მნიშვნელოვანი წინსვლა სისხლის ორ დაავადებაში: სრული ფუნქციური განკურნება გენეტიკური მაკრატლით

CRISPR/Cas9-ზე დაფუძნებულმა ექსპერიმენტულმა მკურნალობამ შეიძლება ტრანსფუზიაზე დამოკიდებული ბეტა-თალასემიისა და ნამგლისებრუჯრედოვანი დაავადების მქონე თითქმის ყველა პაციენტში დაავადების ხანგრძლივი კონტროლი უზრუნველყოს.

Exagamglogene autotemcel-ის (exa-cell) სახელწოდების პრეპარატის ინფუზიის შემდეგ ბეტა-თალასემიის მქონე პაციენტების 95%-ს სისხლის წითელი უჯრედების ტრანსფუზია აღარ დასჭირდა, ხოლო ნამგლისებრუჯრედოვანი დაავადების მქონე არცერთ პაციენტს მძიმე ვაზოოკლუზიური კრიზი არ განუვითარდა.

ახალი მიდგომა ბეტა-თალასემიისა და ნამგლისებრუჯრედოვანი დაავადებისთვის

კვლევის პირველმა ავტორმა, რომში, იტალიაში, Bambino Gesu-ს ბავშვთა საავადმყოფოს პედიატრიული ჰემატოლოგიისა და ონკოლოგიის განყოფილების კლინიკურმა ხელმძღვანელმა და Sapienza-ს უნივერსიტეტის პედიატრიის პროფესორმა დოქტორმა ფრანკო ლოკატელიმ განაცხადა: „ეს შედეგები აჩვენებს, რომ exa-cell-ს აქვს პოტენციალი, გახდეს CRISPR/Cas9-ზე დაფუძნებული პირველი მკურნალობა, რომელიც ბეტა-თალასემიისა და მძიმე ნამგლისებრუჯრედოვანი დაავადების ფუნქციურ განკურნებას უზრუნველყოფს“.

• დაკავშირებული თემა: 2020 წლის ნობელის პრემია ქიმიაში — გენეტიკური მაკრატელი CRISPR-Cas9

ლოკატელიმ უახლესი მიგნებები ვენაში, ევროპის ჰემატოლოგთა ასოციაციის 2022 წლის ყოველწლიურ შეხვედრაზე, 12 ივნისს წარადგინა.

ტრანსფუზიაზე (სისხლის გადასხმაზე) დამოკიდებულ ბეტა-თალასემიასა და ნამგლისებრუჯრედოვან დაავადებას აერთიანებს ჰემოგლობინის ბეტა-ქვეერთეულის მაკოდირებელ გენში მკაფიო მუტაციის არსებობა. ეს მუტაცია ჰემოგლობინის ბეტა-ჯაჭვის წარმოქმნას ამცირებს ან აჩერებს, ან დეოქსიგენაციისას ჰემოგლობინის პათოლოგიურ პოლიმერიზაციას იწვევს.

Luspatercept და crizanlizumab-ის მსგავსი ბოლო პერიოდში დამტკიცებული მკურნალობები დაავადების ნიშნებს შეიძლება აუმჯობესებდეს, თუმცა განკურნებას არ უზრუნველყოფს. ალოგენური ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია განკურნების შესაძლებლობას წარმოადგენს, თუმცა თავსებადი დონორების რაოდენობა შეზღუდულია.

Exa-cell-ის მკურნალობა ბეტა-თალასემიასა და ნამგლისებრუჯრედოვან დაავადებას სხვა კუთხიდან უდგება — იგი ნაყოფის ჰემოგლობინის გამომუშავების ზრდის მექანიზმებს უმიზნებს, რაც ორივე დაავადების გაუმჯობესებასთანაა დაკავშირებული. უფრო კონკრეტულად, exa-cell ავტოლოგიურ ჰემატოპოეზურ ღეროვან და წინამორბედ უჯრედებში BCL11A ლოკუსის ერთნუკლეოტიდური პოლიმორფიზმების რედაქტირებისთვის CRISPR/Cas9-ს იყენებს, რამაც შეიძლება ნაყოფის ჰემოგლობინის ექსპრესია გაზარდოს და დაავადების სიმძიმე შეამციროს.

CLIMB THAL-11 და CLIMB SCD-121 კვლევების წინა მონაცემებმა აჩვენა, რომ CTX001 კოდური სახელის მქონე exa-cell-ის ერთ დოზას ნაყოფის ჰემოგლობინისა და საერთო ჰემოგლობინის საკმარისად გაზრდა შეუძლია სისხლის წითელი უჯრედების ტრანსფუზიებისა და ვაზოოკლუზიური კრიზების აღმოსაფხვრელად. მიმდინარე კვლევამ ამ მნიშვნელოვანი, ჯერ კიდევ მიმდინარე კვლევების პირველი 75 პაციენტის მონაცემების ეფექტურობა და უსაფრთხოება წარმოადგინა.

ბეტა-თალასემიის მქონე 44 პაციენტმა და ნამგლისებრუჯრედოვანი დაავადების მქონე 31 პაციენტმა exa-cell-ის ერთჯერადი ინფუზია მიიღო. პაციენტებს ამ CRISPR/Cas9 მკურნალობის შემდეგ ბისულფანით მიელოაბლაცია (დამცავი უჯრედების რაოდენობის შემცირება) ჩაუტარდათ.

საერთო ჯამში, ბეტა-თალასემიის მქონე პაციენტების 95%-ს (44-დან 42-ს) შემდგომი წლების განმავლობაში სისხლის წითელი უჯრედების ტრანსფუზია აღარ დასჭირვებია. დანარჩენი ორი პაციენტის საჭიროება კი 89%-მდე შემცირდა.

ნამგლისებრუჯრედოვანი დაავადების მქონე 31 პაციენტიდან არცერთს მძიმე ვაზოოკლუზიური კრიზი არ განუვითარდა.

ორივე დაავადების ჯგუფში ნაყოფის ჰემოგლობინისა და საერთო ჰემოგლობინის კლინიკურად მნიშვნელოვანი ზრდა გამოვლინდა და ზრდა დაკვირვების მთელი პერიოდის განმავლობაში შენარჩუნდა.

აქვს თუ არა მკურნალობას გვერდითი მოვლენები?

გვერდითი მოვლენები შეესაბამებოდა ბისულფანით გამოწვეული მიელოაბლაციისა და ავტოლოგიური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციისას გამოვლენილ მოვლენებს. ბეტა-თალასემიის მქონე ორ პაციენტს სერიოზული გვერდითი მოვლენები განუვითარდა, რომლებიც, სავარაუდოდ, exa-cell-ს უკავშირდებოდა. 

თუმცა ეს სერიოზული გვერდითი მოვლენები სრულად აღმოიფხვრა და პაციენტებმა ნეიტროფილურ ენგრაფტმენტს 56. დღეს მიაღწიეს. ყველა დანარჩენმა პაციენტმა ნეიტროფილურ ენგრაფტმენტს exa-cell-ის ინფუზიიდან 43. დღეს მიაღწია.

არც სიკვდილი, არც მკურნალობის შეწყვეტა და არც მეორე კიბო არ დაფიქსირებულა.

ეს მიგნებები ტრადიციულ ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციასთან შედარებით ეფექტურ და პოტენციურად უფრო უსაფრთხო ახალ სამკურნალო ვარიანტზე მიუთითებს.