პირის წყლულები კიბოს მქონე პაციენტში — ორალური მუკოზიტი
ამ სტატიაში
მუკოზიტი და ლორწოვანი გარსის ანთება არის ტერმინები, რომლებიც კიბოს მკურნალობით გამოწვეული პირის წყლულებისაღსანიშნავად გამოიყენება.
ლორწოვანი გარსის ანთება არის პირის ღრუში წარმოქმნილი ღია ჭრილობა ან წყლული. პირის წყლულები და ანთება მრავალი დაავადების გამო შეიძლება განვითარდეს. თუმცა აქ განვიხილავთ პირის წყლულებსა და ანთებებს, რომლებიც კიბოსა და მისი მკურნალობის შედეგად წარმოიქმნება.
ჩვენი სტატია შემდეგ ძირითად და ქვეთავებს მოიცავს:
- შესავალი ორალურ მუკოზიტსა და კვებაში
- კვებით მდგომარეობაზე მოქმედი ფაქტორები
- კიბო
- კიბოს მკურნალობა
- მუკოზიტი
- კვებითი მდგომარეობის შეფასება
- როდის ხდება კვებითი მდგომარეობის შეფასება?
- კვებითი მდგომარეობის სკრინინგი
- კვებითი თერაპია მუკოზიტის დროს
- პირით კვება
- პარენტერალური და ენტერალური კვება
- ვის უნდა მიეწოდოს ენტერალური (პირის, კუჭის, წვრილი ნაწლავის გზით) კვება
- ვის არ შეუძლია ენტერალური კვების მიღება
- ენტერალური კვების სტრატეგია
- ვის უნდა მიეწოდოს პარენტერალური (ვენის გზით) კვება
- ვის არ შეუძლია პარენტერალური კვების მიღება
- პარენტერალური კვების სტრატეგია
- პარენტერალური და ენტერალური კვება სახლში
- პარენტერალური კვების მოხსნა - განსაკუთრებული საკითხები
- რელიგიური შეხედულებები - რეკომენდაციები პირის წყლულებთან დაკავშირებით
1- შესავალი ორალურ მუკოზიტსა და კვებაში
ორალური მუკოზიტი არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც ადამიანის პირის ლორწოვან გარსზე მტკივნეული დაზიანებები ვითარდება. იგი კიბოს მკურნალობის გავრცელებული გვერდითი მოვლენაა და მისი სიმძიმე, ჩვეულებრივ, ქიმიოთერაპიის ან სხივური თერაპიის დოზის ზრდასთან ერთად მატულობს. მუკოზიტს კვებით მდგომარეობაზე დამანგრეველი გავლენა შეუძლია მოახდინოს, რადგან დაავადებით გამოწვეული პირის ტკივილი ხშირად ხელს უშლის მყარი საკვების ჭამას და ზოგჯერ ყლაპვასაც კი.
მუკოზიტის ძალიან მძიმე შემთხვევებში კიბოს მკურნალობა უნდა შეწყდეს, რათა პირის ლორწოვანი გარსი შეხორცდეს და პაციენტმა კვება განაახლოს. სხვა შემთხვევებში შეიძლება საჭირო გახდეს პარენტერალური ან ენტერალური კვების დანამატები. პარენტერალური კვება ნიშნავს ინტრავენური, ანუ ვენაში მოთავსებული მილის მეშვეობით კვებას, ხოლო ენტერალური — კუჭის მილის, მაგალითად კუჭში მოთავსებული მილის, საშუალებით კვებას.
კვებითი მხარდაჭერა კიბოს მკურნალობის ძირითადი კომპონენტია და ადამიანებს სხეულის წონის შენარჩუნებაში ეხმარება. ინდივიდუალური კვების გეგმები მკურნალობის განმავლობაში პაციენტის ცვალებად კვებით საჭიროებებს აფასებს. მათი მიზანია, ყოველდღიურად საჭირო კალორიების მიღების უზრუნველყოფით — პირით, ენტერალურად ან პარენტერალურად — პაციენტებს სხეულის ჯანმრთელი წონის შენარჩუნებაში დაეხმაროს.
