سومین بیمار رهاشده از HIV پس از درمان با سلول‌های بنیادی
در این مقاله
اعلام شد فرد دیگری پس از درمان با سلول‌های بنیادی از HIV رهایی یافته است. «بیمار دوسلدورف» نام مردی است که سومین فرد بهبودیافته از HIV با درمان سلول‌های بنیادی شد.
پیش‌تر بهبودی دو بیمار در برلین و لندن گزارش شده بود که با وجود خطر بالای پیوند، درمان با سلول‌های بنیادی دریافت کرده بودند. اکنون بیمار دوسلدورف نیز به همان نتیجه رسیده است و جزئیات در 20 فوریه 2023 در Nature Medicine ، مجله معتبر علمی، منتشر شد.
درمان با سلول‌های بنیادی برای سرطان خون انجام شده بود
این بیمار 53 ساله که نامش اعلام نشده است، در 2008 به HIV و سه سال بعد به لوسمی میلوئید حاد، نوعی بسیار جدی از سرطان خون، مبتلا تشخیص داده شد. در 2013، پیوند مغز استخوان با سلول‌های بنیادی یک اهداکننده زن برای او انجام شد. در ژن CCR5 این زن جهشی وجود داشت که به‌نوعی مانع ورود HIV به سلول می‌شد.
آزمایش‌های سازگار با یکدیگر که 4 سال بعد انجام شدند، نشان دادند هیچ اثری از HIV در بدن بیمار دوسلدورف وجود ندارد.
پژوهشگران در مقاله منتشرشده خود اهمیت مطالعه را با این عبارت «این سومین مورد درمان HIV-1 اطلاعات ارزشمندی فراهم می‌کند که امیدواریم راهنمای راهبردهای درمانی آینده باشد.» برجسته کردند.
موضوع مرتبط: پیوند سلول‌های بنیادی چیست و در درمان کدام سرطان‌ها استفاده می‌شود؟
خوشحالی بیمار مبتلا به HIV
بیماری که محور این ماجراست، در بیانیه‌ای «به تیم پزشکانم از سراسر جهان افتخار می‌کنم که توانستند مرا از HIV و البته لوسمی هم‌زمانم نجات دهند» گفت.
همچنین روز ولنتاین گذشته 10مین سالگرد پیوند بود و به همین مناسبت جشن بزرگی برگزار شد که «مهمان افتخاری» آن اهداکننده بیمار بود.
چه کسانی می‌توانند برای HIV پیوند سلول‌های بنیادی دریافت کنند؟
سال‌هاست درمانی برای بیماری AIDS که در نتیجه عفونت ویروس HIV ایجاد می‌شود جست‌وجو می‌شود. پیوند مغز استخوان، مانند آنچه در این موارد انجام شده، اقدامی پزشکی جدی و خطرناک است. متأسفانه این نوع پیوند سلول‌های بنیادی فقط برای شمار اندکی از بیمارانی مناسب است که هم HIV و هم سرطان دارند. افزون بر این، یافتن اهداکننده‌ای با جهش نادر CCR5 برای پیوند مغز استخوان نیز چالش بزرگی است.
جهش ژن CCR5 چیست و چگونه در برابر HIV محافظت ایجاد می‌کند؟
ژن CCR5 اطلاعات ژنتیکی لازم برای ساخت گیرنده CCR5 را در خود دارد. گیرنده CCR5 در ساختار سلول‌های مرتبط با دستگاه ایمنی وجود دارد. این گیرنده با کنترل عملکرد سلول‌های ایمنی، مانند سلول‌های T، دستگاه ایمنی را در برابر میکروارگانیسم‌ها و سلول‌های زیان‌آور فعال می‌کند. این گیرنده هم‌زمان دروازه ورود ویروس HIV به سلول است. برخی جهش‌های ژن CCR5 این توان را دارند که مانع اتصال ویروس HIV به گیرنده CCR5 شوند. در افراد دارای جهش CCR5، عفونت HIV کندتر پیش می‌رود یا ممکن است کاملاً پیشگیری شود. از این رو، جهش ژن CCR5 موضوع مهمی در درمان HIV است.
آسیه سائز-سیریون از مؤسسه پاستور فرانسه، یکی از پژوهشگران مطالعه، «هنگام پیوند، سلول‌های ایمنی بیمار به‌طور کامل با سلول‌های اهداکننده جایگزین می‌شوند و این امکان از بین رفتن بخش عمده سلول‌های آلوده را فراهم می‌کند» گفت.
