند بر استخوان‌ها اثر بگذارد. همچنین استخوان محل شایع متاستاز است که دستگاه اسکلتی را درگیر می‌کند.
3. برخی درمان‌های سرطان در کنار بهبود بقا می‌توانند استخوان را ضعیف کنند. برخی دیگر، به‌ویژه در سرطان پستان یا پروستات، برای کند کردن رشد سرطان، استروژن یا تستوسترون را کاهش می‌دهند. مسدود کردن هورمون‌ها به این شکل نیز می‌تواند استخوان را ضعیف کند.

درمان‌های سرطان که ممکن است خطر پوکی استخوان را بیشتر کنند عبارت‌اند از:

• داروهایی مانند Femara (letrozol)، Arimidex (anastrozol) و Aromasin (eksamestan)، از گروه  مهارکننده‌های آروماتاز
• داروهایی مانند Zoladex (goserelin) و Eligard (leuprorelin)، از گروه آگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین
• برداشتن جراحی تخمدان‌ها یا بیضه‌ها
• درمان‌هایی مانند Casodex (bikalutamid)، از گروه درمان‌های محرومیت آندروژنی
• داروهایی مانند Prednizon و kortizon، از گروه  استروئیدها
• برخی داروهای شیمی‌درمانی
• داروهایی مانند Metotreksat، از گروه سرکوب‌کننده‌های دستگاه ایمنی

شکستگی‌های ناشی از متاستاز استخوان و پوکی استخوان

شکستگی ناشی از متاستاز استخوان و شکستگی پوکی استخوان از عوارض نسبتاً شایع سرطان‌اند، اما میزان آن‌ها با نوع سرطان، سلامت عمومی، سن و نوع درمان متفاوت است. مروری کلی:

1. شکستگی‌های ناشی از متاستاز استخوان: متاستاز استخوان در بیماران سرطان، به‌ویژه انواعی مانند سرطان پستان، پروستات و ریه، نسبتاً شایع است. این سرطان‌ها تمایل زیادی به متاستاز استخوانی دارند که می‌تواند شکستگی ایجاد کند. در سرطان پستان، متاستاز استخوان ممکن است 65-75% دیده شود و فراوانی شکستگی مرتبط با بیماری متاستاتیک استخوان بین 10% و 30% باشد.

2. شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان: بیماران سرطان معمولاً به دلیل درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی در معرض خطر پوکی استخوان‌اند. کاهش تراکم استخوان می‌تواند شکستگی ایجاد کند. میزان شکستگی با نوع سرطان و درمان متفاوت است؛ در جمعیت عمومی فراوانی سالانه شکستگی پوکی استخوان حدود 2% است، اما در دریافت‌کنندگان برخی درمان‌های سرطان ممکن است بیشتر باشد.

این میزان‌ها برای درک رابطه سرطان و پوکی استخوان مهم‌اند و از عوامل اساسی تعیین راهبرد درمان هستند. تشخیص زودرس و مدیریت مناسب برای حفظ کیفیت زندگی و پیشگیری از شکستگی اهمیت زیادی دارند.

عوامل خطر پوکی استخوان چیست؟

افزایش خطر پوکی استخوان در بیماران سرطان فقط به خود سرطان محدود نیست. نه‌تنها درمان یا آثار مستقیم سرطان، بلکه عوامل دیگری که از سرطان ناشی می‌شوند نیز ممکن است خطر را افزایش دهند.

سرطان‌هایی که می‌توانند بر استخوان اثر منفی بگذارند عبارت‌اند از:

• سرطان اولیه / خود استخوان
• سرطان پستان
• سرطان پروستات
• سرطان ریه
• میلوم متعدد (سرطانی که سلول‌های پلاسما را درگیر می‌کند)

به‌ویژه بیماران سرطان اولیه استخوان و سرطان پستان، خطر پوکی استخوان بالاتری دارند. 

