არის თუ არა ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბო მემკვიდრეობითი?

ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბო (KHAK)კიბოს ტიპია, რომელიც ყველაზე ხშირად ძლიერ მწეველებში და თითქმის მხოლოდ მწეველებში გვხვდება. წარსული მონაცემებით, KHAK არასოდეს მწეველებში იშვიათად გამოვლენილა. თუმცა ზოგიერთმა მემკვიდრეობითმა მუტაციამ მისი განვითარების ალბათობა შეიძლება გაზარდოს. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ გენეტიკური მუტაციის მემკვიდრეობით მატარებლობა ფილტვის კიბოს აუცილებლად განვითარებას არ ნიშნავს.
ფილტვის კიბოსრამდენიმე ტიპი აქვს; შემთხვევათა დაახლოებით 15% KHAK-ია, ხოლო დაახლოებით 85% — ფილტვის არაწვრილუჯრედოვანი კიბო(KHDAK).
ფილტვის წვრილუჯრედოვან კიბოს არაწვრილუჯრედოვანისგან განასხვავებსსწრაფი ზრდა და ფართოდ გავრცელებული მეტასტაზებისადრეული განვითარება. KHAK თავდაპირველად ქიმიოთერაპიისა და დასხივების მიმართ ძალიან მგრძნობიარეა, თუმცა პაციენტთა უმეტესობაში პირველი მკურნალობიდან რამდენიმე თვეში ან 1 წლის განმავლობაში დაავადება დაბრუნდება ან პროგრესირდება.
გენეტიკური მუტაციები ფილტვის წვრილუჯრედოვან კიბოში
ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბო (KHAK) ვითარდება, როდესაც ფილტვში გარკვეული უჯრედები სწრაფად და უკონტროლოდ იზრდება და სიმსივნეს წარმოქმნის. კიბო იწყება, როდესაც გენეტიკური მუტაციები უჯრედების ზრდისა და გაყოფის მაკონტროლებელ ან დაზიანებული DNA-ს აღმდგენ გენებზე მოქმედებს. ფილტვის კიბოს შემთხვევათა უმეტესობა არამემკვიდრეობითი სომატური მუტაციების სახელით ცნობილი გენეტიკური ცვლილებებისგან წარმოიშობა.
აშშ-ის იშვიათი დაავადებების ეროვნული ორგანიზაციის (The National Organization for Rare Disorders) თანახმად, KHAK-თან დაკავშირებული ორი ძირითადი სომატური მუტაცია TP53 და RB1 გენებზე მოქმედებს. TP53 გენი p53 ცილის შექმნის ინსტრუქციას იძლევა, RB1 კი — pRB-ის. ორივე ცილა სიმსივნის სუპრესორია, ანუ უჯრედების ზრდასა და გაყოფას არეგულირებს; ამ გენების მუტაციები ორგანიზმში წარმოქმნილი სიმსივნეების დათრგუნვას ასუსტებს.
ქვემოთ წარმოდგენილია კიბოსთან დაკავშირებული გენების ზოგადი მიმოხილვა :

ახალი ინფორმაცია ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბოს გენეტიკის შესახებ
2021 წელს მკვლევართა ჯგუფმა KHAK-ის მქონე 87 ადამიანის შესახებ სამეცნიერო სტატია გამოაქვეყნა. თითოეული ადამიანის 607 გენის ანალიზის შემდეგ მკვლევრებმა მონაწილეთა 43,7%-ში KHAK-ის განვითარების ალბათობის გამზრდელი გენეტიკური მუტაციები აღმოაჩინეს. მათი დაახლოებით 10% მემკვიდრეობითი გენეტიკური მუტაციებიიყო. სტატიის ავტორები ასკვნიან, რომ ზოგიერთმა მემკვიდრეობითმა მუტაციამ ზოგიერთ ადამიანში KHAK-ის განვითარების ალბათობა შეიძლება გაზარდოს. გენეტიკური მუტაციის მემკვიდრეობით მიღება არ ნიშნავს, რომ ადამიანს ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბო აუცილებლად განუვითარდება, თუმცა მოწევის შემთხვევაში მათი რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება.