შედეგად, ავთვისებიანი სიმსივნის მქონე მრავალ ადამიანს კიბოს დიაგნოზის დასმისას, ჯერ კიდევ მკურნალობის დაწყებამდე ან მუკოზიტის განვითარებამდე, ხშირად უკვე არასაკმარისი კვებითი მდგომარეობა აქვს ჩამოყალიბებული.
2- კვებით მდგომარეობაზე მოქმედი ფაქტორები
კიბო
ცუდი კვებითი მდგომარეობა, რომელიც წონის სწრაფი კლებით ვლინდება, ხშირად კიბოს ერთ-ერთი პირველი სიმპტომია და ანორექსია-კახექსიის სინდრომის სახელით ცნობილ მდგომარეობას უკავშირდება.
ანორექსია არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც ადამიანი მადასა და ჭამის სურვილს კარგავს. ისინიც კი, ვინც ჩვეულებრივ საჭირო კალორიებს კვლავ იღებს, ავთვისებიანი სიმსივნის გავლენას განიცდიან და შეიძლება წონის კლება დაეწყოთ.
კახექსია სიმსივნით გამოწვეული მდგომარეობაა, რომელსაც ცილოვან-ენერგეტიკული არასაკმარისი კვება და წონისა და კუნთოვანი მასის უნებლიე დაკარგვა ახასიათებს. საჭმლის მომნელებელი სისტემის ზედა ნაწილის კიბოს მქონე ადამიანებში (რომლის მკურნალობას მუკოზიტის გამოწვევის ყველაზე მაღალი ალბათობა აქვს) კახექსიის განვითარების ალბათობა განსაკუთრებით მაღალია.
ანორექსია-კახექსიას მიერ არასაკმარისი კვებისა და კუნთოვანი მასის დაკარგვის გამოწვევის გზები მეტაბოლურ ცვლილებებს უკავშირდება. ავთვისებიანი სიმსივნეები გლუკოზის, ამინომჟავებისა და ლიპიდების მოხმარებით ჩვეულებრივ საკვებ ნივთიერებებს აწვდის კიბოს მქონე ადამიანს. ამგვარად კიბოს მქონე ადამიანი მოსვენებისას, რასაც ბაზალური ენერგიის ხარჯვა ეწოდება, კიბოს არმქონე ადამიანზე მეტ ენერგიას მოიხმარს. შედეგად, წონის შესანარჩუნებლად მას მეტი ჭამა დასჭირდება.
კიბოს შორსწასულ ეტაპებზე ანორექსია-კახექსიის სინდრომს თითქმის ყველა განიცდის. იგი კიდევ უფრო აუარესებს კვებას და უარყოფითად მოქმედებს კიბოს მკურნალობაზე პასუხზე, მკურნალობის შედეგსა და გადარჩენის ალბათობაზე. მეტაბოლური ცვლილებების გარდა კიბომ შეიძლება გემოს შეგრძნებაზეც იმოქმედოს და გულისრევა-ღებინება გამოიწვიოს. ამ სიმპტომებმა ანორექსია შეიძლება გაამწვავოს.
ბევრ ადამიანს კიბოს დიაგნოზის დასმამდე უკვე ცუდი კვებითი მდგომარეობა ექნება. მკურნალობის დაწყებამდე შესაძლოა უკვე განვითარებული ჰქონდეს კახექსია და/ან ანორექსია. შეფასებები აჩვენებს, რომ მკურნალობის შემდეგ გადარჩენილი თავისა და კისრის კიბოს მქონე ადამიანების ერთი მესამედი მკურნალობის დაწყების დროს არასაკმარისად იკვებებოდა.
კიბოს მკურნალობა
მკურნალობის დაწყებამდე ადამიანის კვებითი მდგომარეობა უნდა გაუმჯობესდეს, რადგან ის მოქმედებს მკურნალობის ატანის უნარსა და მის შედეგებზე. მაგალითად, თუ პაციენტი კიბოს მაღალდოზიან მკურნალობას ვერ იტანს და დოზის შემცირება ხდება საჭირო, მკურნალობა ავთვისებიანი სიმსივნის განადგურებაში ნაკლებად წარმატებული იქნება. პაციენტები, რომლებმაც სხეულის წონის % 20-ზე მეტი დაკარგეს, მკურნალობის უფრო მეტ ტოქსიკურობას (გვერდით მოვლენას) განიცდიან. ამიტომ მათ უფრო მაღალი რისკი აქვთ იმ მდგომარეობების მიმართ, რომლებიც მკურნალობის დოზის ან ტოქსიკურობის პროპორციულად ვითარდება. მუკოზიტი ერთ-ერთი ასეთი მდგომარეობაა.
