რა არის დემპინგ-სინდრომი, რატომ ვითარდება და უმჯობესდება თუ არა?
ამ სტატიაში
დემპინგ-სინდრომი ვითარდება, როდესაც საკვების ნაწლავებში სწრაფად გადასვლის გამო ნაწლავის სისხლძარღვები უეცრად ფართოვდება და სისხლით ივსება, რის შედეგადაც ტვინში მიმავალი სისხლის რაოდენობა მცირდება.
მისთვის დამახასიათებელია კუჭის სწრაფ დაცლასთან ან წვრილ ნაწლავში საკვები ნივთიერებების სწრაფ გადასვლასთან დაკავშირებული ვაზომოტორული და კუჭ-ნაწლავის სიმპტომები და ჩივილები.
დემპინგ-სინდრომი კუჭის კიბოს ოპერაციის და კიბოსთან დაუკავშირებელი საყლაპავისა და კუჭის ქირურგიის, აგრეთვე ბარიატრიული ქირურგიის (მას მეტაბოლურ ან სიმსუქნის ქირურგიასაც უწოდებენ) ხშირი გართულებაა.
ეს ჩარევები კუჭის ანატომიასა და ინერვაციას (ნერვულ სტიმულაციას) ცვლის, რის გამოც მოუნელებელი საკვების მნიშვნელოვანი რაოდენობა შეიძლება წვრილ ნაწლავში ძალიან სწრაფად მოხვდეს.
ქვემოთ ნაჩვენებია, როგორ შეიძლება შეიცვალოს კუჭისა და წვრილი ნაწლავის ანატომია კუჭის ოპერაციების შემდეგ.
რატომ ვითარდება დემპინგ-სინდრომი? პათოფიზიოლოგია
კუჭი რეზერვუარივით მოქმედებს, მონელებას იწყებს და შიგთავსს კონტროლირებულად უშვებს თორმეტგოჯა ნაწლავში — მის მომდევნო წვრილი ნაწლავის საწყის ნაწილში. საკვები კუჭის მჟავისა და პროტეაზების მოქმედებით ნაწილობრივ ინელება.
დაუზიანებელი პილორუსი (კუჭის გასასვლელი) თორმეტგოჯა ნაწლავში დიდი ნაჭრების გადასვლას უშლის ხელს. პილორუსის მიდამოში ჩარევა კუჭის მოცულობას ამცირებს და მის დაცლას ცვლის. შედეგად, ოსმოსურად აქტიური მყარი და თხევადი მასის დიდი რაოდენობა სწრაფად გადადის თორმეტგოჯა და წვრილ ნაწლავში.
ჭამის შემდეგ გასული დროის მიხედვით დემპინგ-სინდრომი ადრეულ და გვიან ფორმებად იყოფა. პაციენტების უმეტესობას ადრეული დემპინგი აქვს, დაახლოებით 25%-ს — გვიანი, ხოლო უფრო მცირე ნაწილს ორივე ერთად შეიძლება ჰქონდეს.
ადრეული დემპინგ-სინდრომი
ის კუჭის რეზექციისა და Billroth II ოპერაციების შემდეგ კუჭიდან წვრილ ნაწლავში შიგთავსის სწრაფი, უწყვეტი და უკონტროლო გადასვლისას ვითარდება. ნიშნები და სიმპტომები ჩვეულებრივ ჭამისას ან უშუალოდ ჭამის შემდეგ, 5-30 წუთში იწყება. უეცარ სისუსტეს, გულის წასვლის შეგრძნებასა და თავბრუსხვევას დაწოლის სურვილი მოსდევს. აღინიშნება ცივი ოფლი, გულის ფრიალი, სისავსისა და შიგთავსის რყევის შეგრძნება. ზოგ პაციენტს აქვს გულისრევა, ღებინება და ნაწლავის სპაზმი, რომელიც შადრევნისებური დიარეით სრულდება. ოპერაციის შემდეგ ეს შეიძლება 1-2 წელი გაგრძელდეს.
რა ნიშნები აქვს ადრეულ დემპინგს?
- დიარეა
- გულისრევა
- ღებინება
- ნაწლავის სპაზმი
- შებერილობა
- გულის ფრიალი
- დაღლილობა
- გულის წასვლის შეგრძნება
- სისუსტე
- ოფლიანობა
- თავის ტკივილი
- სიფერმკრთალე
გვიანი დემპინგ-სინდრომი
საკვების სწრაფად გადასვლა წვრილ ნაწლავში ნახშირწყლების მაღალ კონცენტრაციას იწვევს. ამას ჰიპერგლიკემია (სისხლში შაქრის მომატება) მოსდევს, შემდეგ ჭარბად გამოიყოფა ინსულინი და ვითარდება რეაქტიული ჰიპოგლიკემია (სისხლში შაქრის დაქვეითება). ეს ჭამიდან 1-3 საათში ვლინდება. შეიძლება ოპერაციიდან 3-6 თვეში დაიწყოს და 2-5 წელი გაგრძელდეს.
რა სიმპტომები აქვს გვიან დემპინგ-სინდრომს?
- ოფლიანობა
- კანკალი
- კონცენტრაციის დარღვევა
- ცნობიერების დაკარგვა
- შიმშილი
როგორი უნდა იყოს კვება დემპინგ-სინდრომის სამკურნალოდ?
საჭიროა მცირე ულუფებით ხშირი კვება. ნაწილობრივი გასტრექტომიისას (კუჭის ნაწილის მოცილებისას) კუჭის დაცლა ჩქარდება და მისი რეზერვუარი უფრო მცირეა, რის გამოც საკვები კუჭიდან წვრილ ნაწლავში სწრაფად გადადის.
