4. სტადიის კიბოთი მცხოვრებთა რიცხვი იზრდება — ამ მდგომარეობის უგულებელყოფა აღარ შეიძლება

დღეს მეტასტაზური (4. სტადიის) კიბოს მქონე პაციენტები იმუნოთერაპიების და მიზნობრივი წამლების სახელით ცნობილი ტიროზინკინაზის ინჰიბიტორების მსგავსი ახალი მკურნალობების წყალობით უფრო დიდხანს ცხოვრობენ. თუმცა ცოტა კვლევა ეხება პაციენტების ამ სწრაფად მზარდი ჯგუფის არასამედიცინო საჭიროებებსა და სირთულეებს.

„სამწუხაროდ, მკვლევრებმა ვერ შეძლეს განუკურნებელი კიბოთი წლების განმავლობაში ცხოვრების ფსიქოლოგიური, სოციალური, სულიერი და ფინანსური გავლენის შესწავლა და გათვალისწინება.“ ასე აცხადებენ 4 აპრილს NEJMჟურნალში გამოქვეყნებულ სტატიაში ტერი ლანგბაუმი და თომას სმითი.

„მიგვაჩნია, რომ დროა, მეტასტაზური კიბოთი გადარჩენილი ადამიანები შევისწავლოთ და სამედიცინო საზოგადოება ამ მზარდი მოსახლეობის საჭიროებებსა და სირთულეებში უკეთ გავარკვიოთ“, ამბობენ ისინი.

ლანგბაუმიცა და სმითიც თავად არიან პაციენტები, რომლებიც მრავალი წელია მეტასტაზური კიბოთი ცხოვრობენ; ეს სტატიას გაცილებით საინტერესოსა და კონკრეტულს ხდის.

ჯონს ჰოპკინსის ტრანსპლანტაციის ცენტრის ადმინისტრაციული დირექტორი ლანგბაუმი (მარცხნივ) ბოლო 37 წლის განმავლობაში ოთხ კიბოს გადაურჩა და ამჟამად მკურნალობისადმი რეზისტენტული რბილი ქსოვილის სარკომით ცხოვრობს.

ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის ონკოლოგიის და პალიატიური მზრუნველობის პროფესორი სმითი კი რეციდივირებული პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტია და ოპერაციის, რადიოთერაპიისა და ანდროგენული ბლოკადისსიცოცხლისთვის საშიშ გვერდით მოვლენებთან გამკლავებას ცდილობს (მარჯვნივ).

სმითის თქმით, მისი ცხოვრება რეციდივირებულმა კიბომ და მისმა მკურნალობამ შეუქცევადად შეცვალა. ჰორმონების დამთრგუნველი მკურნალობიდან 5 თვის შემდეგ იმდენად მძიმე დეპრესია განუვითარდა, რომ ჰოსპიტალიზაცია გახდა საჭირო. მისი ზოგიერთი მეგობარი გაოცდა, როდესაც გაიგო, რომ ანდროგენების დამთრგუნველი მკურნალობა დეპრესიის რისკს %41-მდე ზრდის.

თავად ონკოლოგიის პროფესორის, სმითის გამოცდილება მოწინავე მკურნალობების ამ ეპოქაში ნათელ მაგალითს იძლევა, თუ იმედისა და გაურკვევლობის რა ნარევ გრძნობებს განიცდიან პაციენტები, რომლებიც 4. სტადიის კიბოს მიუხედავად დიდხანს ცოცხლობენ.

მეტასტაზური კიბოს მქონე ბევრი პაციენტი, რომელიც ადრე რამდენიმე თვეში დაიღუპებოდა, ახლა წლების განმავლობაში ცხოვრობს და ისეთ ახალ მკურნალობებსა და კომბინაციებს იღებს, რომლებიც სულ 5 წლის წინ არ არსებობდა.

სმითმა „მაგალითად, მეტასტაზური ფილტვის კიბოს მქონე ადამიანების დაახლოებით %15-დან %20-მდე იმუნოთერაპიის წყალობით 5 წელი იცოცხლებს; ადრე ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ ეს შესაძლებელი იქნებოდა“, თქვა.

ლანგბაუმის ახლო მეგობარს პანკრეასის კიბო აქვს და უკვე მეშვიდე წელია ცხოვრობს. „საავადმყოფოში ხან მიდის, ხან გამოდის და მკურნალობს; ამ ბოლო 7 წლის განმავლობაში პანკრეასის კიბოს მკურნალობასთან ერთად ცხოვრობდა და მუშაობდა. ვფიქრობ, ადამიანები ვერ აცნობიერებენ, რომ ეს ჯგუფი მხოლოდ სიკვდილის მოლოდინში მყოფი ადამიანებისგან არ შედგება.“ ამბობს ლანგბაუმი და ასევე „მკურნალობის არსებულ გაიდლაინებში თითქმის არაფერი ეხება კონკრეტულად მეტასტაზური კიბოთი მცხოვრებ პაციენტებს“, დასძენს.

