شیر الاغ چیست؟ آیا در درمان سرطان جایگاهی دارد؟

شیر الاغ نوعی شیر است که در سال‌های اخیر هم به دلیل خواص تغذیه‌ای و هم به سبب طب جایگزین و ادعاهای مطرح‌شده در این حوزه مورد توجه قرار گرفته است. در طول تاریخ در برخی فرهنگ‌ها برای سلامت و زیبایی استفاده می‌شد؛ برای نمونه روایت می‌شود کلئوپاترا هر روز در شیر الاغ حمام می‌کرد و این راز زیبایی او بود. امروزه شیر الاغدر اروپا، به‌ویژه کشورهایی مانند ایتالیا، در محصولات آرایشی و به‌عنوان مکمل غذایی محبوب شده است. به‌خصوص در کشور ما با این ادعا که برای بیماری‌های بسیاری، از جمله سرطان، مفید است با قیمت‌های بالا فروخته می‌شود و به‌عنوان محصولی معجزه‌آسا بازاریابی می‌شود. اما آیا این ادعاها پایه علمی دارند؟ آیا شیر الاغ واقعاً می‌تواند سرطان را درمان کند یا غذایی است که در درمان سرطان جایگاهی ندارد؟ در این مقاله ارزش غذایی، اثرات سلامتی و نقش احتمالی شیر الاغ در درمان سرطان را در پرتو داده‌های علمی روز بررسی می‌کنیم.

ارزش غذایی و ویژگی‌های شیر الاغ

ترکیب شیر الاغ در مقایسه با شیر گاو و حتی شیر مادر انسان تفاوت‌های چشمگیری دارد. به‌طور کلی آن را شیری با نزدیک‌ترین ساختار به شیر مادر می‌شناسند. از نظر ترکیب غذایی، پروتئین و چربی شیر الاغ کم و میزان لاکتوز (قند شیر) آن زیاد است. جدول زیر شیر الاغ، شیر انسان و شیر گاو را از نظر مواد مغذی اصلی مقایسه می‌کند:

جدول 1: مقایسه ترکیب شیر الاغ، شیر انسان (مادر) و شیر گاو.

بر اساس داده‌های بالا، مقدار پروتئین شیر الاغ بسیار کمتر از شیر گاو است (حدود %1.5، در مقابل حدود %3 در گاو) و از این نظر به شیر مادر نزدیک است. میزان چربی نیز بسیار کمتر از شیر گاو است؛ چربی شیر الاغ چنان کم است که تقریباً می‌توان آن را بدون چربی دانست (حدود %0.5–1). در مقابل، میزان لاکتوز زیاد و نزدیک به شیر مادر است. پروتئین و نمک‌های کم آن (سدیم و پتاسیم) سبب می‌شوند شیر الاغ بار کمتری بر کلیه‌ها تحمیل کند و حساسیت‌زایی پایین‌تری داشته باشد. در واقع، کم بودن پروتئین کل و تشکیل شدن بخش عمده پروتئین‌ها از پروتئین وی (آب‌پنیر)، یعنی کازئین کم و وی زیاد، آن را شبیه شیر مادر می‌کند.

شیر الاغ علاوه بر ارزش تغذیه‌ای، از نظر برخی ترکیبات زیست‌فعال نیز غنی است. به‌خصوص پروتئین‌های موجود در آن به نام لیزوزیم و لاکتوفرین جلب توجه می‌کنند. این پروتئین‌ها به خواص ضدباکتریایی و حمایت از ایمنی شناخته می‌شوند و مقدارشان در شیر الاغ بسیار بیشتر از شیر گاو است. برای مثال، لیزوزیم آنزیمی است که در شیر انسان نیز وجود دارد و دفاع طبیعی در برابر میکروب‌ها فراهم می‌کند؛ در شیر الاغ حدود 1 mg/mL (1000 µg/mL) لیزوزیم وجود دارد، اما در شیر گاو تنها مقادیر ناچیزی یافت می‌شود. لاکتوفرین نیز پروتئینی با نقش دفاعی و اثرات ضدمیکروبی است که در شیر الاغ میزان قابل توجهی دارد. وجود این ترکیبات محافظتی طبیعی برای شیر الاغ فراهم می‌کند؛ حتی به لطف لیزوزیم زیاد، این شیر در شرایط مناسب می‌تواند مدت بیشتری بدون فساد باقی بماند. در یک مطالعه گفته شد مقدار لیزوزیم شیر الاغ سه برابر شیر مادر است، در حالی که در شیر گاو تقریباً وجود ندارد. این وضعیت به مقاومت بیشتر شیر الاغ در برابر رشد باکتری کمک می‌کند.

