მეტასტაზური კიბოს პაციენტის განკურნებისკენ უდიდესი ნაბიჯი

ბოლო წლებში გენეტიკის დახმარებით ონკოლოგიაში წარმოუდგენელ მიღწევებს აღტაცებით ვაკვირდებით. სხვა ორგანოებში გავრცელების, მეტასტაზის სამიზნე მკურნალობა ერთ-ერთი მთავარი მიღწევაა. ახალი თაობის სეკვენირებით მკვლევრებმა პერსონალიზებული კიბოს ვაქცინების შექმნა შეძლეს. გავეცნოთ მკურნალობის შესაძლო რევოლუციურ ვაქცინებს.

კიბოს უჯრედებს მუდმივი მუტაციის უნარი აქვს. შედეგად ნეოანტიგენების წარმოებას იწყებს. ეს იმუნური სისტემისთვის ადრე ამოუცნობი სიმსივნური მოლეკულებია. მათ T უჯრედები ცნობს და იმუნურ პასუხს ქმნის. დღევანდელი იმუნოთერაპიების ეფექტიანობაში ამას დიდი წვლილი აქვს. თუმცა ძალიან ბევრი მუტაციისას იმუნოთერაპიის ეფექტიანობა მცირდება. ანუ იმუნური პასუხი მხოლოდ მცირე რაოდენობის მუტაციაზე ჩნდება. ამასთან მუტაციების უმეტესობა ინდივიდუალურია; ერთ სიმსივნეშიც სხვადასხვა გენეტიკის უჯრედებია. ამიტომ პერსონალიზებული მიდგომები მნიშვნელოვანია და პაციენტის სიმსივნის შესაფერისი პერსონალიზებული კიბოს ვაქცინების შექმნას ცდილობენ.

პერსონალიზებული კიბოს ვაქცინები: მუტანომური ვაქცინები

გენეტიკური ტესტების მთავარი უპირატესობა სიმსივნის მოლეკულური სტრუქტურის დეტალური აღწერაა. ვაქცინებისთვისაც მსგავსი გზაა: იღებენ სიმსივნის ნიმუშებს, ატარებენ მთელი ეგზომის სეკვენირებას და RNA-ის სეკვენირებას. ეგზომი მხოლოდ ცილის წარმომქმნელ გენებს მოიცავს და კიბოში უშუალოდ მონაწილე უბნებს ადგენს. შემდეგ ჯანმრთელ უჯრედებსაც იკვლევენ და ადარებენ. განსხვავებებით პერსონალიზებული ვაქცინები იქმნება, რომლებსაც მუტანომურ ვაქცინებს უწოდებენ.

მთავარი პრინციპია:

პაციენტის სიმსივნის გენეტიკის შესაბამისი ვაქცინის შექმნა ეფექტიანი იმუნური პასუხისთვის.

ადამიანებში პირველი კლინიკური გამოყენებები განხორციელდა.

პირველი კვლევა გერმანიაში თურქმა მეცნიერმა Özlem Türeci-მ და გუნდმა ჩაატარა. ჩართეს 3. და 4. სტადიის მელანომის (კანის კიბოს) მქონე 13 პაციენტი, ჩაუტარეს ეგზომის სეკვენირება და გენეტიკის შესაბამისი ვაქცინაცია. შედეგები:

• ყველა პაციენტში ვაქცინაციის შემდეგ სიმსივნური ანტიგენების საწინააღმდეგო იმუნური პასუხი დაფიქსირდა.
• ვაქცინაციისას მკაფიო სიმსივნური კერების მქონე 8 პაციენტში 2 წლამდე რეციდივი არ ყოფილა. რეციდივირებული მეტასტაზური კიბოს 5 პაციენტიდან 2-ში იმუნური პასუხი იყო. მეორე კვლევა ჰარვარდის Dana Farber Cancer Institute-ში ჩატარდა.

კანის ავთვისებიანი მელანომის კვლევაში პროფილებიდან მიღებული „20 ნეოანტიგენის“ ვაქცინა შექმნეს. 6 აცრილიდან 4-ს 25 თვე რეციდივი არ ჰქონია. დანარჩენ 2 რეციდივიანს ვაქცინაციის შემდეგ იმუნოთერაპია მიეცა და სიმსივნის ზრდა შემცირდა.

ხაზგასასმელია, რომ ეს ეფექტიანობის პირველი კვლევებია, თუმცა შედეგები დიდ იმედს იძლევა.

რას ნიშნავს შედეგები ონკოლოგიური მკურნალობისთვის?

• გენეტიკის განვითარებამ პერსონალიზებული წამლების აღმოჩენა დააჩქარა.
• ეს კვლევები ადამიანებში პერსონალიზებული ვაქცინების პირველი გამოყენებებია.
• მაღალი რისკის პაციენტებში შეიძლება რეციდივი შეაფერხოს.
• პერსონალიზებული ვაქცინისა და იმუნოთერაპიის კომბინაციამ მომავალში ეფექტიანი მკურნალობა შეიძლება მოგვცეს.
• ასეთი ვაქცინები ბევრი მუტაციის მქონე კიბოს უჯრედებს ეფექტიანად ებრძვის და ძლიერ იმუნურ პასუხს ქმნის.

მკითხველს მაშინვე გაახსენდება კუბის ფილტვის კიბოს ვაქცინა და კითხვა, განსხვავდება თუ არა აქ განხილული მისგან. პერსონალიზებული ვაქცინები ბოლო წლებში ხშირად განხილული, სამწუხაროდ ჩვენთვის მიუღებელი იმედით ვაჭრობის ფორმით გაყიდული კუბური ვაქცინებისგან ძალიან განსხვავდება და ადრეული კვლევებით უფრო ეფექტიანი ჩანს. იგი სიმსივნის გენეტიკურ პროფილს ერგება. კუბური ვაქცინა ერთ ანტიგენზე პასუხს ცდილობს, პერსონალიზებულით კი ათასობით სიმსივნურ ანტიგენზე პასუხი მიიღება — უფრო ძლიერი და პაციენტის კიბოსთვის სპეციფიკური.