მუკოზიტი
მუკოზიტი ქიმიოთერაპიისა და სხივური თერაპიის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენაა. მას პირის ძლიერი ტკივილი ახლავს. მან შეიძლება არასაკმარისი კვება გამოიწვიოს ან კიდევ უფრო გააუარესოს. მუკოზიტსა და ადამიანის კვებით მდგომარეობას შორის კავშირები მრავალმხრივია. მუკოზიტისთვის დამახასიათებელი მტკივნეული პირის დაზიანებები ჭამასა და სმას ართულებს. ამიტომ ზოგადად მცირდება ენერგიის მიღება და საკვების მიმართ ინტერესი. მუკოზიტი არასაკმარის კვებას იწვევს, მეორე მხრივ კი ნაჩვენებია, რომ კარგი კვება მის სიმპტომებს აუმჯობესებს და მკურნალობის ტოქსიკურობას ამცირებს. სიმპტომების შემსუბუქებისას ადამიანები საკვების მიღებას ზრდიან. ბოლო დრომდე სიმპტომების გაუმჯობესება რთული იყო, რადგან დაავადების ეფექტიანი მკურნალობა არ არსებობდა.
ბოლო წლებში სულ უფრო აღიარებულია არა მხოლოდ მუკოზიტის უარყოფითი კვებითი გავლენა, არამედ მისი უფრო ფართო უარყოფითი ზემოქმედება ჯანმრთელობასა და ცხოვრების ხარისხზე; შეიქმნა მუკოზიტის ახალი მკურნალობაც. მაგალითად, ანტიოქსიდანტური თერაპია, გლუტამინის თერაპია და ახლახან დამტკიცებული ლორწოვანზე მიმკვრელი გელი (Gelclair) პირის ლორწოვანის გარშემო დამცავ ბარიერს ქმნის. ეს ახალი სამკურნალო ვარიანტებია, რომლებსაც პირის ტკივილის შემცირება და მუკოზიტის მქონე ადამიანისთვის ჭამაში დახმარება შეუძლია.
ბოლო წლებში მუკოზიტის მკურნალობის 3 მიდგომამ პაციენტებს მნიშვნელოვანი დახმარება გაუწია:
- დექსამეტაზონის სავლების გამოყენება ძუძუს კიბოს მკურნალობაში გამოყენებულ ევეროლიმუსთან დაკავშირებული პირის წყლულებისას
- პრეპარატი, რომელიც რადიოთერაპიით გამოწვეულ პირის წყლულებს უპრეცედენტო დონეზე უშლის ხელს
- მელატოინის გელით თავისა და კისრის კიბოს მკურნალობით გამოწვეული პირის წყლულებისგან დაცვა
3- კვებითი მდგომარეობის შეფასება
როდის ხდება კვებითი მდგომარეობის შეფასება?
ჯანდაცვის სპეციალისტები კიბოს მქონე ადამიანის კვებით მდგომარეობას ჩვეულებრივ რეგულარულად აფასებენ. ეს ანორექსიის, კახექსიისა და/ან არასაკმარისი კვების რისკის მქონე ადამიანების გამოვლენის საშუალებას იძლევა. ძალზე მნიშვნელოვანია კვებითი რისკის ადრეულად ამოცნობა და დიაგნოსტირება, სანამ მდგომარეობა გაუარესებას დაიწყებს, რადგან არასაკმარისი კვების ან კახექსიის დაწყების შემდეგ დაკარგულ წონას ან კუნთოვან მასას ძალიან ცოტა ადამიანი აღიდგენს.
