Kimyaterapiya dərmanları qızdırma yaradırmı? Bilməli olduqlarınız

Xərçəng xəstəsi bir neçə səbəbdən qızdıra bilər;

• İnfeksiya
• Dərmana reaksiya (yan təsir)
• Şişin böyüməsi
• Müxtəlif iltihabi vəziyyətlər

Kimyaterapiya sonrası qızdırmanın müxtəlif səbəbi olsa da, infeksiyadan başqa digər 3 səbəb daha nadirdir.

Kimyaterapiya qızdırma yaradırmı?

Xərçəng xəstəsində 38 °C və ya yüksək temperatur qızdırma sayılır. Bu, həmişə deyil, amma “adətən” infeksiyanınolduğunu göstərir.

Kimyaterapiyalar sitotoksik (hüceyrə öldürən) dərmanlardır; müalicədə istənilən bu xüsusiyyət ən çox xərçəng hüceyrələrinə təsir etsə də, sürətli bölünən digərlərinə də təsir edir. İmmun hüceyrələri də ümumən sürətlə çoxalır. Leykositlər (ağ qan hüceyrələri) kimyaterapiyanın çox vaxt zədələdiyi sağlam hüceyrələrdir. Lakin ehtiyatlarımız yetərlidir və bir müddət sonra say normaya dönür. Bununla belə, zədə immun sistemi müvəqqəti zəiflədib infeksiyaya həssaslığı artıra bilər. Bu vəziyyət leykopeniya və neytropeniya adlanır.

İnfeksiyasız xərçəng dərmanının özü qızdırma yaradırmı?

Dərmanın infeksiya yaratmadan yan təsir kimi qızdırması nadir olsa da mümkündür. Ən çox gemsitabin kimyaterapiyasından sonra görülür.

Xərçəng xəstəsi kimyaterapiyadan sonra qızdırarsa, müalicə aldığı mərkəzə müraciət etməlidir.

Xərçəng xəstəsi nə vaxt qızdırır?

Kimyaterapiya infeksiya ehtimalını artırıb qızdırma yarada bilər. Qızdırma adətən infeksiyanın ilk və yeganə əlamətidir. Belədirsə vaxt itirmədən həkimə müraciət edin. Həkimlə danışmadan qızdırmasalıcı kimi dərmanlar qəbul etməyin.

Kimyaterapiyadan sonra istilik basması və ya üşütmə olanlar bunları etməlidir:

• Onkologiya komandası ilə əlaqə saxlamaq
• Hər 2-3 saat ağızdan temperaturu ölçüb qeyd etmək
• Bol maye içmək
• Uzun müddət istirahət etmək
• İstilik hissində alına soyuq kompres qoymaq

Qızdıran xərçəng xəstəsi necə müalicə edilir?

Kimyaterapiya alan şəxsdə infeksiya ilə mübarizə aparan ağ qan hüceyrələrinin əhəmiyyətli azalması olan neytropeniya yarana bilər. Tipik olaraq 4-5 gün sonra inkişaf edir. Adi infeksiya belə çox ağırlaşa bildiyindən diqqətli olunmalıdır.

İnfeksiya bədənin ona həddindən artıq cavabı olan sepsisə də səbəb ola bilər. Sepsis həyati təhlükəli olduğundan təcili tibbi vəziyyətdir.

İnfeksiya müalicəsi

Kimyaterapiyadan sonra infeksiya tapılarsa, pisləşməni önləmək üçün dərhal başlanır. Növü bilinməzdən əvvəl antibiotik, müəyyənləşəndən sonra isə daha spesifik müalicə verilir.