ამასთან, ამერიკის კიბოს საზოგადოება აღნიშნავს, რომ გენებს ფილტვის კიბოს განვითარებაში შეიძლება როლი ჰქონდეს, თუმცა მხოლოდ მემკვიდრეობითი მუტაციებით ფილტვის კიბოს მცირე ნაწილი ვითარდება.
2020 წლის მსოფლიოს კიბოს სტატისტიკისთანახმად, ერთ წელიწადში 2,2 მილიონ ადამიანს ფილტვის კიბოს დიაგნოზი დაუსვეს. ამ მონაცემით ყოველწლიურად დაახლოებით 330 ათას ადამიანს ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბო უდგინდება და KHAK-ის მქონეთაგან 33 ათასი შესაძლოა მემკვიდრეობით გენეტიკურ მუტაციებს ატარებდეს.
უნდა ჩატარდეს თუ არა გენეტიკური ტესტი KHAK-ისთვის?
ონკოლოგები გარკვეული კიბოს ტიპების რისკის გამზრდელი შესაძლო მემკვიდრეობითი მუტაციების დასადგენად გენეტიკურ ტესტებს მიმართავენ. ზოგიერთი კიბოს შემთხვევაში ონკოლოგებმა გენეტიკური ტესტი დიაგნოსტიკისა და სტადიის დადგენის პროცესის ნაწილადაც შეიძლება ურჩიონ. ეს სიმსივნის მახასიათებლების განსაზღვრასა და კონკრეტული მკურნალობის ვარიანტების სარგებლის შეფასებაში შეიძლება დაგვეხმაროს.
თუმცა ამჟამად KHAK-ის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის დაგეგმვისთვის გენეტიკური ტესტები რუტინულად არ გამოიყენება. KHAK-ის გამომწვევი გენეტიკური მუტაციებისა და სხვა ცვლილებების შესახებ ჯერ შეზღუდული ცოდნა გვაქვს.
რა არის ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბოს მიზეზები და მოქმედი ფაქტორები?
მოწევა KHAK-ის ძირითადი მიზეზია. თამბაქოს კვამლი შეიცავს DNA-ს დამაზიანებელ კიბოს გამომწვევ ქიმიკატებს, ანუ კანცეროგენებს . 2020 წლის მიმოხილვის თანახმად, ფილტვის კიბოს შემთხვევათა 85% მოწევითაა გამოწვეული, ხოლო ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბოს დაახლოებით 99% თამბაქოსა და მის ნაწარმს მიეწერება.
სხვა რისკფაქტორებია შემდეგ ნივთიერებებთან ზემოქმედება:
- აზბესტი
- რადონი (ბუნებრივი გაზი, რომელიც ქანებსა და ნიადაგში ურანის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება)
- შესუნთქვის გზით დარიშხანი, კადმიუმი, სილიციუმის დიოქსიდი და ქვანახშირის ნაწარმის მსგავსი სხვადასხვა ქიმიკატები
- დიზელის გამონაბოლქვი
- ჰაერის დაბინძურება
როგორ შეიძლება ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბოს პრევენცია?
KHAK-ის განვითარების რისკის შემცირების რამდენიმე გზა არსებობს. მთავარი მოწევისგან თავის შეკავებაა. თამბაქო მისი იმდენად გავრცელებული მიზეზია, რომ პრევენციის ყველაზე ეფექტური სტრატეგია მოწევის საერთოდ არდაწყებაა. თუმცა უკვე მწეველებშიც მოწევის შეწყვეტამ KHAK-ის განვითარების ალბათობა შეიძლება შეამციროს. თუ ადამიანი კიბოს განვითარებამდე შეწყვეტს მოწევას, ფილტვის ქსოვილმა შეიძლება თანდათან აღდგენა დაიწყოს.
2018 წელს ჩატარდა კვლევა ადამიანთა ჯგუფში, რომლებიც წელიწადში საშუალოდ 21,3 პაკეტ სიგარეტს ეწეოდნენ. მკვლევრებმა მიმდინარე მწეველებისა და წინა 5 წლის განმავლობაში მოწევისთვის თავის დამნებებლების ფილტვის კიბოს მაჩვენებლები შეადარეს. მეორე ჯგუფში ფილტვის კიბოს განვითარების ალბათობა 39,1%-ით ნაკლები აღმოჩნდა.