از جمله ویژگی‌های سودمند برجسته شیر الاغ می‌توان به خطر کم حساسیت‌زایی، هضم‌پذیری بالا و ترکیبات حمایت‌کننده از ایمنی اشاره کرد. به‌طور خلاصه:

• شباهت به شیر مادر: به دلیل پروتئین کم (به‌ویژه کازئین کم) و نسبت بالای پروتئین وی، نزدیک‌ترین شیر حیوانی به شیر مادر شناخته می‌شود. به همین دلیل نوزادان و کودکان خردسال ممکن است آن را راحت‌تر تحمل کنند.

• حساسیت‌زایی کم: به دلیل مقدار کم پروتئین کل و تفاوت ساختار پروتئین‌ها، شیر الاغ در مقایسه با شیر گاو ظرفیت حساسیت‌زایی کمتری دارد. کودکان مبتلا به حساسیت به شیر گاو اغلب شیر الاغ را بهتر تحمل می‌کنند.

• ترکیبات ضدمیکروبی: به دلیل داشتن مقادیر زیاد لیزوزیم و لاکتوفرین خواص ضدباکتریایی طبیعی دارد. از این طریق می‌تواند از دستگاه ایمنی حمایت کند و شیر را در برابر باکتری‌های عامل فساد مقاوم‌تر سازد.

• لاکتوز زیاد: میزان زیاد لاکتوز ممکن است با افزایش جذب کلسیم و منیزیم، استفاده از مواد مغذی را بهبود دهد. همچنین لاکتوز با حمایت از رشد باکتری‌های مفید روده می‌تواند اثر پروبیوتیکی داشته باشد.

• ویتامین‌ها و مواد معدنی: شیر الاغ به‌ویژه از ویتامین‌های گروه B و ویتامین C غنی است؛ مقدار ویتامین C آن نزدیک به شیر انسان گزارش شده است (حدود 57 mg/L، در شیر انسان ~60 mg/L و در شیر گاو ~27 mg/L). همچنین به دلیل داشتن مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر و منیزیم می‌تواند به رشد استخوان کمک کند.

با این حال، شیر الاغ برخی جنبه‌های نامطلوب نیز دارد:

• چربی و کالری کم: چون چربی آن بسیار کمتر از شیر گاو است، ارزش انرژی پایینی دارد. به‌ویژه برای کودکان در سن رشد یا افرادی که کالری زیادی نیاز دارند، ممکن است به‌تنهایی منبع انرژی کافی نباشد. در واقع گزارش شده نوزادی که فقط با شیر الاغ تغذیه می‌شد رشد طبیعی نداشت و دچار سوءتغذیه شد.

• عیب لاکتوز زیاد: هرچند لاکتوز به جذب مواد معدنی کمک می‌کند، در بزرگسالان دارای عدم تحمل لاکتوز (حساسیت به قند شیر) ممکن است مشکلات گوارشی ایجاد کند. چون شیر الاغ سرشار از لاکتوز است، ممکن است برای افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز گزینه مناسبی نباشد.

• کم بودن برخی مواد مغذی: شیر الاغ در مقایسه با شیر گاو مقدار کمتری از برخی مواد مغذی دارد. برای نمونه، کلسیم و بعضی ویتامین‌های محلول در چربی در شیر گاو بیشترند. بنابراین مصرف صرفاً شیر الاغ در درازمدت می‌تواند دریافت این مواد مغذی را ناکافی کند.