მნიშვნელოვანია ადამიანის კვებითი მდგომარეობის შეფასება მკურნალობის დაწყებამდე. ზოგჯერ ამ შეფასებებში ჩანს, რომ პირები, რომლებიც ფიქრობენ, რომ საკმარისად იკვებებიან, სინამდვილეში არასაკმარის საკვებს იღებენ. ეს განსაკუთრებით ეხება თავისა და კისრის კიბოს მქონე ადამიანებს, რომლებსაც მუკოზიტის მაღალი რისკი აქვთ.
კვებითი მდგომარეობის სკრინინგი
არსებობს სკრინინგული კითხვარები, რომლებსაც ჯანდაცვის თანამშრომლები კიბოს მქონე ადამიანის კვებითი მდგომარეობის შესაფასებლად იყენებენ. ჩვეულებრივ ადამიანს სთხოვენ კითხვარის შევსებას, ან მას დამხმარე სამედიცინო პერსონალი ავსებს. ადამიანის კვების შესახებ ძირითადი ინფორმაცია და სხეულის წონისა და სიმაღლის გაზომვა კვებითი სკრინინგის შეფასებისას გზამკვლევია.
4- კვებითი თერაპია მუკოზიტის დროს
კვებითი თერაპია კიბოს მკურნალობის მნიშვნელოვანი კომპონენტია. მუკოზიტი ამ მკურნალობის ძალზე გავრცელებული გვერდითი მოვლენაა, ამიტომ ბევრი ადამიანი მკურნალობისას მას განივითარებს, ხოლო მუკოზიტის მქონე პირები მისი დაწყებისას თითქმის ყოველთვის კიბოს აქტიურ მკურნალობას იღებენ. ამიტომ ჯანდაცვის სპეციალისტები თითოეული ადამიანისთვის მკურნალობისას მუკოზიტის განვითარების ალბათობას აფასებენ და კვებითი თერაპიის სტრატეგიის შექმნისას ამას ითვალისწინებენ.
კვებითი თერაპიის მიზანია მკურნალობის დასაწყისში კარგად ნაკვები პირების წონისა და ჯანმრთელობის შენარჩუნება, ხოლო ცუდად ნაკვებ პირებში წონის კლების ან საკვები ნივთიერებების დეფიციტის უკუგანვითარება. ამავე დროს მან მკურნალობის განმავლობაში ცხოვრების ხარისხიც უნდა გააუმჯობესოს. დამტკიცებულია, რომ მკაცრად დაგეგმილმა კვებითმა თერაპიამ კიბოს გამო მკურნალობის მიმღები ადამიანების % 50-88-ში წონის კლება დაასტაბილურა ან უკუაქცია.
კვებითი თერაპია, ჩვეულებრივ, მკურნალობამდე იწყება. დასაწყისში იგი უბრალოდ მოიცავს ჯანდაცვის პროფესიონალების მიერ ინფორმაციის მიწოდებას მკურნალობის შესაძლო კვებითი გვერდითი მოვლენებისა და საკმარისი საკვების მიღების მნიშვნელობის შესახებ. კვების შესახებ სწავლება მკურნალობის განმავლობაში გრძელდება და დოზის ზრდასთან ერთად შეიძლება უფრო ინტენსიური გახდეს; მაგალითად, შეიძლება სპეციალური დიეტა ურჩიონ ან კვების მილი გამოიყენონ. კვებითი თერაპია მკურნალობის დასრულების შემდეგ სულ მცირე ერთი წელი, ზოგჯერ სამ წლამდე, შეიძლება გაგრძელდეს.
კიბოს მქონე ადამიანების კვებითი თერაპია ამ სფეროში სპეციალიზებული დიეტოლოგის მხარდაჭერით უნდა მომზადდეს. ჟურნალებსა თუ ინტერნეტში წაკითხული დაუმტკიცებელი ან ალტერნატიული მკურნალობა მხოლოდ მაშინ უნდა გამოიყენონ, თუ მას სერტიფიცირებული დიეტოლოგი და სპეციალისტები ცოდნის საფუძველზე ურჩევენ.
მუკოზიტის მქონე ადამიანებს განსაკუთრებით პირით საკვების მიღება შეიძლება უჭირდეთ და ამიტომ ენტერალური ან პარენტერალური კვებითი მხარდაჭერა დასჭირდეთ.