სრული განკურნების გარეშე წლების განმავლობაში მცხოვრები კიბოს პაციენტების რაოდენობის ზრდა დიდ გამოწვევასაც წარმოადგენს. ბევრი ახალი მკურნალობა თვეში 10.000 დოლარზე მეტი ღირს. როდესაც ლანგბაუმს ახლახან ერთ-ერთი ახალი მიზნობრივი წამალი გამოუწერეს, სამედიცინო ონკოლოგმა პრეპარატის გვერდითი მოვლენების გრძელი სია მისცა, მაგრამ არ უთხრა, რომ 1 თვის მკურნალობა 13.000 დოლარი ღირდა.

ლანგბაუმი და სმითი სვამენ კითხვას: „როდესაც ყოველწლიურად ხარჯების სულ უფრო მეტი ნაწილი პაციენტებზე გადადის, როგორ გაუმკლავდებიან ისინი კიბოს ხანგრძლივ ხარჯებს? როგორ გაუმკლავდებიან ქვეყნები მკურნალობის ხარჯების ექსპონენციურ ზრდას, რათა მათი მოქალაქეები უფრო დიდხანს გადარჩნენ?“

მეტასტაზური კიბოთი მცხოვრებ ადამიანებს სხვა კითხვებიც აწუხებთ, მაგალითად: „უნდა ვთქვათ უარი ჩვენი სხვა სამედიცინო მდგომარეობების რუტინულ პრევენციასა და სკრინინგზე? უაზრობაა საზაფხულო შვებულებისთვის თვითმფრინავის ბილეთის ყიდვა? თუ მეტასტაზური კიბოთი ცხოვრობთ, შეიძლება იმაზეც დაფიქრდეთ, გჭირდებათ თუ არა ისეთი ნივთები, როგორიცაა სახლის სანათი, რომელიც თქვენზე დიდხანს გაძლებს.“

უმრავლესობის წესები

რატომ რჩებიან მეტასტაზური კიბოთი გადარჩენილი ადამიანები უყურადღებოდ? პაციენტი კეტრინ ობრაიენი, რომელსაც 2009 წელს მეტასტაზური ძუძუს კიბო დაუდგინდა, ამ კითხვას ასე პასუხობს: „კიბოს მილიონობით პაციენტს შორის ჩვენ მხოლოდ ათასებით გამოსახული ჯგუფი ვართ და უმრავლესობის წესები მოქმედებს“, (2018 წლისთვის შეფასებით, მსოფლიოში 46 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა, რომელსაც კიბოს მკურნალობა ჰქონდა ჩატარებული). ობრაიენი, რომელიც მეტასტაზური ძუძუს კიბოს ქსელის (metastatic breast cancer network, MBCN) და მეტასტაზური ძუძუს კიბოს ალიანსის ცნობიერების ამაღლების თანათავმჯდომარეა, „ჩვენ, 4. სტადიის პაციენტები, უმცირესობაში ვართ“, ამბობს.

ალიანსის წლევანდელი მიზნები მოიცავს აკადემიურ სპეციალისტთან თანამშრომლობას იმის გასაანალიზებლად, თუ რატომ შეუძლია 4. სტადიის კიბოს მქონე ზოგიერთ პაციენტს კიბოს მკურნალობას გაცილებით დიდხანს უპასუხოს. იმუნოთერაპიის გამოყენებისას და ჰორმონულ დათრგუნვაზე მგრძნობიარე კიბოებში უფრო ხშირად ნანახ ამ მოვლენას ონკოლოგიაში გამორჩეული პასუხის მქონე პაციენტებს უწოდებენ (საპირისპირო მდგომარეობაც, ანუ პაციენტები, რომლებსაც სწრაფად მკურნალობისადმი რეზისტენტობა უვითარდებათ, ონკოლოგიის მნიშვნელოვანი საკვლევი თემაა). მიზნად ისახავენ გამორჩეული პასუხის მქონე პაციენტების გაერთიანებას ინტერაქტიულ, ვებ-ზე დაფუძნებულ, მობილურთან თავსებად პაციენტთა სარეგისტრაციო პლატფორმაზე. ამგვარად, მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტების ისტორიების, გამოცდილებისა და ცხოვრების ხარისხის შესახებ უფრო მკაფიო ინფორმაციის მიღება გახდება შესაძლებელი.