• هزینه و دسترسی: بازده تولید شیر الاغ بسیار پایین است (هر الاغ به‌طور میانگین روزانه فقط ~1 لیتر شیر می‌دهد). محدودیت تولید و افزایش تقاضا، شیر الاغ را به محصولی بسیار گران تبدیل می‌کند. این موضوع مصرف منظم آن را از نظر اقتصادی دشوار می‌سازد.

آیا شیر الاغ برای سرطان مفید است؟

یکی از پرسش‌های رایج در بازار طب جایگزین این است: «آیا شیر الاغ برای سرطان مفید است؟». اگر بخواهیم از نظر علمی پاسخی روشن بدهیم: خیر، در حال حاضر داده اثبات‌شده‌ای وجود ندارد که نشان دهد شیر الاغ سرطان را درمان می‌کند یا از آن پیشگیری می‌کند. بسیاری از مصرف‌کنندگان شیر الاغ با این باور آن را مصرف می‌کنند که سلول‌های سرطانی را می‌کشد یا رشد تومور را متوقف می‌کند. اما منابع علمی موجود، اثر درمانی مستقیم شیر الاغ بر سرطان را تأیید نمی‌کنند.

در مواجهه با بیماری جدی مانند سرطان، گاهی در جامعه جست‌وجوی «غذای معجزه‌آسا» مطرح می‌شود. شیر الاغ نیز در سال‌های اخیر از این نظر محبوب شده است. به‌خصوص در برخی خبرها و مطالب شبکه‌های اجتماعی ادعا می‌شود شیر الاغ می‌تواند سرطان را درمان کند. این امر ممکن است بیماران سرطانی را به امیدوار شدن به چنین محصولات طبیعی سوق دهد. اما پزشکی مبتنی بر شواهد علمیایجاب می‌کند در درمان سرطان از روش‌هایی با اثربخشی اثبات‌شده (جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، ایمنی‌درمانی و غیره) استفاده شود. در مطالعات انجام‌شده درباره شیر الاغ تاکنون یافته قابل اعتمادی مبنی بر کوچک شدن تومور یا بهبود بیماری در بیماران سرطانی به دست نیامده است. بنابراین، نمی‌توان گفت شیر الاغ در درمان سرطان جایگاهی دارد.

شیر الاغ را می‌توان به‌عنوان غذایی مغذی به رژیم غذایی بیماران سرطانی افزود (مثلاً برای حمایت پروتئینی یا تجربه طعمی متفاوت). اما نباید فراموش کرد که مغذی بودن یک چیز است و درمان‌کننده بودن چیز دیگری. طبق دانسته‌های کنونی، شیر الاغ دارویی نیست که سلول‌های سرطانی را در بدن ما از بین ببرد.

مطالعات علمی و وضعیت شواهد

تعداد مطالعات علمی درباره ارتباط شیر الاغ و سرطان بسیار محدود است. همین مطالعات اندک نیز معمولاً در سطح آزمایشگاه (کشت سلولی) یا آزمایش حیوانی هستند. اگر نگاهی کوتاه به نتایج آن‌ها بیندازیم:

• مطالعات آزمایشگاهی (کشت سلولی): در یک مطالعه آزمایشگاهی در چین در سال 2009، اثر برخی ترکیبات فعال شیر الاغ بر سلول‌های سرطان ریه انسان (رده سلولی A549) بررسی و گزارش شد که می‌توانند تکثیر سلول‌های توموری را مهار کنند و بخشی از آن‌ها را بکشند. اما این مطالعه به دلیل نواقص جدی روش‌شناختی در محافل علمی چندان معتبر شناخته نشد و در مجلات معتبر جای نگرفت. به همین ترتیب، در یک آزمایش کشت سلولی در ترکیه (دانشگاه اولوداغ) در سال 2014، پودر شیر الاغ در دوزهایی که به سلول‌های سالم ریه آسیب نمی‌زد، حدود %50 سلول‌های سرطان ریه را از راه آپوپتوز کشت. اگرچه این یافته بسیار جالب است، پژوهشگران تأکید کردند که این کار هنوز در «مرحله نخست» است و مردم نباید این خبر را اشتباه تفسیر کنند و بلافاصله شروع به نوشیدن شیر الاغ کنند و این موضوع را به‌ویژه گوشزد کردند. یعنی نتیجه به‌دست‌آمده در سطح سلولی هنوز معنای بالینی ندارد. همان گروه پژوهشی اعلام کرد در مرحله بعد به آزمایش‌های حیوانی می‌پردازند و فرایند پژوهشی طولانی لازم است. از سوی دیگر، نتایج یک مطالعه آزمایشگاهی دیگر منتشرشده در سال 2020 تا حدی متفاوت بود: اثر شیر الاغ و پروتئین‌های جداشده از آن (کازئین و وی) بر سلول‌های سرطان پروستات انسان بررسی شد و هیچ اثر ضدسرطانی (کشنده تومور) شناسایی نشد. حتی به شکلی جالب مشاهده شد پروتئین کازئین شیر الاغ تکثیر سلول‌های سرطانی را %140 افزایش می‌دهد. این یافته نشان می‌دهد ترکیبات شیر الاغ همیشه سودمند نیستند و در برخی شرایط ممکن است اثرات ناخواسته نیز داشته باشند.

• آزمایش‌های حیوانی: مطالعات بسیار کمی درباره شیر الاغ در مدل‌های حیوانی انجام شده است. گفته شد در ادامه پروژه یادشده دانشگاه اولوداغ، آزمایش‌هایی روی موش‌ها برنامه‌ریزی شده است. در یک مطالعه تجربی جدید در منابع علمی، با استفاده از مدل سرطان پستان تهاجمی در موش‌هایی با دستگاه ایمنی تضعیف‌شده (سرطان پستان سه‌گانه منفی 4T1)، درمان با شیر الاغ آزمایش شد. در این مطالعه اندازه تومور موش‌های دریافت‌کننده شیر الاغ در مقایسه با موش‌های فاقد آن به‌طور معناداری کوچک‌تر بود و کاهش انتشار سرطان به اندام‌هایی مانند کبد و ریه گزارش شد. همچنین گفته شد حیوانات دریافت‌کننده شیر الاغ در طول درمان دچار افت وضعیت سلامت عمومی یا کاهش وزن نشدند. این نتایج احتمال می‌دهند ترکیبات شیر الاغ در حیوانات اثری کندکننده بر رشد تومور داشته باشند.

• اثرات ایمنی‌شناختی: مطرح شده است که برخی پروتئین‌های موجود در شیر الاغ ممکن است از طریق دستگاه ایمنی اثر ضدتوموری داشته باشند. در یک پژوهش آزمایشگاهی، شیر الاغ ترشح مجموعه‌ای از سیتوکین‌ها (مانند IL-2، IFN-γ و TNF-α) را افزایش داد که می‌توانند پاسخ ایمنی پیرامون سلول‌های سرطانی را تقویت کنند. این یعنی ممکن است اثری غیرمستقیم علیه سلول‌های سرطانی ایجاد شود؛ به عبارتی، هم ظرفیت اثر مستقیم کشندگی سلولی و هم اثر فعال‌کننده دستگاه ایمنی مطرح است. این‌ها بی‌شک سازوکارهای امیدبخشی هستند، اما هنوز در مرحله نظری‌اند.

تمام مطالعات بالا هنوز داده‌های علمی در مراحل ابتدایی هستند. نتایج هیچ‌یک در انسان آزمایش یا با کارآزمایی‌های بالینی اثبات نشده‌اند. تاکنون هیچ مطالعه بالینی با شیر الاغ (آزمایش در انسان) وجود ندارد. بنابراین همچنان مشخص نیست اثرات دیده‌شده در آزمایشگاه یا آزمایش‌های حیوانی در انسان نیز برقرار باشند یا نه. در سرطان، بسیاری از مواد در محیط آزمایشگاه مؤثر بوده‌اند اما چون در انسان کارایی نداشتند کنار گذاشته شده‌اند. درباره شیر الاغ نیز ممکن است چنین وضعی وجود داشته باشد. پس مؤثر اعلام کردن شیر الاغ برای درمان سرطان بر پایه چند نتیجه مثبت موجود، از نظر علمی درست نیست.

