კიბოს მქონე პაციენტებისთვის გენეტიკური ტესტები და მიზნობრივი მკურნალობა უგულებელყოფილია

დიდი სამეცნიერო კვლევების ძლიერი, სრულყოფილი და მხარდამჭერი მტკიცებულებებისა და რეკომენდაციების მიუხედავად, კიბოს მქონე პაციენტები კვლავ არ იტარებენ გენეტიკურ ტესტებს და შესაფერის მიზნობრივ მკურნალობას არ იღებენ. რატომ?

მსოფლიოს წამყვან სამეცნიერო ჟურნალში New England Journal of Medicine (NEJM) 2022 წლის 8 დეკემბერს ამ საკითხზე ვრცელი სტატია გამოქვეყნდა. მასში აღნიშნულია, რომ „კიბოს დროს გენეტიკური ტესტირების სირთულეები მრავალფაქტორულია და ზუსტი მკურნალობისთვის კოორდინირებული გადაწყვეტილების მხარდამჭერი სისტემის არარსებობას უკავშირდება“.

კიბოს გენეტიკის სწრაფად განვითარებად სფეროში ონკოლოგებს უჭირთ თვალყური ადევნონ, რომელი გენომური ცვლილებებია კლინიკურად მნიშვნელოვანი, რომელი ტესტებია ამ ცვლილებების გამოსავლენად ხელმისაწვდომი, რამდენ ხანს გრძელდება ტესტირება, რომელი ბიოლოგიური ნიმუშებია საჭირო და როგორ უნდა განიმარტოს ხშირად ხანგრძლივი და რთული პასუხები, თუმცა ეს მათი აუცილებელი ამოცანაა.

დაკავშირებული თემა: რა არის გენეტიკური ტესტი? როგორ ტარდება და რა როლი აქვს კიბოს დროს?

პრობლემები და სირთულეები

ამჟამად არსებობს FDA-ის, აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის, მიერ დამტკიცებული 27 მოლეკულური ბიომარკერი, რომლებიც აჩვენებს, შეეფერება თუ არა კიბოს მქონე პაციენტს მიზნობრივი წამლებით მკურნალობა.

NEJM კვლევის ფარგლებში გაანალიზდა 2010 – 2018 წლებში დიაგნოსტირებული მე-4 სტადიის არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს (KHDAK) მქონე 38 ათასი პაციენტის მონაცემები. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთ პაციენტებში სულ მცირე EFGR, ALK და ROS1 სიმსივნური ცვლილებების ტესტირება რეკომენდებული იყო, ანალიზმა აჩვენა, რომ მხოლოდ 22%-ის სამედიცინო ჩანაწერებში იყო მოლეკულური ტესტის შედეგები და მხოლოდ 3% იღებდა მიზნობრივ მკურნალობას.

ამის მიზეზები შეისწავლეს და კლინიკურ პრაქტიკაში მრავალი ხარვეზი აღმოაჩინეს. ამ ხარვეზებზე უკვე მიუთითებდა აშშ-ის კიბოს ეროვნული ინსტიტუტის 2017 წლის გამოკითხვაც.

ონკოლოგებმა გენეტიკური ტესტირების ბარიერებად დაასახელეს:

• ტესტისთვის საკმარისი ქსოვილის მიღების სირთულე;
• ტესტების დანიშვნისა და განხილვისთვის დროის ნაკლებობა ან
• შედეგების განმარტებაში დამხმარე სპეციალისტების არარსებობა.

აღინიშნა, რომ ამ ფაქტორებს განსაკუთრებით სოფლის თემებში მომუშავე ან კოლეგების ნაკლებობის მქონე ონკოლოგები ასახელებდნენ.

ზუსტი ონკოლოგია მრავალ აუცილებელ კომპონენტს მოიცავს: სიმსივნეების სრულყოფილ გენომურ ანალიზს, ტესტების სპეციალისტების მიერ განმარტებას, შედეგებზე დაფუძნებულ მკურნალობაზე პაციენტთან ერთობლივ გადაწყვეტილებას და ადმინისტრაციულ მომსახურებას, რომელიც პაციენტებს თერაპიაზე წვდომაში ეხმარება.

