ონკოლოგად ყოფნა — ონკოლოგიის ხელოვნება, რთული საუბრები და ცხოვრება

ღამის 2 საათი იყო და ონკოლოგ რებეკა შატსკის ჯერ კიდევ ვერ დაეძინა. მეტასტაზური (სხვა ორგანოებში გავრცელებული) ძუძუს კიბოთი დაავადებულ პაციენტზე ფიქრს ვერ წყვეტდა. პაციენტის კიბოს სიმპტომები მხოლოდ მაშინ გამოვლინდა, როდესაც დაავადება უკვე გვიან სტადიაზე იყო. ძვლის ტვინის ფუნქცია სუსტდებოდა და არც ღვიძლის მდგომარეობა ჩანდა კარგი. სან-დიეგოში, კალიფორნიის უნივერსიტეტის (UCSD) სამედიცინო ონკოლოგ რებეკა შატსკის პაციენტის მკურნალობის გეგმა მზად ჰქონდა, თუმცა შინაგან შფოთვას მაინც ვერ იშორებდა. “გულწრფელად რომ ვთქვა, არ ვიცოდი, იმუშავებდა თუ არა მკურნალობა.”

იმ ღამეს უძილო დოქტორი შატსკი, საავადმყოფოში პაციენტის მონახულების შემდეგ, თავის მომდევნო ნაბიჯს განიხილავდა და ცდილობდა დარწმუნებულიყო, რომ სწორ გადაწყვეტილებას იღებდა. იმის ცოდნა, რომ ადამიანის სიცოცხლე თქვენს გადაწყვეტილებაზეა დამოკიდებული, დიდ წნეხს ქმნის. ღამის სიჩუმეში ეს შფოთვა კიდევ უფრო ძლიერდება.

• დაკავშირებული თემა: რა არის ონკოლოგია? სამედიცინო და რადიაციული ონკოლოგების ფუნქციები

შატსკი მარტო არ იყო. ონკოლოგები ყოველდღიურად დგანან ასეთი რთული ვითარების წინაშე და ბევრი მათგანი ამ გადაწყვეტილებებზე ფიქრს კლინიკაში გატარებული ხანგრძლივი დღის შემდეგაც აგრძელებს. როგორც UCSD-ის ჰემატოლოგი აარონ გუდმენი ამბობს, “გამორთვის ღილაკი არ არსებობს. ჩემს პაციენტებზე ყოველთვის ვფიქრობ, განუწყვეტლივ” — თქვა მან.

ადამიანები ამ პირად მომენტებს ძალიან იშვიათად ხედავენ. ონკოლოგები ზოგჯერ საკუთარ გამოცდილებას აზიარებენ, თუმცა სამედიცინო პრაქტიკის ეთიკურ, ემოციურ და ფსიქოლოგიურ გავლენაზე მათი მოსაზრებები სამეცნიერო საზოგადოებისთვის უმეტესად მიუწვდომელი რჩება.

ონკოლოგების უმეტესობას ეს ტვირთი შინაც მიაქვს, რადგან სხვა არჩევანი არ აქვთ.

იუტას შტატის ქალაქ სოლტ-ლეიკ-სიტიში, Intermountaion Healtcare-ის გასტროინტესტინური ონკოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი მარკ ლუისი ამ პროცესზე ამბობს: “უბრალოდ, როდესაც სადილამდე 7 პაციენტი მყავს, რომლებსაც მთელი ჩემი ყურადღება სჭირდებათ, დღის სიმძიმის გააზრებისთვის დროც არ მრჩება. იმის შეფასება, თუ რას გავდივარ, მხოლოდ საავადმყოფოს გარეთ, უფრო მშვიდი გონებით შემიძლია.”

რა გამომრჩა?

