კვების გამოტოვება და ხშირი ჭამა სიკვდილის რისკის ზრდასთან დააკავშირეს

ახალი ფართომასშტაბიანი პროსპექტული (მომავლისკენ მიმართული) კვლევა, რომელიც 40 წლისა და უფროს მოზრდილებში როგორც კვების სიხშირეს, ისე კვებებს შორის შუალედებს იკვლევდა, აჩვენებს, რომ კვებებს შორის 4,5 საათი ან უფრო მცირე შუალედი, უფრო ხანგრძლივ შუალედებთან შედარებით ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის რისკის ზრდასთან იყო დაკავშირებული.

კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ დღეში ერთხელ კვება, სამჯერ კვებასთან შედარებით, როგორც გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებით (KDH), ისე ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილიანობის უფრო მაღალ მაჩვენებლებს უკავშირდებოდა. თუმცა, როცა ანალიზიდან გამოირიცხნენ მონაწილეები, რომლებსაც დასაწყისში KDH ან კიბო ჰქონდათ დიაგნოსტირებული, სტატისტიკური მნიშვნელობა გაქრა.

მოკლედ, კვლევა როგორც შიმშილის გარეშე ჭამის არაჯანსაღობაზე ამახვილებს ყურადღებას, ისე მიანიშნებს, რომ ბოლო დროს პოპულარული დღეში 1 კვება შესაძლოა ისეთი ჯანსაღი არ იყოს, როგორც მიიჩნევა.

„ჭამეთ ხშირად და ცოტ-ცოტა“ და „ერთი კვება მყოფნის“ — ამ გამონათქვამებზე დაფიქრება ღირს

ტენესის უნივერსიტეტის ჯანმრთელობის მეცნიერებათა ცენტრის ექიმმა Yangbo Sun-მა, რომელიც კვლევის მთავარი ავტორიცაა, თქვა, რომ მიგნებები ახალ კითხვებს გააჩენს ყოველდღიური კვების რაოდენობისა და შუალედების შეზღუდვის ჯანმრთელობის სარგებელზე.

„ინტერვალური მარხვა ფართოდ წარმოჩინდება, როგორც წონის კლების, მეტაბოლური ჯანმრთელობისა და დაავადებების პრევენციის საშუალება. ასეთ დროს ეს კვლევა მნიშვნელოვანია მოზრდილებისთვის, რომელთა დიდ ნაწილსაც დღეში სამზე ნაკლები კვება აქვს“ — თქვა ექიმმა Sun-მა პრესკონფერენციაზე. „ჩვენმა კვლევამ აჩვენა, რომ მათ, ვინც დღეში მხოლოდ ერთხელ ჭამს, სიკვდილის რისკი უფრო მაღალი აქვთ, ვიდრე მათ, ვინც დღეში უფრო ხშირად იკვებება.“

ექიმმა Sun-მა თქვა: „დღეში 3 კვების მქონე მონაწილეებთან შედარებით, საუზმის გამომტოვებლებს გულ-სისხლძარღვთა დაავადების განვითარების მეტი ალბათობა აქვთ, ხოლო სადილის ან ვახშმის გამომტოვებლებში ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის რისკი იზრდება“.

„ამ მიგნებებზე დაყრდნობით, დღის განმავლობაში გადანაწილებულ სულ მცირე ორიდან სამ კვებას გირჩევთ“ — თქვა ექიმმა Sun-მა.

აშშ-ის მოზრდილებში ჩატარებული კვლევის შედეგები Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics ჟურნალში გამოქვეყნდა. ავტორები ფიქრობენ, რომ ეს არის დღეში სამჯერ მკვებავ ადამიანებში ორ კვებას შორის საშუალოდ 4,5 საათის ან ნაკლები დროის ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის რისკთან კავშირის გამომვლენი პირველი კვლევა.

როდის ვჭამთ თუ რას ვჭამთ?

თუმცა ალაბამის უნივერსიტეტის კვების მეცნიერებათა დეპარტამენტის ექიმ Courtney Peterson-ს კვლევის მიმართ ეჭვები აქვს.

ექიმმა Peterson-მა აღნიშნა, რომ „ეშმაკი დეტალებშია“ და მკვლევრებმა სწორად უნდა გაითვალისწინონ და განიხილონ საწყის ეტაპზე მიღებული კალორიები და, რაც მთავარია, უკვე დიაგნოსტირებული სამედიცინო მდგომარეობები და დაავადებები.

„როგორიც უნდა იყოს ანალიზი, მათ შესანიშნავი შედეგები მიიღეს, რომლებიც, ძირითადად, აჩვენებს, რომ კვების გამოტოვება საზიანოა, არა? სამწუხაროდ, როცა ყველა, ვისაც დასაწყისში კიბო ან გულის დაავადება ჰქონდა, გამორიცხეს, თითქმის აღარაფერი იყო სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი“

ექიმმა David Unwin-მა, რომელიც დაბალნახშირწყლოვანი დიეტით დიაბეტის კონტროლს სწავლობს, აღნიშნა, რომ ეს, როგორც ეპიდემიოლოგიური (პოპულაციის დაკვირვებაზე დაფუძნებული) კვლევა, მიზეზობრიობის ნაცვლად კავშირზე მიუთითებს.

