იწვევს თუ არა ქიმიოთერაპიის წამლები ცხელებას? რა უნდა იცოდეთ
ამ სტატიაში
კიბოს მქონე ადამიანს ცხელება რამდენიმე მიზეზით შეიძლება განუვითარდეს:
- ინფექცია
- წამალზე რეაქცია (წამლის გვერდითი ეფექტი)
- სიმსივნის ზრდა
- სხვადასხვა ანთებითი მდგომარეობა
ქიმიოთერაპიის შემდეგ ცხელების სხვადასხვა მიზეზი არსებობს, თუმცა ინფექციის გარდა დანარჩენი 3 მიზეზი მას უფრო იშვიათად იწვევს.
იწვევს თუ არა ქიმიოთერაპია ცხელებას?
კიბოს პაციენტებში 38 °C ან უფრო მაღალი ტემპერატურა ცხელებად განისაზღვრება. კიბოს პაციენტში ცხელება ყოველთვის არა, თუმცა „ჩვეულებრივ“ ინფექციისარსებობაზე მიუთითებს.
ქიმიოთერაპიის პრეპარატები ციტოტოქსიკურია (უჯრედებს კლავს) და, მიუხედავად იმისა, რომ კიბოს მკურნალობისთვის სასურველი ეს თვისება ყველაზე მეტად კიბოს უჯრედებზე მოქმედებს, სხვა სწრაფად გამრავლებად უჯრედებსაც აზიანებს. იმუნური სისტემის უჯრედებიც ზოგადად სწრაფად მრავლდება. იმუნური სისტემის ლეიკოციტები (სისხლის თეთრი უჯრედები) იმ ჯანმრთელ უჯრედებს ეკუთვნის, რომლებიც ქიმიოთერაპიით ხშირად ზიანდება. თუმცა ორგანიზმს სისხლის თეთრი უჯრედების საკმაოდ საკმარისი რეზერვი აქვს და ქიმიოთერაპიიდან გარკვეული დროის შემდეგ მათი რაოდენობა ნორმას უბრუნდება. ამასთან, თეთრი უჯრედების დაზიანებამ იმუნური სისტემა დროებით შეიძლება დაასუსტოს და ინფექციებისადმი მგრძნობელობა გაზარდოს. ამ მდგომარეობას ლეიკოპენია და ნეიტროპენია ეწოდება.
შეიძლება კიბოს წამალმა ინფექციის გარეშეც გამოიწვიოს ცხელება?
იშვიათად, თუმცა შესაძლებელია, ქიმიოთერაპიის წამალმა თავად გამოიწვიოს ცხელება გვერდითი ეფექტის სახით, ინფექციის გარეშე. ეს ყველაზე ხშირად გემციტაბინის სახელით ცნობილი ქიმიოთერაპიის წამლის შემდეგ გვხვდება.
თუ კიბოს პაციენტს ქიმიოთერაპიის შემდეგ ცხელება განუვითარდა, უნდა მიმართოს კიბოს ცენტრს, სადაც მკურნალობს.
რა შემთხვევებში უვითარდება კიბოს პაციენტს ცხელება?
ქიმიოთერაპიამ ინფექციის შეძენის ალბათობა შეიძლება გაზარდოს და შედეგად კიბოს პაციენტს ცხელება განუვითარდეს. ცხელება ხშირად ინფექციის პირველი და ერთადერთი ნიშანია. ასეთ შემთხვევაში დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ ექიმს. ექიმთან საუბრის გარეშე სიცხის დამწევის მსგავსი წამლები არ მიიღოთ.
თუ ქიმიოთერაპიის შემდეგ ადამიანს ალები ან შემცივნება აქვს, მან უნდა:
- დაუკავშირდეს ონკოლოგიურ გუნდს
- ყოველ 2-3 საათში პირის ღრუში გაიზომოს ტემპერატურა და შედეგები ჩაიწეროს
- მიიღოს დიდი რაოდენობით სითხე
- კარგად დაისვენოს
- თუ სიცხის შეგრძნება აქვს, შუბლზე ცივი კომპრესი დაიდოს
როგორ მკურნალობენ ცხელების მქონე კიბოს პაციენტს?