ჰემატოლოგ დოქტორ აარონ გუდმენს თითოეული გადაწყვეტილების სიმძიმე ახსოვს. ის პაციენტის გამოსახულებითი კვლევების, ლაბორატორიული პასუხების, ანამნეზისა და სიმპტომების ყოველ დეტალზე ამახვილებს ყურადღებას. თუმცა რამდენჯერაც უნდა გადაამოწმოს ყველაფერი, ერთი კითხვა მაინც არ ასვენებს: “ცხოვრებაში რა გამომრჩა?”

პაციენტების კეთილდღეობისთვის ექიმებს ასეთი დამღლელი და ყოვლისმომცველი ყურადღება სჭირდებათ.

“შეცდომის დაშვება შეიძლება ვიღაცის სიცოცხლის ფასად დაჯდეს. ამ პასუხისმგებლობისთვის ვერაფერი მომამზადებს. შეუძლებელია ბოლომდე გაიაზრო პაციენტის შენდამი ნდობის მასშტაბი, ვიდრე ყველაფერი შენს ხელში არ აღმოჩნდება.”

გუდმენი ამბობს, რომ ეს ნდობა ყველაზე აშკარად მაშინ იგრძნო, როდესაც უნდა გადაეწყვიტა, როგორ ემკურნალა რემისიაში მყოფი ლეიკემიის მქონე პაციენტისთვის (რომელსაც მკურნალობა დასრულებული ჰქონდა და დაავადების ნიშნები აღარ აღენიშნებოდა).

პაციენტს კიბოს განმეორების მაღალი რისკი აქვს და ჯერ კიდევ მიძინებული ლეიკემიური უჯრედების აღმოსაფხვრელად დამატებით ქიმიოთერაპიას უტარებთ. ღეროვანი უჯრედების გადანერგვას თუ აირჩევთ, განკურნების შანსი მნიშვნელოვნად იზრდება, თუმცა პაციენტი გადანერგვიდან 100 დღის განმავლობაშიც შეიძლება გარდაიცვალოს.

“დაგროვილი სამეცნიერო მონაცემები აჩვენებს, რომ ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა პაციენტებს ეხმარება, თუმცა ინდივიდუალურ შემთხვევაში შეიძლება ზიანიც გამოიწვიოს. ჩემი გადაწყვეტილების გამო ზოგიერთმა ადამიანმა შეიძლება ნაკლები ხანი იცოცხლოს.”

კიბოს გვიანი სტადიის მქონე პაციენტებისთვის ონკოლოგებს შეიძლება რამდენიმე ნაბიჯით წინ ფიქრი დასჭირდეთ. პაციენტის მკურნალობის ვარიანტების დეტალური დაგეგმვა ჭადრაკის თამაშს ჰგავს. ონკოლოგები ცდილობენ წინასწარ განსაზღვრონ, როგორ მოიქცევა სიმსივნე, რას გააკეთებს და როგორ იმოქმედებს ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორები პაციენტის მკურნალობაზე ამჟამინდელ და მომავალ პასუხზე, შემდეგ კი შესაბამისად იმოქმედონ.

ონკოლოგების მცდელობაზე, შეადგინონ მკურნალობის საუკეთესო გეგმა, დოქტორი შატსკი ამბობს: “ეს გონებრივი თამაშია. როგორც ჭადრაკში, ვცდილობ მოწინააღმდეგეს გონებით ვაჯობო. თუმცა კიბოს გვიანი სტადიებისთვის ზუსტად განსაზღვრული წესები ან დაავადების მართვის ერთი გზა არ არსებობს და ხელთ არსებული მედიკამენტებით მაქსიმუმი უნდა გავაკეთო.”

ონკოლოგიის ხელოვნება

ეს ონკოლოგიის ხელოვნებაა: ადამიანის კიბოს შესახებ ცნობილსა და უცნობს, მკურნალობის ტოქსიკურობასა და პაციენტის იმედებსა და მიზნებს შორის ბალანსის შენარჩუნება.