საკვები უნდა მიიღოთ პატარა ნაჭრებად, მცირე რაოდენობით და ხშირი კვების სახით.
თავდაპირველად იწყებენ მყარი ნაწილაკების გარეშე თხევადი საკვებით. კარგი ამტანობისას კვების სიხშირე მცირდება, მისაღები საკვების რაოდენობა იზრდება და ბოლოს კვება ასაკს, ფიზიკურ აქტივობასა და სხვა ფაქტორებს ერგება.
შაქრიანი საკვები და სასმელი უნდა შეიზღუდოს.
მარტივი ნახშირწყლები შაქრებია, რომლებიც მონელების გარეშე ნაწლავიდან 15-20 წუთში შეიწოვება სისხლში, პირდაპირ ენერგიის წყაროდ გამოიყენება და სისხლში შაქრის უეცარ მატებასა და ვარდნას იწვევს. რთული ნახშირწყლები კი დაახლოებით 3-4 საათში ინელება და სისხლში შაქარზე უფრო ნელა და ხანგრძლივად მოქმედებს. მარტივი შაქრების მიღების შემცირება საკვების წვრილ ნაწლავში გადასვლას ამცირებს. საჭიროა რთული ნახშირწყლების მიღების გაზრდა და მარტივის შეზღუდვა.
უნდა შეირჩეს დაბალი გლიკემიური შემცველობის საკვები.
დაბალი გლიკემიური ინდექსის მქონე ნახშირწყლები უფრო ნელა ინელება. მათი შეწოვის შენელების გამო ისინი ჯანმრთელობაზე დადებითად მოქმედებს, მაგალითად სისხლის გლუკოზის კონტროლსა და ლიპიდების შემცირებაზე. მაღალი გლიკემიური ინდექსის ნახშირწყლები სწრაფად ინელება და შეიწოვება, უფრო მაღალ გლიკემიურ პასუხს იწვევს, სისხლში გლუკოზის მაღალი დონით ხასიათდება და ჰიპერინსულინემია ვლინდება.
- დაბალი გლიკემიური ინდექსის საკვები: მშრალი ლობიო, მუხუდო, ოსპი, ბულგური, ჭვავი, ქატო, მთლიანი ხორბალი, იოგურტი
- მაღალი გლიკემიური ინდექსის საკვები: თეთრი პური, ბრინჯი, კარტოფილი, შაქრის დამატებით დამზადებული პროდუქტები
საკვები კარგად უნდა დაღეჭოთ და ნელა მიირთვათ.
წვრილად დაღეჭილმა საკვებმა შეიძლება ხელი შეუშალოს წვრილ ნაწლავში დიდი, ძნელად მოსანელებელი ნაჭრების გადასვლას.
ჭამასთან ერთად სითხის მიღება უნდა შეიზღუდოს და სითხის მისაღებად ჭამის შემდეგ სულ მცირე 30 წუთის განმავლობაში უნდა იკვებოთ.
ეს მეთოდი ნაწილობრივი გასტრექტომიის შემდეგ დარჩენილი კუჭის საკვებით და არა სითხით შევსებას ემსახურება.
ცილა ყოველი კვებისას უნდა მიიღოთ.
ცილები ორგანიზმის დამცავი სისტემის, მისი მუშაობის მარეგულირებელი ფერმენტებისა და ზოგი ჰორმონის ძირითადი სამშენებლო მასალაა. ორგანიზმის აგებისა და აღდგენის ფუნქციებისთვის რეკომენდებულია ცილოვანი კვება.
- ცილებით მდიდარი საკვები: კვერცხი, ყველი, ხორცი, რძე, იოგურტი
ბოჭკოს მიღება უნდა გაიზარდოს.
ბოჭკო საკვების კომპონენტია — რთული ნახშირწყლები, რომლებსაც ადამიანის ორგანიზმი ვერ ინელებს ან სისხლში ვერ იწოვს. ის გელის წარმოქმნით, კუჭის დაცლის შეფერხებითა და ნაწლავში გავლის დროის გახანგრძლივებით ნახშირწყლების შეწოვას ანელებს. წვრილ ნაწლავში მოუნელებელი სახამებელი მსხვილ ნაწლავში ბაქტერიებით ინელება ან განავალთან ერთად გამოიყოფა. ბოჭკოვანი საკვების გლიკემიური ინდექსი დაბალია; თუ დისკომფორტს არ იწვევს, კვებას უნდა დაემატოს.
- ბოჭკოს შემცველი საკვები: მშრალი პარკოსნები, მარცვლეული, ბოსტნეული, ხილი
რძე ბევრ ლაქტოზას შეიცავს.
ლაქტოზამ შეიძლება გაზები და შებერილობა გამოიწვიოს; დისკომფორტისას შეიძლება ლაქტოზის გარეშე პროდუქტის გამოყენება. შესაძლებელია ნუშის, სოიისა და ქოქოსის რძის შერჩევაც. იოგურტსა და ყველში რძეზე ნაკლები ლაქტოზაა და ისინი უკეთ გადაიტანება.
მოერიდეთ გაზების წარმომქმნელ საკვებს.
ასეთია მშრალი პარკოსნები, ბროკოლი, ყვავილოვანი კომბოსტო, კომბოსტო, ნიახური, პრასი, ფორთოხალი, მანდარინი, ნესვი და სხვა.
ჭამის შემდეგ დაწოლა სასურველად მიიჩნევა, რადგან კუჭის დაცლას ანელებს. რეკომენდებულია ჭამის შემდეგ ორ ბალიშზე წამოწოლილ მდგომარეობაში დაახლოებით 15-30 წუთის დასვენება.
*
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.