ორალური / პირით კვება
ორალური კვება მოიცავს ყველა მეთოდს, რომელიც პირით მეტი საკვების მიღებას უწყობს ხელს, მათ შორის კვებით დანამატებსა და მაღალკალორიულ ან ცილის მაღალი შემცველობის კვებით ფორმულებს. პირით კვება უპირატესი მეთოდია პარენტერალურთან შედარებით. ჯანდაცვის სპეციალისტები მას შეძლებისდაგვარად ურჩევენ. ზოგადად მნიშვნელოვანია დაბალანსებული კვების შენარჩუნება, მაგალითად საკვების მრავალფეროვანი წყაროებისა და ჯგუფებიდან სხვადასხვა პროდუქტის მიღება. თუმცა პაციენტის წონის შესანარჩუნებლად საჭირო გახდება დიეტის ცვლილებებიც, მაგალითად ცილის ან გარკვეული მიკრონუტრიენტების მიღების გაზრდა.
ბევრი ადამიანისთვის პირით საკმარისი კვების მიღება რთულია და კვების სათანადოდ დასაგეგმად ჯანდაცვის სპეციალისტის დახმარება სჭირდება. დიეტოლოგებს შეუძლიათ კიბოს მკურნალობის მიმღებ ადამიანებს კვების დაგეგმვაში დაეხმარონ, რათა საკმარისი რაოდენობის საკვები მიიღონ. მუკოზიტის მქონე ადამიანს ჩვეულებრივ ურჩევენ ხშირად, დღეში 6-ჯერამდე, მიიღოს ცილით, ენერგიითა და მიკრონუტრიენტებით მდიდარი ულუფები, რათა წონა არ დაკარგოს. მათ მადის აღმძვრელი ფორმულების მიღებაც შეუძლიათ, რომ უფრო ხშირად მოშივდეთ და უფრო ხშირი ჭამის სურვილი გაუჩნდეთ.
მუკოზიტის მქონე ადამიანებისთვის სასარგებლოა გულდასმით შერჩეული დიეტა რბილი საკვებით, რომელიც ადვილად იღეჭება და იყლაპება და პირის ლორწოვან გარსს არ აღიზიანებს.
შემდეგი რჩევები ადამიანებს შესაფერისი საკვების არჩევაში დაეხმარება:
მიიღეთ რბილი საკვები: მიიღეთ რბილი საკვები. ბოსტნეული და სხვა პროდუქტები დარბილებამდე მოამზადეთ. რბილი ხილი, მაგალითად ბანანი, მარწყვი და საზამთრო, უმადაც შეიძლება მიირთვათ. კურკიანი ხილი, ვაშლი და სხვა ხილი შეიძლება მოიხარშოს. მუკოზიტის მქონე ადამიანისთვის ადვილად მისაღები სხვა საკვებია რძიანი დესერტი, პუდინგი, ბოსტნეულის პიურე, შვრია, მოხარშული სიმინდის ფანტელები და ათქვეფილი კვერცხი. უხეში საკვები, მაგალითად ხორცი, შეიძლება დაიკეპოს.
სითხის მიღება: სითხეები შეიძლება საკვებთან ერთად მიიღოთ, რადგან ეს პირის გაღიზიანებას ამცირებს. რძე ან თხევადი კვებითი დანამატები, მაღალენერგიული და მკვებავი სასმელები შეიძლება მიიღოთ კვებათა შორის ან ძირითად კვებასთან, თუ ულუფა არასაკმარისია. სითხის ხარისხის გაუმჯობესება ასევე შეიძლება კერძებში ხორცის ან ქათმის ბულიონის დამატებით.
მოერიდეთ გამაღიზიანებელ საკვებს: ბევრი საკვები, განსაკუთრებით ცხარე, მჟავე ან მარილიანი, პირის ლორწოვან გარსს აღიზიანებს. ასევე უნდა მოერიდოთ მშრალ და უხეშ საკვებს, მაგალითად უმ ბოსტნეულსა და კრეკერებს.
მოერიდეთ ცხელ საკვებს: ცხელ საკვებსაც შეუძლია პირის გაღიზიანება. მუკოზიტის მქონე ადამიანებმა ცივი ან ოთახის ტემპერატურის საკვები უნდა მიიღონ.