როდ-აილენდის საავადმყოფოს სამედიცინო ონკოლოგიის ხელმძღვანელი და Lifespan Cancer Institute-ის ქალთა სიმსივნეების მიმართულების ხელმძღვანელი დოქტორი დონ დიზონი წლის განმავლობაში გვიანი სტადიის დაავადების მქონე ბევრ პაციენტს ნახავს. ასეთ შემთხვევებში ხშირად აწუხებს კითხვა: თუ პაციენტის განკურნება შეუძლებელია, დამატებითი მკურნალობა მხოლოდ მეტ ზიანს ხომ არ გამოიწვევს? დოქტორი დიზონი ცოტა ხნის წინ ამ დილემის წინაშე აღმოჩნდა ხანდაზმულ პაციენტთან, რომელსაც მეტასტაზური დაავადება ჰქონდა და საწყისმა სამკურნალო რეჟიმმა გაუმჯობესება ვერ მოუტანა. დამატებით ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებული რისკების განხილვის შემდეგ აუხსნა, რომ ერთ-ერთი არჩევანი ქიმიოთერაპიის შეწყვეტა და მხოლოდ სიმპტომების მკურნალობა შეიძლებოდა ყოფილიყო. “ეს შეუძლებელი არჩევანია.”

ქიმიოთერაპიამ შეიძლება სიმსივნის ზრდით გამოწვეული სიმპტომები შეამსუბუქოს, თუმცა გვერდითი მოვლენებიც გამოიწვიოს — პაციენტები კი შესაძლოა სუსტები იყვნენ და ჭარბი მკურნალობის გამო გარდაიცვალონ.

დოქტორი დიზონი იხსენებს, როგორ უთხრა კიბოს გვიანი სტადიის მქონე პაციენტს: “ჩემს პაციენტს ვუთხარი: თუ ნამდვილად გინდა დამატებითი მკურნალობის ცდა, ეს მისაღებია, მაგრამ თუ არ გინდა, ესეც მისაღებია.”

პაციენტმა კი უპასუხა: “რაღაც კონკრეტული უნდა მითხრათ.”

თუმცა სიცოცხლის დასასრულთან მიახლოებული პაციენტებისთვის ამ კითხვაზე სწორი პასუხი ხშირად არ არსებობს.

“ეს იმ დისკომფორტის ნაწილია, რომელსაც პაციენტიც და ონკოლოგიც განვიცდით, და კლინიკის დატოვების შემდეგ შინაც მომყვება. დღის ბოლოს სარკეში უნდა ჩავიხედო და ვიცოდე, რომ ყველაფერი გავაკეთე, რაც შემეძლო.”

რთული საუბარი

ყოველ კვირადღეს დოქტორი ლუისი მომავალი კვირის სიმძიმეს გრძნობს. ის და მისი პედიატრი მეუღლე ამას “კვირადღის შიშებს” უწოდებენ.

ლუისმა ისაუბრა იმაზე, როგორ ვარჯიშობს პაციენტისთვის იმის სათქმელად, რომ მას კიბოს გვიანი სტადია აქვს, ან ერთხელ რემისიაში მყოფი ადამიანისთვის დაავადების დაბრუნების შესატყობინებლად, და რა დაძაბულობას იწვევს მოახლოებული მძიმე საუბარი.

ცუდი ამბის შეტყობინება ყველა ონკოლოგის სამუშაოს განუყოფელი ნაწილია. თუმცა პაციენტებთან და მათ ახლობლებთან თვეების, ზოგჯერ კი წლების ურთიერთობის შემდეგ დოქტორი ლუისი ამბობს, რომ ოთახში არსებულ განწყობას გრძნობს — ვის ურჩევნია უფრო პირდაპირი და რეალისტური საუბარი და ვის სჭირდება უფრო რბილი მიდგომა. ლუისი ამბობს: “რაც უფრო დიდხანს იცნობთ პაციენტსა და მის ოჯახს, მით უკეთ შეგიძლიათ საუკეთესო მიდგომის შერჩევა. ამასთან, იცით, რომ ზოგიერთისთვის, რაც უნდა მოხდეს, ეს სრული განადგურების განცდა იქნება.”

