რა არის ბარიატრიული (სიმსუქნის) ქირურგია? როგორ მოქმედებს კიბოს განვითარებაზე?

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (DSÖ) აღნიშნავს, რომ სიმსუქნე განვითარებული და განვითარებადი ქვეყნების უმეტესობაში სწრაფად მზარდი და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის საფრთხის შემქმნელი ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული პრობლემაა.

სიმსუქნე მნიშვნელოვნად ზრდის ისეთი კიბოების რისკს, როგორიცაა პოსტმენოპაუზური (მენოპაუზის შემდგომი) ძუძუს, ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს), მსხვილი ნაწლავის, ღვიძლის, პანკრეასისა და საკვერცხის კიბო (იხ. სიმსუქნისა და კიბოს კავშირი).

ადრე ჩატარებული კვლევების მიხედვით, ბარიატრიული ქირურგია (სიმსუქნის ოპერაციები) ზოგადად კიბოსა და სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოების სიხშირის შემცირებასთან საგრძნობლადაა ასოცირებული.

რა არის ბარიატრიული ქირურგია?

კუჭის შუნტირება და წონის დასაკლები სხვა ოპერაციები (ერთობლივად ბარიატრიული ქირურგია) საჭმლის მომნელებელ სისტემაში წონის დაკლების ხელშემწყობ ცვლილებებს მოიცავს.

სიმსუქნის ოპერაციები ტარდება, როდესაც კვებისა და ვარჯიშის პროგრამები არ მუშაობს ან ჭარბი წონით გამოწვეული ჯანმრთელობის პრობლემა გაქვთ.

ზოგი ოპერაცია მიღებული საკვების რაოდენობას ზღუდავს, სხვები კი ორგანიზმის მიერ საკვები ნივთიერებების შეწოვის უნარს ამცირებს. არსებობს ოპერაციები, რომლებიც ორივე გზით მოქმედებს.

ჩანს, რომ ეს ოპერაციები წონის დასაკლებად მუდმივად დაცულ დიეტურ პროგრამებთან შედარებით უფრო ეფექტიანია როგორც ხანმოკლე, ისე ხანგრძლივი სიმსუქნის მქონე ადამიანებში.

ბარიატრიული ქირურგია ხარჯეფექტიანი მეთოდია სიმსუქნის სამართავად, სიმსუქნესთან დაკავშირებული გულ-სისხლძარღვთა რისკის შესამცირებლად და ცხოვრების ხარისხის გასაუმჯობესებლად.

მიუხედავად მრავალი სარგებლისა, ამ ოპერაციების უმეტესობა დიდი ჩარევაა, რომელსაც სერიოზული რისკები და გვერდითი მოვლენები შეიძლება ახლდეს. ამასთან, ბარიატრიული ქირურგიის ხანგრძლივი წარმატების ხელშესაწყობად კვების ჯანსაღი ცვლილებები მუდმივად უნდა შეინარჩუნოთ და რეგულარულად ივარჯიშოთ.

როგორ მოქმედებს ბარიატრიული ქირურგია სიმსივნის განვითარებაზე, დიაგნოზსა და მკურნალობაზე?

რეტროსპექტიული კვლევები აჩვენებს, რომ ბარიატრიული ქირურგია ზოგადად კიბოსა და სიმსუქნით გამოწვეული კიბოების სიხშირის შემცირებასთან მნიშვნელოვნადაა ასოცირებული.

თანამედროვე კვლევებმა აჩვენა, რომ ბარიატრიული ქირურგია ძუძუსა და საშვილოსნოს კიბოს რისკის შემცირებასთან მნიშვნელოვნადაა დაკავშირებული, მაგრამ კოლორექტალური და პანკრეასის კიბოს რისკთან კავშირი არ აქვს.

ძუძუსა და ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს) კიბო ორივე ესტროგენის დონის მიმართ ძალიან მგრძნობიარეა. ადრე ნაჩვენები იყო, რომ წონის დაკლება მოცირკულირე ესტროგენის დონეს ამცირებს. ეს ორივე ტიპის კიბოს რისკსაც ამცირებს.