کاربردهای شیر الاغ

اگرچه شیر الاغ در درمان سرطان جایگاه اثبات‌شده‌ای ندارد، محصولی با ظرفیت استفاده در زمینه‌های مختلف است. مهم‌ترین زمینه‌های استفاده از شیر الاغ در طول تاریخ و امروزه عبارت‌اند از:

• تغذیه و حساسیت: شیر الاغ به دلیل ترکیب مغذی به‌عنوان خوراک مصرف می‌شود. به‌ویژه برای کودکانی با حساسیت به پروتئین شیر گاو (حساسیت به شیر گاو - İSA) به‌عنوان شیری جایگزین مورد توجه است. در حالی که برای خردسالان دارای حساسیت به شیر گاو حتی شیر بز نیز به دلیل امکان واکنش متقاطع چندان توصیه نمی‌شود، شیر مادیان (اسب) و الاغ به دلیل حساسیت‌زایی کم برجسته‌اند. مشاهدات بالینی نشان داده‌اند بسیاری از کودکانی که به شیرهای دیگر واکنش دارند، شیر الاغ را تحمل می‌کنند. برای نمونه، در مطالعه‌ای روی 46 کودک با حساسیت شدید به شیر گاو، %82 کودکان توانستند شیر الاغ را با موفقیت مصرف کنند و اثر مثبتی بر رشد و تکاملشان داشت. از این رو شیر الاغ برای کودکان دارای حساسیت، یک غذای جایگزین معتبر شناخته می‌شود. اما اینجا نیز باید توجه کرد که به نوزادان زیر 1 سال (به‌ویژه در 6 ماه نخست) نباید هیچ شیر حیوانی داد؛ همه شیرها، از جمله شیر الاغ، فقط با توصیه پزشک و در صورت نیاز، پس از 1 سالگی باید امتحان شوند.

• آرایشی و مراقبت از پوست: شیر الاغ در کاربردهای سلامت پوست و آرایش نیز سابقه تاریخی دارد. اگرچه حمام‌های شیر الاغ کلئوپاترا مشهورترین نمونه است، امروزه صابون‌ها، کرم‌ها و لوسیون‌های شیر الاغ نیز محبوب شده‌اند. ادعا می‌شود اسید لاکتیک و ویتامین‌های شیر الاغ پوست را تغذیه و مرطوب می‌کنند و با محتوای آنتی‌اکسیدانی نشانه‌های پیری را کاهش می‌دهند. استفاده از شیر الاغ در محصولات آرایشی اروپا رواج یافته است. با این حال، داده‌های علمی درباره منافع ملموس این کاربرد آرایشی محدودند و بیشتر بر دانسته‌های سنتی و ادعاهای بازاریابی تکیه دارند.

• دیگر درمان‌های مردمی و کاربرد سنتی: در طول تاریخ شیر الاغ برای درمان ناراحتی‌های مختلف به کار رفته است. برای نمونه، در بعضی جوامع برای بیماری‌های تنفسی مانند برونشیت و آسم یا مشکلات گوارشی مانند زخم معده و گاستریت توصیه می‌شد. هرچند پشتوانه علمی آن روشن نیست، تصور شده ترکیبات حمایت‌کننده ایمنی در شیر الاغ (ایمونوگلوبولین‌ها و لاکتوفرین) ممکن است اثر محافظتی در برابر عفونت ایجاد کنند. همچنین اطلاعاتی درباره کاربرد آن در طب سنتی برای تسریع بهبود زخم وجود دارد. در مطالعات آزمایشگاهی نشان داده شده شیر الاغ و پروتئین‌های وی می‌توانند با تسریع مهاجرت سلولی از ترمیم زخم حمایت کنند.