ორეგონის ონკოლოგიისა და ჰემატოლოგიის კლინიკის სამედიცინო ხელმძღვანელი დოქტორი ჯენიფერ ლაისეტი ამბობს, რომ რთული საუბრისთვის მომზადებისას ყველა შესაძლო მიმართულებას განიხილავს. ზოგჯერ გონება ერთ წრეზე ტრიალებს და სხვადასხვა შესაძლო სცენარს ისევ და ისევ უბრუნდება.

“წლების განმავლობაში არ ვიცოდი, როგორ გავმკლავებოდი ამას. სამედიცინო განათლების მიღებისას ამის გამკლავების გზები არ მასწავლეს.”

ვიზიტიდან რამდენიმე საათის შემდეგ დოქტორ ლაისეტს არ ასვენებდა კითხვა, რისი გაკეთება შეეძლო უკეთ. გამოცდილებით იცოდა, რამდენად მნიშვნელოვანი იყო სიტყვების ფრთხილად შერჩევა.

კარიერის დასაწყისში დოქტორ ლაისეტს ჰყავდა 4. სტადიის კიბოთი დაავადებული პაციენტი, რომელსაც სურდა მეტი სცოდნოდა სიკვდილის შესახებ. რადგან ადამიანების უმეტესობა ტკივილზე ეკითხებოდა, მანაც აუხსნა, რომ კიბოს ამ ტიპის შემთხვევაში, სავარაუდოდ, ძლიერი ტკივილი არ ექნებოდა.

“ალბათ დაძინებას დაემსგავსება.”

თუმცა მომდევნო ვიზიტზე პაციენტმა ლაისეტს უთხრა, რომ აღარ ეძინა: ეშინოდა, თუ დაიძინებდა, ვეღარ გაიღვიძებდა. სწორედ მაშინ გააცნობიერა დოქტორმა ლაისეტმა, რა ძალა აქვს შერჩეულ სიტყვებს და რამდენად მნიშვნელოვანია პაციენტების შინაგანი სამყაროს გაგების მცდელობა.

ონკოლოგის ცხოვრება კლინიკის გარეთ

ზოგჯერ ონკოლოგის გვიან ღამემდე ფიქრი თავად კიბოს არ უკავშირდება.

სტენფორდის საავადმყოფოსა და კლინიკების, ასევე კალიფორნიაში მდებარე VA Palo Alto Health Care System-ის სამედიცინო ონკოლოგმა მანალი პატელმა აღმოაჩინა, რომ მის პაციენტებს აწუხებდათ, ექნებოდათ თუ არა საკმარისი საკვები და მიიღებდნენ თუ არა დახმარებას.

“ერთხელ დილის 3 საათზე გამეღვიძა და ვფიქრობდი, როგორ დაგვეფინანსებინა პროექტი დაბალშემოსავლიანი ოჯახების პაციენტებისთვის, რომლებსაც, როგორც აღმოვაჩინეთ, საკვებზე წვდომის სერიოზული პრობლემა ჰქონდათ — რა დაფინანსება გვჭირდებოდა და რომელ ფონდებთან შეგვეძლო თანამშრომლობა.”

პანდემიის ბოლო რამდენიმე წელმა პატელის საზრუნავს კიდევ ერთი დაუმატა. “არ მინდა, ამდენი ტანჯვის შემდეგ ჩემი პაციენტები ვაქცინით თავიდან ასაცილებელი ვირუსის (SARS-COV-2) გამო გარდაიცვალონ.”

ეს ფიქრი აძლიერებს მის შფოთვას იმაზე, თუ როგორ შეიძლება კლინიკის გარეთ მისმა ქცევამ უნებურად ავნოს პაციენტებს. წავიდეს დიდ სამედიცინო კონფერენციაზე? ოჯახურ შეკრებაზე? მაღაზიაში?