ქიმიოთერაპიის მიმღებ ადამიანს შეიძლება განუვითარდეს ინფექციებთან მებრძოლი სისხლის თეთრი უჯრედების მნიშვნელოვანი შემცირებით განსაზღვრული ნეიტროპენია . ეს ჩვეულებრივ ქიმიოთერაპიიდან 4-5 დღეში ვითარდება. სიფრთხილეა საჭირო, რადგან კიბოს პაციენტში ჩვეულებრივი ინფექციაც კი შეიძლება ძალიან მძიმე გახდეს.
ინფექციამ შეიძლება ორგანიზმის ინფექციაზე გადაჭარბებული რეაქცია — სეფსისიც გამოიწვიოს. სეფსისი გადაუდებელი სამედიცინო მდგომარეობაა, რადგან სიცოცხლეს შეიძლება საფრთხე შეუქმნას.
ინფექციის მკურნალობა
თუ ქიმიოთერაპიის შემდეგ ინფექცია გამოვლინდა, მისი გაუარესების თავიდან ასაცილებლად მკურნალობა დაუყოვნებლივ იწყება. ინფექციის ტიპის დადგენამდე ანტიბიოტიკს იყენებენ. ტიპის დადგენის შემდეგ უფრო სპეციფიკურ მკურნალობის გეგმაზე გადადიან.
ნეიტროპენიის მკურნალობა
კიბოს პაციენტებში ინფექციასთან დაკავშირებული ყველაზე დიდი რისკფაქტორი ნეიტროპენიაა. განსაკუთრებით მძიმე ნეიტროპენიის დროს სისხლის თეთრი უჯრედების რაოდენობა ძალიან დაბალია. ამ შემთხვევაში შემდეგი მიდგომებიდან ერთს ან რამდენიმეს ურჩევენ:
- ანტიბიოტიკები: ინფექციის პრევენციისთვის შეიძლება ანტიბიოტიკის მიღება.
- მიელოიდური ზრდის ფაქტორები (GCSF-ის სახელით ცნობილი თეთრი სისხლის უჯრედების რაოდენობის ასამაღლებელი ინექციები): ეს ცილები ძვლის ტვინს ასტიმულირებს და მეტი თეთრი უჯრედის წარმოქმნას ეხმარება.
- ქიმიოთერაპიის გადადება: კიბოს მკურნალობა შეიძლება გადაიდოს, რათა ორგანიზმს მეტი დრო მიეცეს თეთრი უჯრედების წარმოსაქმნელად და იმუნური სისტემა აღდგეს.
რა უნდა გაკეთდეს ქიმიოთერაპიის დროს ცხელების თავიდან ასაცილებლად?
ქიმიოთერაპიის მიმღებმა პაციენტმა ყურადღება უნდა მიაქციოს შემდეგს:
- იცოდეს, როდის არის სისხლის თეთრი უჯრედების რაოდენობა დაბალი, რათა გაიგოს, როდისაა ინფექციასთან დაკავშირებული რისკი ყველაზე მაღალი
- ხშირად გაიზომოს ტემპერატურა
- იცოდეს ექიმის საკონტაქტო ნომერი, რათა გადაუდებელ შემთხვევაში დაუკავშირდეს
ასევე გადაუდებელ შემთხვევაში უნდა აცნობოს, რომ კიბოს პაციენტია და ქიმიოთერაპიას გადის
რა უნდა გააკეთონ კიბოს პაციენტის მომვლელებმა?