KHAK-ის რისკის შემცირების სხვა გზებია თამბაქოს კვამლთან, აზბესტსა და რადონთან ზემოქმედების შემცირება, თუმცა ზოგჯერ ეს ადამიანის კონტროლს სცდება.
- დაკავშირებული თემა: 10 მნიშვნელოვანი მიზეზი, რის გამოც კიბოს პაციენტებმა მოწევა უნდა შეწყვიტონ
როგორ დიაგნოსტირდება KHAK?
ამჟამად KHAK-ის დიაგნოსტიკაში გენეტიკური ტესტები არ გამოიყენება. თუ ადამიანს ქვემოთ ჩამოთვლილი რომელიმე სიმპტომი აქვს, ექიმს უნდა მიმართოს:
- განმეორებადი ხველა
- ქოშინი
- სუნთქვის გაძნელება
- ხიხინით სუნთქვა
- ყლაპვის გაძნელება
- სისხლიანი ნერწყვი
- მადის დაკარგვა
- აუხსნელი წონის კლება
- ლეთარგია (სასიცოცხლო ფუნქციების მუდმივი სისუსტე)

თუ ზემოთ აღწერილის საფუძველზე KHAK-ზე ეჭვი გაჩნდება, შეიძლება შემდეგი ტესტების გამოყენება:
- სისხლის, შარდის ან სხეულის ქსოვილის ნიმუშების ლაბორატორიული ტესტები
- გულმკერდის რენტგენი ან კომპიუტერული ტომოგრაფია ფილტვის სიმსივნეების მოსაძებნად
- ფილტვიდან აღებულ ცოცხალ უჯრედებში სიმსივნური ზრდის შესამოწმებლად ბიოფსია
შეჯამება
კიბო უკონტროლო უჯრედულ ზრდასა და გაყოფას გამომწვევი გენეტიკური მუტაციების გამო ვითარდება. ადამიანმა ეს მუტაციები სიცოცხლის განმავლობაში შეიძლება შეიძინოს. ზოგიერთ შემთხვევაში გარკვეული მემკვიდრეობითი გენები KHAK-ის განვითარების რისკს ზრდის. თუმცა მემკვიდრეობითი მუტაციები, ჩვეულებრივ, კიბოს გამოსაწვევად მარტო საკმარისი არ არის. ასეთი მუტაციის მემკვიდრეობით მატარებლობა არ ნიშნავს, რომ ადამიანს კიბო განუვითარდება; ეს ნიშნავს, რომ მისი განვითარების ალბათობა შეიძლება გაიზარდოს.
თამბაქო KHAK-ის მთავარი მიზეზია. ამ ტიპის კიბოს რისკის შესამცირებლად ადამიანებმა მოწევას თავი უნდა აარიდონ.
წყაროები
2. Durland, J., et al. (2020). Genetics, mutagenesis. ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560519/
3. Genetics, not just smoking, influence small cell lung cancer risk. (2021). ccr.cancer.gov/news/article/genetics-not-just-smoking-influence-small-cell-lung-cancer-risk
4. Lung cancer. (n.d.). cancer.org/cancer/lung-cancer.html
5. Lung cancer. (2020). medlineplus.gov/genetics/condition/lung-cancer/
6. Lung cancer genomic testing (EGFR, KRAS, ALK). (n.d.). mskcc.org/cancer-care/types/lung/diagnosis/genetic-testing
7. Siddiqui, F., et al. (2020). Lung cancer. ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482357/
8. Small cell lung cancer. (2019). rarediseases.org/rare-diseases/small-cell-lung-cancer/
9. Small cell lung cancer treatment (PDQ)–patient version. (2021). cancer.gov/types/lung/patient/small-cell-lung-treatment-pdq
10. Tindle, H. A., et al. (2018). Lifetime smoking history and risk of lung cancer: Results from the Framingham Heart Study. ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6235683/
11. Tlemsani, C., et al. (2021). Whole-exome sequencing reveals germline-mutated small cell lung cancer subtype with favorable response to DNA repair-targeted therapies [Abstract]. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33504652/
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.