კიბოს სრულად გამანადგურებელი მკურნალობის ამბის არსი: კასპაზისგან დამოუკიდებელი აპოპტოზი!

კიბოს მკურნალობების უმრავლესობა უჯრედების აპოპტოზით განადგურებას ისახავს მიზნად. პროგრამირებულ უჯრედულ სიკვდილად ცნობილი აპოპტოზი, კასპაზის ცილების გააქტიურებით ვითარდება. თუმცა დროთა განმავლობაში კიბოს მკურნალობისადმი რეზისტენტობა შეიძლება წარმოიშვას და რეციდივი და გაუარესება გამოიწვიოს. ბოლო დროს უჯრედული სიკვდილის მექანიზმების კიბოზე გავლენას უფრო დეტალურად იკვლევდნენ. Nature Cell Biology-ში გამოქვეყნებულმა ბოლო კვლევამ, კასპაზისგან დამოუკიდებელი უჯრედული სიკვდილის (CCID) კიბოს უჯრედების განადგურებაში ეფექტიანობააჩვენა.

შოტლანდიის გლაზგოს უნივერსიტეტის მკვლევრები კოლონის კიბოს უჯრედებში კასპაზისგან დამოუკიდებელი სიკვდილის ეფექტიანობას იკვლევდნენ.

კვლევის შედეგების თანახმად;

• მკვლევრებმა მიტოქონდრიის მემბრანის დარღვევითა და NF-κB ცილის გააქტიურებით კასპაზისგან დამოუკიდებელი სიკვდილი გამოიწვიეს.
• ლაბორატორიულ გარემოში, CCID-ით თითქმის ყველა კიბოს უჯრედი განადგურდა. - დაფიქსირდა, რომ მეთოდი კლასიკურ აპოპტოზზე მეტ ანთებას იწვევდა და ასე იმუნურ სისტემას მეტად ააქტიურებდა.

რას ნიშნავს ეს კლინიკურად?

• აღმოაჩინეს კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად შესაძლო უფრო ეფექტიანი მეთოდი. CCID აპოპტოზზე მეტად ააქტიურებს იმუნურ სისტემას. ანუ ამ მეთოდმა, იმუნური სისტემის გააქტიურებით, კიბოზე უფრო ეფექტიანი შეტევა შეიძლება უზრუნველყოს.
• კვლევამ შეიძლება ძალიან მცირე გვერდითი ეფექტის მქონე მკურნალობას გაუხსნას გზა. მხოლოდ სიმსივნურ უჯრედში მეთოდის გამააქტიურებელი მიდგომებით სიმსივნის სპეციფიკური წამლები შეიძლება შეიქმნას.
• ხაზგასმით უნდა ითქვას, რომ ეს კვლევა კიბოს საბოლოო გამოსავალი არ არის! მისი თავისებურებაა ახალი, ეფექტიანად გამანადგურებელი მეთოდის აღმოჩენა. მონაცემები ჯერ მხოლოდ პირველი ლაბორატორიული შედეგებია. საჭიროა ცხოველთა მოდელებითა და შემდგომი ანალიზებით მხარდაჭერა.
• კიბო მრავალი გენეტიკური და ეპიგენეტიკური დარღვევით წარმოიშობა. ამიტომ კიბოს წინააღმდეგ ერთადერთი მკურნალობა შეუძლებელია! სხვადასხვა კომბინაციით მისი ეფექტიანი მართვა შესაძლებელია.

ზემოთ სურათი აპოპტოზის მექანიზმებს ხსნის. სიკვდილის რეცეპტორზე მიმაგრებული მოლეკულით გააქტიურებული კასპაზები ერთმანეთს ააქტიურებს და აპოპტოზს იწყებს. გრანზიმ B-ც მათ პირდაპირ ააქტიურებს და აპოპტოზს იწვევს. კასპაზები მიტოქონდრიის მემბრანის გამტარობასაც ზრდის და ციტოქრომ C-ის მსგავსი აპოპტოზური ცილების გამოყოფას უზრუნველყოფს. შედეგად კასპაზები აქტიურდება და აპოპტოზს იწყებს. დნმ-ის დაზიანების ზრდა, P53 გენს ააქტიურებს. P53 გენიც მიტოქონდრიის მემბრანის გამტარობის გაზრდით აპოპტოზს იწვევს.

რა არის აპოპტოზი? – დამატებითი საკითხავი

ნორმალურ უჯრედულ პროცესებშიც და კიბოს მსგავს პათოლოგიურ მდგომარეობებშიც უჯრედის ბირთვში არსებული დნმ, უჯრედის ცილების დაშლის ბრძანებებით უჯრედს სიკვდილისკენ შეიძლება წაიყვანოს. აპოპტოზის (ინგლისურად apoptosis; თურქულად ზოგჯერ apopitozis სახითაც ითარგმნება) დროს მემბრანა მთლიანი რჩება, თუმცა უჯრედი და ნაწილები ფაგოციტებისთვის, იმუნური უჯრედებისთვის, მიმზიდველ სამიზნედ ქცევის ცვლილებებს განიცდის. მკვდარი უჯრედები სწრაფად ქრება შიგთავსის გაჟონვამდე, ამიტომ აპოპტოზური სიკვდილი ანთებით პასუხს არ იწვევს. ამით განსხვავდება ნეკროზისგან, სადაც მემბრანის მთლიანობა ირღვევა, უჯრედები იშლება, შიგთავსი ჟონავს და ხშირად ანთება ვითარდება.

აპოპტოზი პათოლოგიურ მდგომარეობებში: გენეტიკურად შეცვლილი ან გამოუსწორებლად დაზიანებული უჯრედები აპოპტოზით ქრება ძლიერი ანთებითი რეაქციის გარეშე. ასე ქსოვილის დაზიანება მინიმუმამდე მცირდება.

მაგალითად დნმ-ის დაზიანება: მზის მავნე ულტრაიისფერი სხივები, ქსოვილის ჟანგბადის ნაკლებობა (ჰიპოქსია), სიგარეტის მსგავსი კანცეროგენები, დნმ-ს პირდაპირ ან თავისუფალი რადიკალებით აზიანებს. თუ აღდგენა ვერ უმკლავდება, უჯრედი აპოპტოზის მექანიზმებს ააქტიურებს. ასეთ დროს უჯრედის განადგურება შეიძლება უკეთესი იყოს, ვიდრე დაზიანებული დნმ-ის კიბოს გამომწვევი მუტაციების რისკი. მსუბუქმა ზემოქმედებამ აპოპტოზი შეიძლება გამოიწვიოს, იმავე ფაქტორების მაღალმა დოზებმა კი ნეკროზით სიკვდილი ან ავთვისებიანი გარდაქმნა.

აპოპტოზი არასასურველი და გამოუსწორებელი უჯრედების მინიმალური ანთებით მოცილებაა. წესრიგით მიმდინარეობს და „პროგრამირებულ უჯრედულ სიკვდილადაც“ არის ცნობილი.

შეიძლება დაგაინტერესოთ:

• კიბოს მკურნალობის მთავარი გამართულებელი ფაქტორი — წამლისადმი რეზისტენტობა