واقعیت خبر درمانی که سرطان را کاملاً از بین می‌برد: آپوپتوز مستقل از کاسپاز!

بیشتر درمان‌های سرطان می‌کوشند سلول‌های سرطانی را از راه آپوپتوز از بین ببرند. آپوپتوز که مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی نیز نامیده می‌شود، در نتیجه فعال‌شدن پروتئین‌های کاسپاز رخ می‌دهد. اما با گذشت زمان ممکن است مقاومت در برابر درمان‌های سرطان ایجاد شود. این امر به عود سرطان و وخیم‌ترشدن آن می‌انجامد. اخیراً اثر سازوکارهای مرگ سلولی در سلول‌های سرطانی با جزئیات بیشتری بررسی می‌شد. آخرین مطالعه منتشرشده در Nature Cell Biologyنشان داده است که مرگ سلولی مستقل از کاسپاز (CCID) در از بین بردن سلول‌های سرطانی مؤثر استو این موضوع را به نمایش گذاشته است.

پژوهشگران دانشگاه گلاسگو در اسکاتلند تلاش کردند بررسی کنند که آیا مرگ سلولی مستقل از کاسپاز در سلول‌های سرطان روده بزرگ مؤثر خواهد بود.

بر اساس نتایج پژوهش؛

• پژوهشگران با مختل‌کردن ساختار غشای میتوکندری، پروتئین NF-κB را فعال کردند و به این ترتیب مرگ سلولی مستقل از کاسپاز را ایجاد کردند.
• در محیط آزمایشگاه، تقریباً همه سلول‌های سرطانی از راه CCID نابود شدند. - مشاهده شد که این روش در مقایسه با آپوپتوز معمول، التهاب بیشتری ایجاد می‌کند و بدین ترتیب دستگاه ایمنی را بیشتر فعال می‌سازد.

این مطالعه از نظر بالینی چه معنایی دارد؟

• روشی کشف شد که ممکن است در نابودی سلول‌های سرطانی مؤثرتر باشد. این روش که CCID نام دارد، دستگاه ایمنی را بیشتر از آپوپتوز فعال می‌کند. به عبارت دیگر، این روش با فعال‌کردن دستگاه ایمنی ممکن است باعث حمله مؤثرتر آن به سلول‌های سرطانی شود.
• این مطالعه ممکن است راه را برای درمان‌های سرطان با عوارض جانبی بسیار کم باز کند. با رویکردهایی که این روش را تنها در سلول‌های تومور فعال می‌کنند، می‌توان داروهای اختصاصی (ویژه) تومور توسعه داد.
• باید تأکید کرد که این مطالعه، راه‌حل قطعی سرطان نیست! ویژگی این مطالعه کشف روش تازه‌ای است که سرطان را به‌طور مؤثر از بین خواهد برد. همچنین این اطلاعات هنوز نخستین نتایج به‌دست‌آمده در محیط آزمایشگاه هستند. لازم است این مطالعه با مدل‌های حیوانی و بررسی‌های پیشرفته پشتیبانی شود.
• سرطان از تعداد زیادی اختلال ژنتیکی و اپی‌ژنتیکی ناشی می‌شود. به همین دلیل، وجود تنها یک درمان علیه سرطان ممکن نیست! با ترکیب‌های مختلف درمانی می‌توان سرطان را به‌طور مؤثر مدیریت کرد.

در شکل بالا سازوکارهای آپوپتوز توضیح داده شده‌اند. کاسپازهایی که با اتصال یک مولکول به گیرنده مرگ فعال می‌شوند، با فعال‌کردن یکدیگر آپوپتوز را آغاز می‌کنند. همچنین مولکولی به نام گرانزیم B با فعال‌کردن مستقیم کاسپازها باعث آپوپتوز می‌شود. کاسپازها با افزایش نفوذپذیری غشای میتوکندری، آزادشدن پروتئین‌های مرتبط با آپوپتوز مانند سیتوکروم C را نیز ممکن می‌سازند. در نتیجه، کاسپازها فعال می‌شوند و آپوپتوز را آغاز می‌کنند. افزایش آسیب‌های DNA، ژن P53 را فعال می‌کند. ژن P53 نیز به همین شکل با افزایش نفوذپذیری غشای میتوکندری باعث وقوع آپوپتوز می‌شود.

آپوپتوز چیست؟ – مطالعه بیشتر

هم در فرایندهای طبیعی سلولی و هم در برخی وضعیت‌های بیماری‌زا مانند سرطان، مولکول موجود در هسته سلول، یعنی DNA، می‌تواند با صدور دستورهایی که به تجزیه پروتئین‌های درون سلول منجر می‌شوند، سلول را به مرگ برساند. در سلول‌هایی که دچار آپوپتوز (به انگلیسی apoptosis؛ که در برخی موارد در زبان ترکی به شکل apopitozis نیز ترجمه می‌شود) می‌شوند، غشا سالم می‌ماند، اما سلول و اجزای آن دچار تغییراتی می‌شوند که آن‌ها را به هدفی جذاب برای سلول‌های دستگاه ایمنی به نام فاگوسیت تبدیل می‌کند. چون سلول مرده و اجزای آن پیش از آنکه محتوای سلول فرصت نشت به بیرون پیدا کند به‌سرعت حذف می‌شوند، مرگ سلولی آپوپتوتیک پاسخ التهابی ایجاد نمی‌کند. از این نظر، آپوپتوز با نکروز متفاوت است؛ در نکروز یکپارچگی غشای سلول از بین می‌رود، سلول‌ها هضم می‌شوند، محتوای سلول به بیرون نشت می‌کند و اغلب واکنش التهابی ایجاد می‌شود.

آپوپتوز در وضعیت‌های بیماری‌زا: سلول‌هایی که دچار تغییر ژنتیکی شده‌اند یا به‌حدی آسیب دیده‌اند که قابل‌ترمیم نیستند، از راه آپوپتوز حذف می‌شوند و این کار بدون ایجاد واکنش التهابی شدید انجام می‌شود. به این ترتیب، آسیب بافتی در کمترین سطح نگه داشته می‌شود.

برای نمونه، آسیب DNA: پرتوهای فرابنفش زیان‌آور خورشید، کمبود اکسیژن در بافت‌ها (هیپوکسی) و مواد سرطان‌زامانند سیگار می‌توانند به‌طور مستقیم یا از راه تولید رادیکال آزاد به DNA آسیب بزنند. اگر سازوکارهای ترمیم نتوانند با آسیب مقابله کنند، سلول سازوکارهای آغازکننده آپوپتوز را فعال می‌کند. در چنین مواردی، از بین بردن سلول ممکن است گزینه بهتری از خطر ایجاد جهش‌های محرک سرطان توسط DNA آسیب‌دیده باشد. اگر این اثرات آسیب‌رسان به سلول خفیف باشند، ممکن است موجب آپوپتوز شوند؛ اما دوزهای بسیار بالاتر همین عوامل می‌توانند به مرگ سلول از راه نکروز یا سرطانی‌شدن آن منجر شوند.

آپوپتوز حذف سلول‌های ناخواسته و دیگر ترمیم‌ناپذیر با کمترین واکنش التهابی است. این فرایند طبق نظمی مشخص رخ می‌دهد و «مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی» نیز نامیده می‌شود.

شاید برایتان جالب باشد:

• مقاومت دارویی، عامل اصلی دشوارکننده درمان سرطان