• غذای فراسودمند و مکمل: امروزه شیر الاغ به‌عنوان غذای فراسودمند نیز بررسی می‌شود. پژوهش‌هایی برای افزودن آن به محصولاتی مانند ماست پروبیوتیک و کفیر، با هدف افزایش ارزش غذایی و فواید سلامتی آن‌ها در جریان است. لاکتوز زیاد و عوامل حمایت‌کننده رشد در شیر الاغ می‌توانند محیط مناسبی برای رشد باکتری‌های مفید فراهم کنند. بنابراین ممکن است در آینده تولید پودر شیر الاغ یا شیرخشک‌های نوزاد حاوی آن، فرمول‌های تغذیه‌ای سالمندان یا محصولات تغذیه پزشکی مطرح شود. اما برای تحقق آن‌ها به پژوهش بیشتر نیاز است.

زیان‌ها و خطرات شیر الاغ

مانند هر محصول طبیعی، مصرف شیر الاغ نیز خطرها و نکاتی دارد که باید به آن‌ها توجه کرد. این تصور که «طبیعی» = «بی‌ضرر» همیشه درست نیست. زیان‌ها و خطرات احتمالی شیر الاغ را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• کمبود داده علمی: مطالعات جامع و بلندمدتی درباره اثرات شیر الاغ بر سلامت انسان وجود ندارد. بنابراین علاوه بر فواید، زیان‌های احتمالی آن را نیز به‌طور کامل نمی‌شناسیم. نبود مطالعات کافی به معنای کاملاً ایمن بودن آن محصول نیست؛ برعکس، به معنای احتمال وجود خطرات ناشناخته است. برای مثال هنوز بررسی نشده است که آیا شیر الاغ در بیماران سرطانی با درمان‌های دیگر تداخل دارد یا ممکن است در بیمار دریافت‌کننده شیمی‌درمانی اثری نامطلوب داشته باشد.

• خطر عفونت: شیر الاغ اغلب به شکل خام (پاستوریزه‌نشده) فروخته می‌شود. این امر خطر انتقال میکروب را افزایش می‌دهد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند برخی باکتری‌های بالقوه خطرناک برای انسان می‌توانند در شیر خام الاغ رشد کنند. برای نمونه، باکتری Cronobacter sakazakii (با نام پیشین Enterobacter sakazakii) که در نوزادان می‌تواند مننژیت، سپسیس و عفونت روده ایجاد کند، از شیر الاغ جدا شده است. این نوع عوامل بیماری‌زا به‌ویژه برای نوزادان و افراد با ایمنی ضعیف خطر مرگ دارند. همچنین عوامل بیماری‌های مشترک انسان و حیوان مانند بروسلا نیز از شیر پاستوریزه‌نشده منتقل می‌شوند. بنابراین توصیه می‌شود شیر الاغ در صورت امکان پاستوریزه مصرف شود و خام نوشیده نشود.

• حساسیت و عدم تحمل: گرچه شیر الاغ کمتر از شیر گاو حساسیت‌زاست، درست نیست بگوییم اصلاً حساسیت ایجاد نمی‌کند. گزارش شده برخی افراد، هرچند به‌ندرت، به پروتئین‌های شیر الاغ نیز واکنش حساسیتی دارند. همچنین لاکتوز زیاد شیر الاغ می‌تواند در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز مشکلاتی مانند نفخ، گاز و اسهال ایجاد کند. بنابراین کسانی که در هضم لاکتوز مشکل دارند باید هنگام مصرف شیر الاغ احتیاط کنند.