درمان‌های اختصاصی لازم برای مدیریت سرطان نیز می‌توانند عامل خطر باشند. اتلاف استخوان ناشی از درمان سرطان ممکن است هفت برابر سریع‌تر و شدیدتر از پیری طبیعی باشد. اگر از قبل پوکی استخوان دارید، درمان سرطان ممکن است آن را بدتر کند.

درمان و مدیریت پوکی استخوان همراه سرطان

هم افزایش خطر پوکی استخوان و هم خود بیماری می‌توانند بر مدیریت سرطان اثر بگذارند. پزشکان خطر ضعیف شدن و شکستگی استخوان بیمار را ارزیابی می‌کنند.

برخی عوامل خطر غیرمرتبط با سرطان عبارت‌اند از:

• سن
• پس از یائسگی بودن
• سیگار
• الکل
• وجود یا نبود هر نوع شکستگی در بزرگسالی
• تولید کافی یا ناکافی هورمون جنسی
• لاغری 
• سابقه شکستگی لگن در والدین

اگر فرد سرطان داشته باشد و دست‌کم یک عامل خطر دیگر پوکی استخوان نیز وجود داشته باشد، ممکن است سنجش تراکم معدنی استخوان (DEXA) درخواست شود. همچنین اگر برای سرطان دارویی تجویز شده که ممکن است اتلاف استخوان ایجاد کند، DEXA باید دست‌کم هر دو سال تکرار شود.

اگر فرد پوکی استخوان داشته باشد یا در خطر بالای آن باشد، ممکن است داروهای بیس‌فسفونات مانند اسید زولندرونیک (Zometa) برای کمک به کاهش خطر شکستگی نیز داده شود. 

به‌طور کلی در سرطان حساس به هورمون، از درمان‌های جایگزینی هورمون با اثر محافظتی شناخته‌شده بر استخوان، مانند جایگزینی استروژن، پرهیز می‌شود، زیرا ممکن است رشد سرطان را تحریک کنند.

آیا افراد با تشخیص سرطان می‌توانند از پوکی استخوان پیشگیری کنند؟

نباید تعمیم داد که هر فرد با تشخیص سرطان به پوکی استخوان مبتلا خواهد شد. برخی توصیه‌های پیشگیری از پوکی استخوان همراه تشخیص سرطان عبارت‌اند از:

• می‌توان دریافت کلسیم و ویتامین D را افزایش داد. به‌طور کلی مصرف روزانه دست‌کم 1000 – 1200 میلی‌گرم کلسیم و 800 – 1000 میلی‌گرم ویتامین D توصیه می‌شود.
• ترک سیگار می‌تواند بر کیفیت استخوان اثر بگذارد؛ در غیر این صورت سیگار می‌تواند خطر شکستگی را افزایش دهد.
• پرهیز از الکل؛ در غیر این صورت الکل می‌تواند تعادل را مختل و خطر افتادن را بیشتر کند. 
• برای بهبود تعادل، قدرت و انعطاف‌پذیری و کمک به کاهش احتمال افتادن، ورزش انجام دهید.

خلاصه ارتباط سرطان و پوکی استخوان

پوکی استخوان به‌طور طبیعی با افزایش سن رخ می‌دهد، اما سرطان نیز می‌تواند آن را تحریک کند. سرطان می‌تواند استخوان را نازک کند و درمان از بین برنده سلول‌های سرطانی نیز می‌تواند همین اثر را داشته باشد.

کاهش استروژن، چه طبیعی باشد چه نباشد، می‌تواند در هر جنس باعث نازک شدن استخوان شود. این هورمون معمولاً برای جلوگیری از گسترش تومور حساس به استروژن مسدود می‌شود.

اغلب در طول درمان سرطان، تراکم استخوان پایش می‌شود. ممکن است اقدام‌های سبک زندگی برای کمک به پیشگیری از اتلاف استخوان و داروهای کمک‌کننده توصیه شوند.

اگر پوکی استخوان دارید و نگران تشخیص سرطان هستید، به یاد داشته باشید اقدام‌هایی برای انجام و داروهایی برای ایجاد تفاوت وجود دارند. پایش و درمان پوکی استخوان بخشی از برنامه مراقبت شما خواهد بود.