სიმსუქნესთან დაკავშირებული ენდომეტრიუმის კიბოს განვითარების ბიომოლეკულური მექანიზმები ინსულინრეზისტენტობის გზებსა და ეგზოგენური ესტროგენის წარმოქმნას მოიცავს. ცნობილია, რომ ცხიმოვან ქსოვილში არომატაზის ფერმენტის არსებობის გამო მოცირკულირე ესტრადიოლის დონეზე ცხიმოვანი ქსოვილის რაოდენობა მოქმედებს. ამასთან, სიმსუქნე C-რეაქტიული ცილის, TNF-α-სა და ინტერლეიკინ-6-ის მომატებული დონით ქრონიკული ანთების მდგომარეობას იწვევს, რასაც ინსულინრეზისტენტობამდე მივყავართ. ინსულინრეზისტენტობა სქესობრივი ჰორმონების შემაკავშირებელი გლობულინის დაბალ დონესთანაა დაკავშირებული, ესტროგენის ბიოშეღწევადობას კიდევ უფრო ზრდის და სიმსივნის წარმოქმნასა და მეტასტაზირებასთან ასოცირდება.

წონის დაკლებასთან ერთად, ფიქრობენ, რომ ბარიატრიული ქირურგია კიბოს რისკს წონის კლებისგან დამოუკიდებელი მრავალი მექანიზმითაც ამცირებს. ეს მექანიზმები მოიცავს კუჭ-ნაწლავის ანატომიის გარდაქმნას, ანთებისა და ანთებითი მარკერების შემცირებას, ცხიმისა და ნაღვლის მეტაბოლიზმის ცვლილებებს, ნაწლავური ჰორმონების გამოყოფის ცვლილებებს, მეტაბოლურ რეგულაციას, ნაწლავის მიკროფლორისა და ნაწლავური გლუკონეოგენეზის ცვლილებებს.

მიუხედავად იმისა, რომ ბარიატრიული ქირურგია ჰორმონებთან დაკავშირებული კიბოების რისკის შემცირებასთანაა ასოცირებული, კუჭის შუნტირებამ კოლორექტალური კიბოს რისკი შეიძლება გაზარდოს. ამ შედეგების შესაბამისად, არსებობს მონაცემებიც, რომ კუჭის შუნტირების შემდეგ სწორი ნაწლავის ლორწოვანის პროლიფერაციისა და ბიომარკერების დონის მატება და ბარიატრიული ოპერაციის შემდგომი ანთებითი გარემო ნაწლავის ლორწოვანის ჰიპერპროლიფერაციას ასტიმულირებს.

ასევე, კვლევაში, რომელიც კუჭის შუნტირებასა და კიბოს სიხშირესა თუ სიკვდილიანობას შორის კავშირს აფასებდა, აღინიშნა, რომ შუნტირება კიბოთი სიკვდილიანობის შემცირებასთან მნიშვნელოვნად იყო დაკავშირებული, თუმცა კიბოს სიხშირის შემცირებასთან კავშირი არ ჰქონდა.

დასკვნა

ბარიატრიული ოპერაციების რაოდენობა მსოფლიოში წარმოუდგენელი ტემპით იზრდება. სიმსუქნის მატებასთან ერთად მოსალოდნელია, რომ ბარიატრიული ჩარევები მომდევნო 10 წლის განმავლობაში სტაბილურად მოიმატებს.

მიუხედავად იმისა, რომ ბარიატრიული ქირურგია სიმსუქნის დაავადებრივ ტვირთს ძალიან ეფექტიანად ამცირებს, ჯერაც მკაფიოდ არ არის ცნობილი, ეს ოპერაციები და შედეგად შეცვლილი სხეულის წონა, მეტაბოლიზმი და ჰორმონები სიმსივნის განვითარებაზე, დიაგნოზსა და მკურნალობაზე როგორ მოქმედებს. ბოლო კვლევები აჩვენებს, რომ ბარიატრიულმა ქირურგიამ ზოგი კიბოს სიხშირე შეიძლება შეამციროს (განსაკუთრებით ჰორმონული კიბოების — ძუძუსა და საშვილოსნოს); თუმცა საფუძვლად მდებარე მიზეზები დღემდე გაურკვეველია. ამასთან, პირიქითაც, ზოგმა ბარიატრიულმა მეთოდმა ზოგი კიბოს განვითარებას შეიძლება შეუწყოს ხელი ან დიაგნოზს შეუშალოს. ფუნქციური გავლენისა და გვერდითი მოვლენების პროგნოზირებისთვის მეტი კვლევაა საჭირო.