გარდაუვალი დანაკარგები და მიღწევები

მეტასტაზური დაავადების მქონე პაციენტებისთვის მკურნალობის შესაძლებლობები საბოლოოდ ამოიწურება. დოქტორი შატსკი ამ რეალობაზე პაციენტებთან ღიად საუბარს ამჯობინებს: “დადგება დღე, როდესაც გეტყვით, რომ მეტი აღარაფერი შემიძლია გავაკეთო. უნდა გჯეროდეთ, რომ თქვენთან გულწრფელი ვარ, რადგან ეს რეალობაა.”

დოქტორი გუდმენი ამბობს, რომ ცუდი ამბებისგან პაციენტებისა და მათი ოჯახებისთვის მიყენებული დარტყმა წარმოუდგენელია. მან იცის, რომ მათ ცხოვრებაში ძველებური ჩვეულებრიობა აღარ იქნება. “ძალიან ბევრ ტანჯვას ვხედავ. თუმცა ვხედავ თუ არა, ვიცი, რომ ეს ტანჯვა არსებობს.”

ამიტომ მიღწეული გამარჯვებების დაფასება შეიძლება ძალიან მნიშვნელოვანი იყოს. გუდმენი იხსენებს ახალგაზრდა პაციენტს, რომელიც მასთან 20 cm ზომის სიმსივნით მივიდა და ახლა გამოჯანმრთელებულია. “ეს ადამიანი რომ არ გამეცნო და ის არ გამეკეთებინა, რასაც ვაკეთებ, გარდაიცვლებოდა, ახლა კი თავის ცხოვრებას გააგრძელებს. თუმცა ღამის 2 საათზე ამაზე ფიქრი არ მაღვიძებს.”

შატსკი ამბობს, რომ დიდ სიხარულს ანიჭებენ პაციენტები, რომლებიც მკურნალობას კარგად პასუხობენ და სიმსივნე უმცირდებათ ან უქრებათ — ადამიანები, რომლებიც ნამდვილად კარგად არიან, ასევე მომენტები, როდესაც მეგობარს ან კოლეგას ეხმარება. მისი თქმით, ეს წუთები ტკივილს, შფოთვასა და სამუშაოს სიმძიმეს გადაწონის. დოქტორი დიზონი კი, რომელსაც ბევრ “ნაცრისფერ” საქმესთან უწევს შეხება, “მნიშვნელოვანია, სასარგებლო იყო და იცოდე, რომ რაღაცის შეცვლა შეგიძლია” ამბობს.

აქ ფაქიზი ბალანსია. დოქტორი ლუისი ამბობს: “ვფიქრობ, პაციენტებს სურთ ონკოლოგი, რომელსაც მათი შედეგები აინტერესებს და ნამდვილად ზრუნავს მათზე, და არა ადამიანი, რომელიც მუდამ ძალიან დარდიანია. როცა პაციენტს ვკარგავ, ყოველი დანაკარგი ისევ მტკივა, თუმცა თითოეულს ისე ვერ გამოვიგლოვებ, როგორც ოჯახის წევრს. სხვაგვარად ამას ვერ გავუძლებდი.”

რას გააკეთებდით, კიბოს გვიანი სტადია რომ გქონოდათ?

ამ გამოცდილებას ყველა განსხვავებულად გადის. დოქტორ დიზონს ახსოვს, როგორ შეხვდა ამ ამბავს მისი მეგობარი. “შინ წავიდა და საჭმელს ამზადებდა.”

ამბობს, რომ მისმა მეგობარმა საბოლოოდ მრავალი წელი იცოცხლა: ნახა შვილების ქორწილები და პირველი შვილიშვილი, მოასწრო სიცოცხლის დასასრულისთვის მომზადება და ბევრი ისეთი რამ გააკეთა, რისი შესაძლებლობაც ყველას არ ეძლევა.

“ამიტომ არის მნიშვნელოვანი, რაც შეიძლება დიდხანს აკეთოთ ის, რასაც ჩვეულებრივ აკეთებთ. იცხოვრეთ თქვენი ცხოვრებით.”

*

• დაკავშირებული თემა: კიბოსთან ცხოვრებამ უკეთეს ექიმად მაქცია თუ უარესად?