„ბევრად უკეთესი კვლევა, როგორც ჩანს, ამას ეწინააღმდეგება“ — აღნიშნა ექიმმა Unwin-მა. BMJ-ში 2019 წელს გამოქვეყნებულ რანდომიზებულ კონტროლირებულ კვლევათა მეტაანალიზში, რომელიც საუზმეს წონის ცვლილებასა და ენერგიის მიღებას უკავშირებდა, საუზმის გამომტოვებლები წონას უკეთ იკლებდნენ.

ექიმმა Unwin-მა დაამატა: „ჩემთვის საკვების ხარისხი ბევრად მნიშვნელოვანია, ვიდრე მისი მიღების დრო, განსაკუთრებით კი ულტრადამუშავებული არაჯანსაღი წასახემსებლების თავიდან აცილება“ — და მიუთითა კვლევებზე, რომლებშიც ულტრადამუშავებული საკვების მოხმარება ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის რისკს ზრდიდა.

მან განსაკუთრებით აღნიშნა: „არაჯანსაღ წასახემსებლებსა და სიკვდილს შორის კავშირის უდიდესი ნაწილი შაქრის შემცველობაზე მოდის. ჩემი მოწოდებაა: მიირთვით მხოლოდ ნამდვილი საკვები — ბევრი მწვანე ბოსტნეული, ხორცი, თხილეული, კვერცხი, რძე და რძის პროდუქტები და ხილი.“

როგორ მოქმედებს ჯანმრთელობაზე კვების სიხშირე და კვებებს შორის დრო?

აშშ-ის ჯანმრთელობისა და კვების ეროვნული კვლევის (NHANES) 2009-2010 წლების მონაცემებით, ამერიკელთა 40% კვებას ტოვებს და სულ მცირე ყოველი მეხუთე საუზმეს ან სადილს გამოტოვებს.

ექიმმა Sun-მა ასევე თქვა: „უკვე ვიცით, რომ საუზმის გამოტოვება გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობისთვის კარგი აზრი არ არის, თუმცა დღის სხვა კვებებმა — სადილმა და ვახშამმაც — დაგვაინტერესა. ასევე გვინდოდა გაგვეგო, უკავშირდება თუ არა კვებებს შორის შუალედები სიკვდილიანობის მაჩვენებელს“.

მკვლევრებმა კვების სიხშირის, გამოტოვებისა და შუალედების ჯანმრთელობის შედეგების შესწავლის საჭიროებაც იგრძნეს, რადგან მტკიცებულებების ნაკლებობის გამო ამ საკითხების რეკომენდაციები ამერიკელებისთვის 2020-2025 წლების კვების გზამკვლევში არ შევიდა.

NHANES-დან (1999-2014 წლები) სულ 40 წლისა და უფროსი 24011 მოზრდილი მონაწილეობდა. ექიმმა Sun-მა თქვა: „კვლევა დავაფუძნეთ აშშ-ის მოზრდილთა ეროვნულად წარმომადგენლობით ნიმუშს, რომლის შედეგების ზოგად პოპულაციაზე პირდაპირ გადატანა შესაძლებელია“.

24-საათიანი საკვებისა და სასმლის გახსენების კითხვარები და კვებითი ქცევები, მათ შორის ჭამის დრო, 1999-2014 წლებში შეგროვდა. სიკვდილიანობის მონაცემებით (2015 წლის 31 დეკემბრამდე) გამოითვალა შესაძლო კავშირები კვებით ქცევასა და სიკვდილიანობას შორის — როგორც KDH-ით გამოწვეულ, ისე ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილთან.

ორ კვებას შორის მოკლე შუალედები — ხშირი კვება — უარეს შედეგებს აჩვენებს

შედეგები მიუთითებს სიკვდილიანობის კავშირზე კვების სიხშირესთან, ორ კვებას შორის დროსა და კვების გამოტოვებასთან.

დღის განმავლობაში კვების სიხშირის (1-დან 4 კვებამდე) გულ-სისხლძარღვთა და ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილთან დაკავშირებისას შედეგებმა აჩვენა: რაც ნაკლები იყო კვება, მით მაღალი — სიკვდილიანობა.