გამოიყენეთ ყინული: ყინული ან ყინულის ნატეხები პირის დაბუჟებას შეიძლება დაეხმაროს.
საკვები პატარა ნაჭრებად დაჭერით და ისე მიირთვით.
- დაკავშირებული თემა: ქიმიოთერაპია და კვება — 14 სასარგებლო რჩევა და წასახემსებლის რეცეპტი
პარენტერალური და ენტერალური კვება
შეძლებისდაგვარად უპირატესობა პირით კვებას ენიჭება, თუმცა მილით კვება ხშირად შეიძლება გახდეს საჭირო, განსაკუთრებით კუჭ-ნაწლავის სისტემისა და თავისა და კისრის კიბოს მქონე პირებისთვის. თავისა და კისრის კიბოს მქონე ბევრ ადამიანს პარენტერალური ან ენტერალური კვების მილი შეიძლება მკურნალობის დაწყებამდე ჰქონდეს მოთავსებული. ასეთი კვებითი მკურნალობის მიზანია მკურნალობისას შემდგომი წონის კლებისა და ტოქსიკურობის შემცირება და მკურნალობაზე პასუხის გაუმჯობესება.
ვის უნდა მიეწოდოს ენტერალური კვება
ენტერალური კვება გამოიყენება მათ დასახმარებლად, ვისაც საჭმლის მონელება სათანადოდ შეუძლია, მაგრამ პირით საკმარის საკვებს ვერ იღებს. ეს განსაკუთრებით ხდება მაშინ, როდესაც მუკოზიტი ან მკურნალობის სხვა გვერდითი მოვლენები იმდენად მძიმდება, რომ მკურნალობას საფრთხეს უქმნის. ენტერალურ მილს უპირატესობა ენიჭება, რადგან ამ დროს კუჭ-ნაწლავის ორგანოები საკვების მონელებას განაგრძობს. გარდა ამისა, ენტერალური კვება პარენტერალურთან შედარებით საკვები ნივთიერებების უფრო ეფექტიან შეწოვას უზრუნველყოფს და ხარჯთეფექტიანიცაა. ენტერალურ მილს ასევე ნაკლები ინფექციური რისკი აქვს და მისი გამოყენება უფრო მარტივია, ვიდრე პარენტერალური კვებისა.
ვის არ შეუძლია ენტერალური კვების მიღება
ენტერალური კვება ზოგ პაციენტში უკუნაჩვენებია, მათ შორის შემდეგი მდგომარეობებისას:
კუჭ-ნაწლავის სისტემის (საჭმლის მომნელებელი სისტემის) ფუნქციის დარღვევა;
- შეწოვის დარღვევის მდგომარეობები
- კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დახშობა, რომელიც საკვების ყლაპვას ან მონელებას ხელს უშლის
- ძლიერი სისხლდენა
- ძლიერი დიარეა
- ძლიერი ღებინება
- მდგომარეობები, რომლებიც ენტერალური კვების მილის მოთავსებას უშლის ხელს
- ნაწლავის ანთებითი მდგომარეობები
ენტერალური კვების სტრატეგია
ენტერალური კვების მილი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სხვადასხვა წერტილში შეიძლება მოთავსდეს. საუკეთესო ადგილს ჯანდაცვის სპეციალისტი განსაზღვრავს და ეს უმთავრესად დამოკიდებული იქნება იმაზე, რამდენ ხანს იქნება საჭირო ენტერალური კვება — ორ კვირაზე ნაკლებ თუ მეტ ხანს.
ენტერალური საკვები ხსნარების მიწოდების მრავალი მეთოდი არსებობს. მაგალითად, ტუმბოთი შეიძლება კვებითი ხსნარის მილში მიწოდება დღის განმავლობაში რეგულარული ინტერვალებით, ან საკვები მილში უწყვეტად მიეწოდოს. ხსნარის ენერგეტიკული ღირებულება, რომელიც კალორიებში იზომება, ადამიანის კვებითი საჭიროებებისა და გამოყენებული მეთოდის მიხედვით იცვლება, მაგალითად უწყვეტი ან რეგულარული ინტერვალებით კვებისას.
