سلامت فردی و سلامت سیاره ما — نقش تغذیه گیاهی

آیا اگر بگوییم میان سلامت فردی ما و سلامت سیاره پیوندی وجود دارد، شگفت‌زده می‌شوید؟ افزایش مصرف محصولات حیوانی و اثر منفی آن بر محیط‌زیست، عاملی مهم در مبارزه با تغییر اقلیم است. بر پایه مطالعه‌ای تازه و توجه‌برانگیز، گذار به رژیم‌های پایدار به کاهش منابع پروتئین حیوانی و افزایش مصرف خوراکی‌های گیاهی نیاز دارد. این تغییرها با کاهش خطر بیماری‌های مزمن، سلامت فرد را بهبود می‌دهند و هم‌زمان به سلامت سیاره زمین کمک می‌کنند.

تغذیه نامناسب — از بیماری‌های مزمن تا گرمایش جهانی

بشر در سراسر جهان هم‌زمان با بیماری‌های مزمن ناشی از تغذیه نامناسب و آثار تغییر اقلیم دست‌وپنجه نرم می‌کند. داده‌های موجود به‌روشنی نشان می‌دهند زمان تغییر الگوی تغذیه و تمرکز بر انتخاب‌های سودمند برای سلامت فرارسیده است.

افزایش مصرف پروتئین حیوانی، بخش دام‌پروری را بزرگ‌تر می‌کند. در سراسر جهان، در مقایسه با 50 سال پیش، سه برابر گوشت و دو برابر شیر تولید می‌شود. این تقاضا موجب نابودی زیست‌بوم‌های مناسب کشاورزی برای چرای دام و افزایش تولید خوراک دام می‌شود. محصولات حیوانی و زنجیره تأمین آن‌ها در انتشار گازهای گلخانه‌ای مانند دی‌اکسید کربن، متان و اکسیدهای نیتروژن سهم دارند.

دام‌پروری 50% متان و 60% اکسیدهای نیتروژن جو را تولید می‌کند. اثر این گازها بر گرمایش جهانی در مقایسه با دی‌اکسید کربن، برای متان 25 برابر و برای اکسیدهای نیتروژن 298 برابر قوی‌تر است. پتانسیل گرمایش جهانی (GWP) توانایی یک گاز گلخانه‌ای برای نگه‌داشتن گرما پس از انتشار در جو را در مقایسه با اثر گرمایشی دی‌اکسید کربن نشان می‌دهد. مقدار GWP برای دی‌اکسید کربن 1 تعیین شده است. GWP دیگر گازها با میزان کارایی نگه‌داشتن گرما و مدت ماندگاری در جو تغییر می‌کند.

درحالی‌که فرصت مبارزه با تغییر اقلیم کاهش می‌یابد، توافق پاریس در 2016 با هدف محدود کردن افزایش گرمایش جهانی به کمتر از 2°C نسبت به پیش از صنعتی‌شدن، و در حالت آرمانی 1,5°C، منعقد شد. این توافق در زمینه تغییر اقلیم از نظر حقوقی در سطح بین‌المللی الزام‌آور است. کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل نیز تغییر اقلیم را وضعیت اضطراری جهانی دانسته است. همچنین انجمن پزشکی آمریکا (AMA) آن را بحرانی برای سلامت عمومی نامیده است.

بر پایه نظر کمیسیون EAT-Lancet، گذار به رژیم‌های سالم و پایدار تا 2050 مستلزم نصف شدن مصرف جهانی گوشت قرمز و دو برابر شدن مصرف مغزها، میوه، سبزی و حبوبات است. این گامی مهم برای کاهش سهم دام‌پروری در انتشار گازهای گلخانه‌ای و محدود کردن افزایش دمای جهان است. حتی اگر انتشار سوخت‌های فسیلی حذف شود، انتشار حاصل از سامانه جهانی غذا به‌تنهایی دستیابی به هدف‌های توافق پاریس را ناممکن می‌کند. هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم برای رسیدن به این هدف‌ها، تغییرهای بزرگ به سوی رژیم‌های گیاهی پایدار را پیشنهاد می‌کند.

الگوی تغذیه به‌عنوان مهم‌ترین علت بیماری‌های مزمن

انتخاب‌های غذایی بزرگ‌ترین علت بیماری‌های مزمن‌اند. در مطالعات متعدد، رژیم‌های گیاهی با کاهش فراوانی بیماری‌های مزمن مانند چاقی، بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت، بیماری مزمن کلیه و سرطان مرتبط بوده‌اند. همچنین با خطر کمتر ابتلا به Covid-19 و سیر خفیف‌تر بیماری ارتباط داشته‌اند. شواهد تاریخی نشان می‌دهند شیوه‌های جاری دام‌پروری صنعتی ممکن است در آینده موجب پیدایش همه‌گیری‌ها شوند.

معادل دی‌اکسید کربن (CO2eq) واحدی است که پتانسیل گرمایش جهانی یک گاز گلخانه‌ای را بر حسب دی‌اکسید کربن می‌سنجد. پروتئین‌های گیاهی مانند حبوبات و سویا، در هر وعده خشک 28 g، کمتر از 1 CO2eq دارند؛ درحالی‌که برای همان مقدار وزنی، گوشت گاو 1200 CO2eq و گوشت خوک 200 CO2eq دارد. در نتیجه، انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای از غذاهای حیوانی دو برابر غذاهای گیاهی است و تولید غذای حیوانی، شامل خوراک دام، مسئول 57% انتشار مرتبط با تولید غذاست؛ تنها 29% از غذاهای گیاهی ناشی می‌شود. بر این اساس، گذار به رژیم‌های گیاهی‌تر و سازگار با توصیه‌های استاندارد غذایی ممکن است در 2050 مرگ‌ومیر جهانی را 6% تا 10% و انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از غذا را 29% تا 70% کاهش دهد.

راهنماهای ملی نیز می‌توانند اثر زیست‌محیطی انتخاب‌های غذایی را در توصیه‌های خود بگنجانند. مطالعه‌ای تازه راهنماهای ملی تغذیه 83 کشور را ارزیابی کرد و دریافت تنها 45% آن‌ها، پوشش‌دهنده حدود 17% جمعیت جهان، با پایداری محیط‌زیست سازگارند. پذیرش الگوهای کم‌گوشت می‌تواند کاهش بزرگی در مرگ زودرس ایجاد کند؛ برای مثال 19% برای رژیم انعطاف‌پذیر گیاه‌خواری. این شواهد دلایلی قانع‌کننده برای سرمایه‌گذاری دولت‌ها در برنامه‌های رژیم سالم‌تر و سازگارتر با محیط‌زیست‌اند.

شرکت‌های دام‌پروری، غذا و دارو ممکن است از پیشنهاد تغییرهای غذایی سالم خودداری کنند، زیرا این تغییرها شاید با منافعشان سازگار نباشند. در این شرایط، متخصصان پزشکی نقشی مهم در دفاع از اقدامات سلامت جهان و حمایت از قوانین دارند. کارکنان سلامت وظیفه دارند درباره تغییرهای سالم غذایی که می‌توانند بر زندگی بیماران، خانواده‌ها و جامعه‌های بزرگ اثر بگذارند، اطلاعات و راهنمایی ارائه کنند. این مسئولیتی مهم برای سلامت نسل‌های آینده و سیاره ماست.