• تأخیر در درمان و راهنمایی نادرست: یکی از مهم‌ترین خطرات این است که محصولاتی مانند شیر الاغ انتظار درمان معجزه‌آسا ایجاد کنند و بیماران درمان اصلی خود را مختل کنند. برخی مبتلایان به بیماری جدی مانند سرطان، به دلیل داستان‌های مثبتی که می‌شنوند، درمان پزشکی را رد می‌کنند و فقط به جایگزین‌هایی مانند شیر الاغ رو می‌آورند. این کار بسیار خطرناک است زیرا در درمان سرطان زمان را از دست می‌دهد. در بیماری که به دلیل مصرف شیر الاغ درمان اصلی را دریافت نمی‌کند، بیماری ممکن است پیشرفت کند و شانس درمان کاهش یابد. متخصصان با تأکید می‌گویند تا زمانی که چنین محصولاتی از نظر علمی اثبات نشده‌اند، نباید جایگزین درمان شوند. هزینه‌های زیاد شیر الاغ نیز برای بیماران و خانواده‌هایشان زیان مالی به همراه دارد.

• پایداری اقتصادی و زیست‌محیطی: تولید شیر الاغ هم گران و هم محدود است. بیماران با جست‌وجوی درمان و روی آوردن به این محصول گران ممکن است متحمل بار مالی جدی شوند. هم‌زمان تقاضای زیاد ممکن است تولید بی‌ضابطه را تشویق کند و به تولید غیررسمی در شرایط غیربهداشتی بینجامد. این موضوع برای سلامت عمومی خطر دارد.

در مجموع، هنگام مصرف شیر الاغ نیز مانند دیگر مواد غذایی باید رویکردی منطقی و محتاط داشت. «که ضرری ندارد، چه اتفاقی می‌افتد؟» نباید با این تصور دچار اشتباه مصرف بیش از حد یا امید بستن به آن به‌عنوان تنها درمان شد.

نتیجه‌گیری و جایگاه در درمان سرطان

شیر الاغ به دلیل خواص تغذیه‌ای و برخی ترکیبات خاص، غذایی جالب توجه است. می‌توان آن را غذای جایگزین برای کودکان حساس به شیر گاو، ماده اولیه برای بعضی کاربردهای آرایشی و سنتی و به‌طور کلی نوشیدنی سالم در نظر گرفت. اما وقتی سخن از درمان سرطانبه میان می‌آید، شیر الاغ اثر یا جایگاه اثبات‌شده‌ای ندارد. داده‌های علمی تاکنون نتوانسته‌اند نشان دهند شیر الاغ می‌تواند سرطان را درمان کند. تنها برخی نتایج امیدبخش آزمایشگاهی وجود دارند که معلوم نیست به انسان قابل تعمیم باشند یا نه.

درمان سرطان باید با رویکردی چندتخصصی و مبتنی بر شواهد انجام شود. در این فرایند، بیمارانی که می‌خواهند شیر الاغ یا محصول طبیعی مشابهی را به‌عنوان غذای حمایتی مصرف کنند، حتماً باید با پزشک خود مشورت کنند. نوشیدن شیر الاغ هرگز نباید جای شیمی‌درمانی یا دیگر درمان‌های سرطان را بگیرد. همچنین باید در برابر افراد یا تبلیغاتی که امیدفروشی می‌کنند و شیر الاغ را «تنها درمان سرطان» معرفی می‌کنند، هشیار بود.

در نتیجه، شیر الاغ اکسیر شفابخش نیست، بلکه غذایی مغذی است. در پیشگیری یا درمان سرطان فایده اثبات‌شده‌ای ندارد. شاید پژوهش‌های جامع آینده سبب شوند برخی مواد موجود در شیر الاغ الهام‌بخش درمان‌های جدید باشند. اما تا آن زمان، قوی‌ترین سلاح ما درمان‌های پزشکی مبتنی بر علم هستند. درست‌ترین رویکرد آن است که به جای دیدن شیر الاغ به‌عنوان درمانی معجزه‌آسا، با شناخت فواید واقعی و محدودیت‌هایش عمل کنیم.

با توجه به همه این اطلاعات، در بیماری تهدیدکننده زندگی مانند سرطان ضروری است به امیدهای غیرعلمی دل نبندیم و از روش‌های پزشکی روز دست نکشیم. درباره شیر الاغ نیز تصمیم‌گیری بر پایه داده‌های علمی و مشورت با پزشک، سالم‌ترین و ایمن‌ترین راه خواهد بود.