Sun და თანაავტორები რამდენიმე შესაძლო ახსნას ასახელებენ, რატომ შეიძლება კვების გამოტოვება დაავადებისა და სიკვდილის რისკფაქტორი იყოს. თავდაპირველად ისინი საკვების არასაიმედო ხელმისაწვდომობაზე მიუთითებენ, რომლის კავშირიც გულ-სისხლძარღვთა დაავადების მაღალ რისკთან ნაჩვენებია. ისინი ამატებენ, რომ, განსაკუთრებით, საუზმის გამოტოვება შეიძლება არაჯანსაღი კვებისა და ცხოვრების წესის ქცევითი მარკერი იყოს. თუმცა, როცა ანალიზიდან საწყის ეტაპზე გულ-სისხლძარღვთა დაავადებისა და კიბოს მქონენი გამოირიცხნენ, კვების სიხშირის შედეგები მნიშვნელოვანი აღარ იყო.

ნებისმიერი კვების გამოტოვების არცერთის გამოტოვებასთან შედარებითი ეფექტის შეფასებისას, ადრე ჩამოთვლილი ფაქტორების გათვალისწინებული ანალიზით, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ საუზმის გამოტოვებისას ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის რისკების თანაფარდობა არამნიშვნელოვანი 1,1 იყო, ხოლო გულ-სისხლძარღვთა დაავადებით (KDH) სიკვდილისთვის — 1,4.

სადილის გამოტოვება ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის მნიშვნელოვან 1,12 რისკების თანაფარდობას, KDH-ით სიკვდილი კი არამნიშვნელოვან 1,15 თანაფარდობას უკავშირდებოდა. მსგავსად ამისა, ვახშმის გამოტოვება ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის მნიშვნელოვან 1,16 თანაფარდობას უკავშირდებოდა, KDH-ით სიკვდილი კი — არამნიშვნელოვან 1,19 თანაფარდობას.

კვებებს შორის შუალედების შესწავლისას მკვლევრებმა გარკვეულწილად დამაბნეველი, თუმცა დაფიქრების შემდეგ გასაგები შედეგები მიიღეს. 4,6-5,5-საათიანი შუალედის მქონე ჯგუფთან შედარებით, 4,5 საათის ან ნაკლები და 5,5 საათზე მეტი შუალედის ჯგუფები ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილთან მნიშვნელოვან კავშირს აჩვენებდა, KDH-ით სიკვდილთან კი კავშირი არამნიშვნელოვანი იყო. ანუ როგორც ხშირი კვება, ისე ერთი ძირითადი კვების გამოტოვება უარყოფითად გამოიყურებოდა.

ხშირი კვება ან კვების გამოტოვება მეტაბოლიზმს ზედმეტად ტვირთავს

ექიმი Sun და სხვა ავტორები რამდენიმე შესაძლო ახსნას აღნიშნავენ, რატომ შეიძლება კვების გამოტოვება დაავადებისა და სიკვდილის რისკფაქტორი იყოს. პირველ რიგში, ისინი მიუთითებენ საკვების არასაიმედო ხელმისაწვდომობაზე, რომელიც KDH-ის მაღალ რისკთან არის დაკავშირებული, და ამატებენ, რომ, განსაკუთრებით, საუზმის გამოტოვება არაჯანსაღი კვებისა და ცხოვრების წესის ქცევითი მარკერი შეიძლება იყოს.

„თუმცა საკვების არასაიმედო ხელმისაწვდომობის / ხარისხიან საკვებზე წვდომის შეუძლებლობისა და სხვადასხვა კვებითი თუ ცხოვრების წესის ფაქტორის — მოწევის, ალკოჰოლის, ფიზიკური აქტივობის, მთლიანი ენერგიის მიღებისა და დიეტის ზოგადი ხარისხის — გათვალისწინების შემდეგაც შედეგები მნიშვნელოვანი რჩებოდა. ამან ისინი კვების გამოტოვებასა და სიკვდილს შორის დანახული კავშირის ნაკლებად სავარაუდო ახსნებად აქცია.“ — წერენ ისინი.

ისინი ასევე აღნიშნავენ, რომ კვების გამოტოვება, ჩვეულებრივ, მეტი ენერგეტიკული დატვირთვის მქონე კვებას ნიშნავს, რაც გლუკოზის მეტაბოლიზმის რეგულირების ტვირთს ამძიმებს და შეიძლება მეტაბოლურ დარღვევას იწვევდეს.

„ეს მოკლე კვებით შუალედსა და სიკვდილს შორის კავშირსაც შეიძლება ხსნიდეს, რადგან კვებებს შორის ნაკლები ლოდინი გარკვეულ დროში უფრო დიდ ენერგეტიკულ დატვირთვასაც ნიშნავს.“

უფროსი მკვლევარი, აიოვის უნივერსიტეტის ეპიდემიოლოგი, ექიმი Wei Bao ამბობს: „ჩვენი მიგნებები საჯარო მონაცემებზე დაფუძნებული დაკვირვებებიდან მოდის და მიზეზობრიობას არ გულისხმობს. თუმცა რაც დავინახეთ, მეტაბოლური თვალსაზრისით აზრიანია.“