Neytropeniya müalicəsi

Xərçəng xəstəsində infeksiyanın ən böyük risk amili neytropeniyadır. Xüsusilə ağırdırsa ağ qan hüceyrəsi sayı çox aşağıdır. Aşağıdakılardan biri və ya bir neçəsi tövsiyə olunur;

• Antibiotiklər: İnfeksiyanı önləmək üçün antibiotik alına bilər.
• Mieloid böyümə faktorları (GCSF kimi tanınan ağ qan artırıcı iynələr): Bu zülallar sümük iliyini stimullaşdıraraq ağ qan hüceyrəsi istehsalını artırır.
• Kimyaterapiyanı təxirə salmaq: Bədənin ağ qan hüceyrəsi yaratmasına daha çox vaxt və immun sisteminin yaxşılaşmasına imkan üçün müalicə təxirə salına bilər.

Kimyaterapiyada qızdırmanın qarşısını almaq üçün nə etməli?

Xəstə bunlara diqqət etməlidir:

• İnfeksiya riskinin ən yüksək vaxtını anlamaq üçün ağ qan hüceyrələrinin nə vaxt az olduğunu bilmək
• Temperaturu tez-tez ölçmək
• Təcili əlaqə üçün həkimin nömrəsini bilmək

Təcili halda xərçəng xəstəsi olduğunu və kimyaterapiya aldığını bildirmək

Xərçəng xəstəsinə baxanlar nə etməlidir?

Kimyaterapiyadan sonra qulluq edənlərə tövsiyələr:

• Üşütmə, titrəməyə baxmaq və belədirsə temperatur ölçmək
• Ağızdan və ya qoltuqaltından temperatur ölçmək
• Yüksəkdirsə səhiyyə mütəxəssisinə müraciət etmək
• Bol maye və qəlyanaltıya təşviq etmək
• Dərman saatı və rejiminə diqqət etmək
• Qızdırma, öskürək və ya qrip əlamətlilərin görüşünə icazə verməmək

Kimyaterapiyanın digər yan təsirləri hansılardır?

Kimyaterapiya bu hüceyrələrə də təsir edə bilər;

• Sümük iliyinin qan yaradan hüceyrələri
• Saç hüceyrələri
• Həzm sistemi hüceyrələri
• Ağız hüceyrələri
• Reproduktiv sistem hüceyrələri
• Ürək hüceyrələri
• Böyrək hüceyrələri
• Sidik kisəsi hüceyrələri
• Ağciyər hüceyrələri
• Sinir hüceyrələri

Digər kimyaterapiya yan təsirləri;

• Yorğunluq
• Saç itkisi
• Göyərmə və qanaxma
• İnfeksiya
• Anemiya
• Ürəkbulanma və qusma
• İştaha dəyişiklikləri
• Qəbizlik və ishal
• Ağız, dil, boğaz yaraları və udma çətinliyi
• Keyimə, iynələnmə və ağrı kimi sinir problemləri
• Dəri quruluğu və rəng dəyişməsi
• Sidik və sidik kisəsi problemləri
• Çəki dəyişmələri (artma – azalma)
• Diqqəti cəmləmə problemləri
• Əhval dəyişiklikləri
• Fertillik problemləri

Yan təsirlər sürətlə itə bilər, lakin bəzilərində aylar və ya illər çəkə bilər. Bunlar “gec” təsirlər adlanır.

Xülasə

Kimyaterapiya geniş müalicədir: əməliyyatdan sonra təkrarlanmanı azaltmaq, bəzilərində tam sağalmaq, sağqalımı uzatmaq və ya şiş şikayətlərini azaltmaq üçün verilir. Sürətlə böyüyən hüceyrələri hədəfləyib zədələyir. Lakin bunların bəzisi sağlamdır və zədələnməsi yan təsir yaradır.

Kimyaterapiya adətən immun sisteminin vacib hissəsi olan ağ qan hüceyrələrini yaradan hüceyrələri zədələyir. İmmuniteti xeyli zəiflədirsə infeksiya riski artır və qızdırma ola bilər. Yaxın vaxtda kimyaterapiya alanlar adətən infeksiyadan sağala bilmir və vəziyyət sürətlə ağırlaşır. Daha nadir bəzi dərmanlar və ya şiş infeksiyasız qızdırır. Kimyaterapiyadan sonra qızdıran hər xəstə gecikmədən mütəxəssisə müraciət etməlidir.