არსებობს ენტერალური მილით მისაწოდებელი მრავალი კვებითი ფორმულა და ისინი ყველა საკვებ ნივთიერებას შეიცავს. ხელმისაწვდომია სპეციალური დიეტური ნივთიერებების შემცველი ფორმულებიც, მაგალითად ცილის, ცხიმის, ბოჭკოსა და გლუტამინის; მათი დამატება სტანდარტულ ფორმულაში შეიძლება კონკრეტული საკვები ნივთიერების დეფიციტის მქონე ადამიანებისთვის.
პარენტერალური კვება მხოლოდ კუჭ-ნაწლავის ფუნქციის არმქონე ადამიანებისთვისაა შესაფერისი, ანუ მათთვის, ვისაც საკვების მონელება არ შეუძლია. მათ შორის არიან შემდეგი მდგომარეობების მქონე პირები:
- მძიმე მუკოზიტი
- ძლიერი გულისრევა ან ღებინება
- კუჭ-ნაწლავის სისტემის დახშობა
- მოკლე ნაწლავის სინდრომი და
- ილეუსი (ნაწლავის გაუვალობა). პარენტერალური კვება არ უნდა გამოიყენონ შემდეგ ადამიანებში:
- ფუნქციონირებადი ნაწლავი
- ვისთანაც ინტრავენური წვდომის უზრუნველყოფა შეუძლებელია
- ვისაც კვებითი მხარდაჭერა <5 დღის განმავლობაში სჭირდება
პარენტერალური კვების სტრატეგია
პარენტერალური კვება ინტრავენურად მიეწოდება, ამიტომ თუ შესაფერისი წვდომა არ არსებობს, საჭიროა კათეტერის მოთავსება, რომლითაც კვებითი ფორმულის მიწოდება იქნება შესაძლებელი. პარენტერალური ხსნარები ადამიანის საჭიროებებს უნდა მოერგოს. ჩვეულებრივ ისინი შეიცავს ამინომჟავებს, დექსტროზას, ლიპიდებს, ვიტამინებს, მინერალებსა და ელემენტებს, სითხეებსა და ელექტროლიტებს. ზოგი ასევე შეიძლება შეიცავდეს ინსულინს, ჰეპარინსა და ანტაციდებს.
პარენტერალური და ენტერალური კვება სახლში
როგორც ენტერალური, ისე პარენტერალური კვების ფორმულების მიწოდება სახლშიც შეიძლება. ამგვარად პარენტერალური ან ენტერალური კვება ადამიანს საავადმყოფოდან გასვლაში ხელს არ უშლის. ჯანდაცვის სპეციალისტებმა ასეთი მხარდაჭერის მიმღებ პირებსა და მათ მომვლელებს უნდა აუხსნან კვებითი ფორმულების მიწოდებისა და კვების მილის გაწმენდის წესი. ამით ისინი სწავლობენ ინფექციის თავიდან აცილებას. სახლში ენტერალური ან პარენტერალური კვების მიმღებ პირებს უსაფრთხო, სუფთა გარემო უნდა ჰქონდეთ და სამედიცინო კონტროლისთვის საავადმყოფოში ან კლინიკაში სიარული უნდა განაგრძონ.
პარენტერალური კვების მოხსნა
პარენტერალური კვების უეცრად შეწყვეტა არ შეიძლება. პირით ან ენტერალური კვების განახლებისას იგი თანდათან უნდა შემცირდეს. თუ ადამიანს შეუძლია ენტერალურად თავისი კვებითი მოთხოვნილების %50-ის მიღება ან სრული თხევადი დიეტის ატანა, ანუ მთელი საჭირო საკვების პირით, მყარის ნაცვლად თხევადი ფორმით მიღება, პარენტერალური თერაპია შეიძლება განახევრდეს. როდესაც ადამიანს ენტერალური გზით მოთხოვნილების %75-ის მიღება ან თხევადი კვების დამატებით მყარი საკვების ჭამა შეუძლია, პარენტერალური კვება შეიძლება სრულად მოიხსნას.