«این پیوند وضعیتی استثنایی است که در آن همه عوامل برای درمان موفق هم لوسمی و هم HIV با یکدیگر هماهنگ شده‌اند.»
در چند همایش علمی اعلام شد دو بیمار دیگر مبتلا به HIV و سرطان، معروف به موارد نیویورک و City of Hope، نیز با این روش بهبود یافته‌اند. با این حال، پژوهش‌های علمی مربوط به این موارد هنوز منتشر نشده‌اند.
موضوع مرتبط: HIV و AIDS چیستند؟ آیا AIDS باعث سرطان می‌شود؟
آخرین پیشرفت‌ها در ژن‌درمانی CCR5 برای AIDS
در سال‌های اخیر، انتقال سلول‌های اهداکننده دارای جهش ژن CCR5 به بیمار با درمان‌هایی مانند پیوند سلول‌های بنیادی، به گزینه‌ای برای درمان بیماران مبتلا به HIV تبدیل شده است. اما به دلیل هزینه و خطر بسیار بالای این روش، ممکن است فقط برای بیماران مشخصی مناسب باشد.
همچنین داروهایی برای ژن‌درمانی CCR5 در دست بررسی‌اند. این داروها با تقلید جهش‌های ژن CCR5 می‌کوشند مانع ورود ویروس HIV به سلول شوند. از جمله آن‌ها داروهای درمان HIV مقاوم، مانند ماراویروک، هستند. ماراویروک که نخستین تأیید FDA را در 2007 گرفت، آنتاگونیست هم‌گیرنده CCR5 است که همراه دیگر داروهای ضدرتروویروسی برای درمان HIV-1 در بیماران 2 ساله و بزرگ‌تر استفاده می‌شود.
برخی مطالعات علمی نشان داده‌اند ابزار زیست‌فناورانه‌ای که به‌عنوان تکنیک ویرایش و راهی برای تغییر ماده ژنتیکی به کار می‌رود، یعنی CRISPR-Cas9 ، با اعمال شدن در محیط آزمایشگاه بر ژن CCR5، می‌تواند از عفونت HIV پیشگیری کند یا آن را کند سازد. با این حال، این تکنیک هنوز در کاربردهای بالینی آزمایش نشده است و به پژوهش بیشتری نیاز دارد.
همچنین درباره استفاده از تکنیک CRISPR-Cas9 نگرانی‌های اخلاقی و ایمنی وجود دارد. این تکنیک می‌تواند تغییرات ناخواسته یا غیرمنتظره‌ای در ماده ژنتیکی ایجاد کند و به‌طور بالقوه مشکلات جدی سلامت به وجود آورد. بنابراین، استفاده از تکنیک CRISPR-Cas9 به رویکردی محتاطانه و پژوهش بیشتر نیاز دارد.
هه جیانکویی، دانشمند چینی، در 2018 با ویرایش ژن CCR5 در دو نوزاد در چین کوشید مقاومت بیشتری در برابر HIV ایجاد کند. این ویرایش با تکنیک ویرایش ژن CRISPR/Cas9 انجام شد و برای نخستین بار در جهان به تولد نوزادانی با ژنوم ویرایش‌شده انجامید؛ سرنوشت کودکان مشخص نیست. پس از این اقدام، دولت چین اعلام کرد هه جیانکویی برخلاف اخلاق و قوانین عمل کرده و او را زندانی کرد. هه جیانکویی پس از 3 سال، در آوریل 2022 از زندان آزاد شد.
کار او با واکنش جامعه علمی و فعالان حقوق بشر در سراسر جهان روبه‌رو شد و بسیاری معتقد بودند چنین پژوهش‌هایی درباره ویرایش ژنوم باید از نظر اخلاقی مورد پرسش قرار گیرند.
این رویداد پیامدهای بالقوه و ضرورت پرسشگری اخلاقی درباره تکنیک ویرایش ژن CRISPR/Cas9 را مطرح کرد و خواستار تقویت قواعد قانونی و اخلاقی پژوهش‌های ویرایش ژنوم انسان شد.
پژوهش‌ها درباره ژن‌درمانی CCR5 همچنان ادامه دارند و مطالعات بالینی گسترده‌تری لازم است. در نتیجه، گرچه ژن‌درمانی CCR5 روشی بالقوه مؤثر است، تا امروز راه‌حل کاملی برای درمان HIV ارائه نمی‌کند.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.