ამ ნაბიჯებიდან თითოეული მრავალ კომპონენტს შეიცავს, რომლებიც ეფექტურად უნდა შესრულდეს, რათა მკურნალობა მისაღებ ვადაში ჩატარდეს.

გადაჭრის გზები

შესაძლო გამოსავლებს შორისაა მტკიცებულებებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილების მხარდამჭერი ინსტრუმენტების უშუალოდ ელექტრონულ სამედიცინო ჩანაწერებში ინტეგრაცია. ამგვარად, მაგალითად, სისტემაში კიბოს დიაგნოზის შეყვანისას ონკოლოგს შეიძლება გამოუჩნდეს შეტყობინება ამ ტიპის სიმსივნისთვის რეკომენდებული ბიომარკერის ტესტის შესახებ.

ასევე, სპეციალისტებისთვის ანგარიშების განმარტებაში დასახმარებლად, ისინი მოლეკულურ სიმსივნურ საბჭოებს შეიძლება გაეგზავნოს და მათგანაც დასკვნა მიიღონ.

კიბოს მქონე პაციენტების ელექტრონული სამედიცინო ჩანაწერები უნდა გაფართოვდეს და მოიცავდეს:

• კიბოს მდგომარეობას, ქვეტიპსა და სტადიას;
• პაციენტის საერთო ფუნქციურ მდგომარეობას;
• ლაბორატორიულ პასუხებს, გამოსახულებით კვლევებს და
• გენეტიკური ტესტების შედეგებს.

თუ გენეტიკური ტესტირების შემდეგ მოლეკულური სამიზნეების მიმართ მკურნალობის შესაძლებლობები გამოვლინდა, ისინი ელექტრონულ სამედიცინო სისტემაში შეიძლება შევიდეს. თუ ეს შესაძლებლობები პაციენტის კლინიკურ მდგომარეობას შეესაბამება, შეიძლება მკურნალობის გეგმის არჩევა და მისი დაუყოვნებლივ დაწყება.

მაღალი ხარისხის მტკიცებულებებზე აგებული გადაწყვეტილების მხარდამჭერი სისტემებით ასეთი ავტომატური სამუშაო პროცესი განსაკუთრებით მცირე ცენტრებში მომუშავე ონკოლოგებს დიდ სარგებელს მოუტანს. თუმცა ამ სისტემას კარგი კომპიუტერული ინფრასტრუქტურა და, რაც უფრო მნიშვნელოვანია, მისი შემქმნელი ან დამპროგრამებელი ინფორმატიკისა და ონკოლოგიის პროფესიონალების მჭიდრო თანამშრომლობა სჭირდება. ასეთი მაგალითები უკვე ჩნდება.

შეჯამება

ზუსტი ონკოლოგიის, ანუ გენეტიკური ტესტებით გამოვლენილ მოლეკულურ სამიზნეებზე მიმართული კიბოს მკურნალობის სამართლიანი და ეფექტური განაწილება გლობალური გამოწვევაა. საჭიროა შეთანხმებული ძალისხმევა: პაციენტებისთვის დადასტურებულ მოლეკულურ ტესტებზე წვდომის, ტესტების განვითარებისთვის სტიმულების მქონე თანმიმდევრული ჯანდაცვისა და ანაზღაურების სისტემის, მულტიდისციპლინური კადრებისა და ინფორმატიკის სპეციალისტების მხრივ, რათა ზუსტი მკურნალობის მიმწოდებელი სისტემა შეიქმნას.

ამ ნაწილების გაერთიანებამ შეიძლება არა მხოლოდ კიბოს მკურნალობაში გენომური ტესტირების ხარვეზი შეავსოს, არამედ მრავალი პაციენტის ბედიც შეცვალოს.