განსაკუთრებული საკითხები
რელიგიური შეხედულებები
ზოგი ადამიანი რელიგიური ტრადიციის ფარგლებში პერიოდულად მარხულობს. კიბოს მკურნალობისას საკვების შეზღუდვასთან დაკავშირებული რელიგიური ტრადიციებისგან თავის შეკავება აუცილებელია, რათა მკურნალობა რაც შეიძლება ეფექტიანი იყოს. ადამიანებმა, რომლებიც ჩვეულებრივ რელიგიურ მარხვას იცავენ, ექიმს უნდა აცნობონ და მკურნალობის განმავლობაში კვებითი შეზღუდვების მოხსნის შესახებ შესაბამის რელიგიურ ლიდერებს მიმართონ.
5- რეკომენდაციები პირის დაზიანებებთან დაკავშირებით
- დღეში სულ მცირე ერთხელ შეამოწმეთ პირის ღრუ და ცვლილებები ექიმს აცნობეთ.
- სარკის წინ, ფარნის დახმარებით შეამოწმეთ პირის ღრუს შიდა ნაწილი.
- შეამოწმეთ წყლულების, ბუშტუკების, ჭრილობების, წითელი ნაკაწრების ან ლაქების არსებობა.
- პირში ტკივილის წარმოქმნისას ექიმს აცნობეთ.
- პირის ღრუ სუფთად და ტენიანად შეინარჩუნეთ.
- კბილები გაიხეხეთ დაძინებამდე და ჭამის შემდეგ 30 წუთის განმავლობაში.
- კბილები პირის წყლულების არსებობის შემთხვევაშიც გაიხეხეთ. თუ პირი გტკივათ, გამოიყენეთ რბილი კბილის ჯაგრისი, ბამბის ჩხირი ან საწმენდი ჩხირი რბილი ღრუბლის წვერით.
- თუ თრომბოციტების დონე დაბალია, არ გამოიყენოთ კბილის ძაფი, რადგან მან ტკივილი და სისხლდენა შეიძლება გამოიწვიოს.
- პირის შიგნით და ტუჩებისთვის შეგიძლიათ წყლის საფუძველზე დამზადებული პირის დამატენიანებელი გამოიყენოთ.
- თუ პირი ძალიან მშრალია, დღის განმავლობაში მიიღეთ წყალი და სხვა სითხეები. ხელოვნური ნერწყვითა და საღეჭი რეზინით შეგიძლიათ პირში ტენიანობა შეინარჩუნოთ.
- თუ კბილის პროთეზი გაქვთ, მოუარეთ მას.
- დღის განმავლობაში პროთეზი მოიხსენით და ხშირად გახეხეთ.
- პროთეზი რამდენიმე წუთით ანტისეპტიკურ მოვლის ხსნარში გააჩერეთ და გამოავლეთ.
- თუ პირში წყლულები გაქვთ, პროთეზი მხოლოდ ჭამის დროს გაიკეთეთ.
- ძილის დროს პროთეზი არ გაიკეთოთ.
- მოერიდეთ პროთეზს, რომელიც ზუსტად არ ჯდება.
რა აღიზიანებს პირის ღრუს?
- სავლები, რომლებიც %6-ზე მეტ ალკოჰოლს შეიცავს
- მჟავე, ცხარე და ცხელი საკვები და სასმელები
- სიგარეტის მოწევა და თამბაქოს ღეჭვა
- ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება
შემდეგ შემთხვევებში ექიმს მიმართეთ:
- პირის სიწითლე ან ძლიერი სიმშრალე
- პირის წყლული ან ტკივილი
- პირში თეთრი ლაქები, ნაკაწრები, ჭრილობები, ბუშტუკები
- სისხლდენა პირის ღრუში
- ყლაპვის გაძნელება
- 38°C ან უფრო მაღალი სიცხე
ამ ნიშნებისა და ჩივილების არსებობისას დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. ექიმის ინფორმირების გარეშე თვითნებურად არასოდეს გამოიყენოთ ყურმოკრული რჩევები. ექიმი საჭირო გამოკვლევებს ჩაატარებს და შესაბამის მკურნალობას დაგინიშნავთ.
დაკავშირებული თემები
პირის ღრუსა და კბილების ჯანმრთელობა კიბოს დროს და მნიშვნელოვანი გაფრთხილებები
პრეპარატი, რომელიც რადიოთერაპიით გამოწვეულ პირის წყლულებს უპრეცედენტო დონეზე უშლის ხელს
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.