ქიმიოთერაპიის შემდეგ პაციენტის მომვლელებისთვის რეკომენდაციები:
- ყურადღება მიაქციონ შემცივნებასა და კანკალს და ასეთ შემთხვევაში პაციენტს ტემპერატურა გაუზომონ
- ტემპერატურა პირის ღრუში ან იღლიაში გაუზომონ
- მაღალი ტემპერატურის შემთხვევაში ჯანდაცვის სპეციალისტს მიმართონ
- ქიმიოთერაპიის შემდეგ წაახალისონ ბევრი სითხის მიღება და წახემსება
- ყურადღება მიაქციონ წამლების მიღების დროსა და რეჟიმს
- ცხელების, ხველის ან გრიპის ნიშნების მქონე ადამიანებს პაციენტთან შეხვედრის ნება არ მისცენ
ქიმიოთერაპიის სხვა გვერდითი ეფექტები რა არის?
ქიმიოთერაპიამ შემდეგ უჯრედებზეც შეიძლება იმოქმედოს:
- ძვლის ტვინის სისხლწარმომქმნელი უჯრედები
- თმის უჯრედები
- საჭმლის მომნელებელი სისტემის უჯრედები
- პირის ღრუს უჯრედები
- რეპროდუქციული სისტემის უჯრედები
- გულის უჯრედები
- თირკმლის უჯრედები
- შარდის ბუშტის უჯრედები
- ფილტვის უჯრედები
- ნერვული უჯრედები
ქიმიოთერაპიის სხვა გვერდითი ეფექტებია:
- დაღლილობა
- თმის ცვენა
- სისხლჩაქცევები და სისხლდენა
- ინფექცია
- ანემია
- გულისრევა და ღებინება
- მადის ცვლილებები
- შეკრულობა და დიარეა
- პირის, ენისა და ყელის წყლულები და ყლაპვის გაძნელება
- ნერვული პრობლემები, მაგალითად დაბუჟება, ჩხვლეტა და ტკივილი
- კანის სიმშრალე და ფერის ცვლილება
- შარდვისა და შარდის ბუშტის პრობლემები
- წონის მერყეობა (მომატება — დაკლება)
- კონცენტრაციის პრობლემები
- განწყობის ცვლილებები
- ნაყოფიერების პრობლემები
ქიმიოთერაპიის გვერდითი ეფექტები შეიძლება სწრაფად გაქრეს. თუმცა ზოგიერთ ადამიანში ამას ზოგჯერ თვეები ან წლები სჭირდება. ასეთ გვერდით ეფექტებს „გვიანს“ უწოდებენ.
შეჯამება
ქიმიოთერაპია კიბოს გავრცელებული მკურნალობის მეთოდია და შემდეგი მიზნებით გამოიყენება: ოპერაციის შემდეგ კიბოს დაბრუნების რისკის შემცირება, ზოგიერთი კიბოს სრული განკურნება, გადარჩენის გახანგრძლივება ან სიმსივნით გამოწვეული ჩივილების შემცირება. ქიმიოთერაპია სწრაფად მზარდ უჯრედებს უმიზნებს და აზიანებს. თუმცა მათი ნაწილი ჯანმრთელია და მათი დაზიანება გვერდით ეფექტებს იწვევს.
ქიმიოთერაპია ხშირად თეთრი სისხლის უჯრედების წარმომქმნელ უჯრედებს აზიანებს, რომლებიც იმუნური სისტემის მნიშვნელოვანი ნაწილია. თუ ქიმიოთერაპია იმუნურ სისტემას მნიშვნელოვნად ასუსტებს, ინფექციის განვითარების რისკი იზრდება და ამას ცხელება შეიძლება მოჰყვეს. ახლახან ქიმიოთერაპიაგავლილი ადამიანები ინფექციებისგან ჩვეულებრივ ვერ გამოჯანმრთელდებიან და მდგომარეობა სწრაფად მძიმდება. უფრო იშვიათად ზოგიერთმა ქიმიოთერაპიის წამალმა ან თავად სიმსივნემ ინფექციის გარეშეც შეიძლება ცხელება გამოიწვიოს. ქიმიოთერაპიის შემდეგ ცხელების მქონე ყველა პაციენტმა დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოს ჯანდაცვის სპეციალისტს.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.