جراحی باریاتریک (چاقی) چیست؟ چه اثری بر شکل‌گیری سرطان دارد؟

سازمان جهانی بهداشت (WHO) توجه می‌دهد که چاقی، در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه، با رشد سریع خود و تهدید سلامت عمومی، یکی از جدی‌ترین مشکلات است.

چاقی خطر سرطان‌هایی مانند سرطان پستان پس از یائسگی، آندومتر (رحم)، کولون، کبد، پانکراس و تخمدان زنان را به‌شدت افزایش می‌دهد (ببینید: ارتباط چاقی و سرطان).

براساس مطالعات پیشین، جراحی‌های باریاتریک (عمل‌های چاقی) به‌طور قابل‌توجهی با کاهش بروز کلی سرطان و سرطان‌های مرتبط با چاقی ارتباط دارند.

جراحی باریاتریک چیست؟

بای‌پس معده و دیگر جراحی‌های کاهش وزن، که در مجموع جراحی باریاتریک نامیده می‌شوند، تغییراتی در دستگاه گوارش ایجاد می‌کنند تا به کاهش وزن کمک کنند.

عمل‌های چاقی زمانی انجام می‌شوند که برنامه‌های رژیم غذایی و ورزش مؤثر نباشند یا به‌دلیل وزن خود، دچار مشکل سلامت شده باشید.

بعضی عمل‌ها مقدار غذایی را که می‌توانید بخورید محدود می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر با کاهش توان جذب مواد غذایی بدن عمل می‌کنند. عمل‌هایی هم وجود دارند که هر دو هدف را برآورده می‌کنند.

دیده می‌شود این جراحی‌ها، در مقایسه با برنامه‌های رژیم غذایی مداوم برای کاهش وزن، در افرادی که مدت کوتاه یا طولانی چاق بوده‌اند مؤثرترند.

جراحی باریاتریک روشی مقرون‌به‌صرفه برای مدیریت چاقی، کاهش خطر قلبی‌عروقی مرتبط با چاقی و بهبود کیفیت زندگی است.

با وجود فواید متعدد، بیشتر انواع این جراحی‌ها اقداماتی بزرگ‌اند که می‌توانند خطرات و عوارض جدی داشته باشند. همچنین، برای کمک به موفقیت طولانی‌مدت جراحی باریاتریک، باید تغییرات سالم تغذیه‌ای را دائمی کنید و به‌طور منظم ورزش کنید.

جراحی باریاتریک چه اثری بر ایجاد، تشخیص و درمان تومور دارد؟

مطالعات گذشته‌نگر نشان می‌دهند جراحی باریاتریک به‌طور معناداری با کاهش بروز کلی سرطان و سرطان‌های ناشی از چاقی ارتباط دارد.

مطالعات جدید نشان دادند جراحی‌های باریاتریک به‌طور معناداری با کاهش خطر سرطان پستان و رحم ارتباط دارند، اما با خطر سرطان کولورکتال و پانکراس ارتباطی ندارند.

سرطان‌های پستان و آندومتر (رحم) هر دو به سطح استروژن بسیار حساس‌اند. پیش‌تر نشان داده شده بود کاهش وزن، سطح استروژن در گردش را کم می‌کند. این وضعیت خطر هر دو نوع سرطان را کاهش می‌دهد.

سازوکارهای زیست‌مولکولی ایجاد سرطان آندومتر مرتبط با چاقی، شامل مسیرهای مقاومت به انسولین و تشکیل استروژن برون‌زاد است. به‌دلیل وجود آنزیم آروماتاز در بافت چربی، به‌خوبی مشخص است که سطح استرادیول در گردش از مقدار بافت چربی تأثیر می‌پذیرد. افزون بر این، چاقی با افزایش سطح پروتئین واکنشی C، TNF-α و اینترلوکین-6 به التهاب مزمن می‌انجامد که آن هم موجب مقاومت به انسولین می‌شود. مقاومت به انسولین با پایین‌بودن هورمون جنسیِ متصل‌کننده گلوبولین ارتباط دارد، فراهمی زیستی استروژن را بیشتر افزایش می‌دهد و با تشکیل و متاستاز تومور مرتبط دانسته می‌شود.

تصور می‌شود جراحی باریاتریک، علاوه بر کاهش وزن، از طریق سازوکارهای متعددِ مستقل از کاهش وزن نیز خطر سرطان را کم کند. این سازوکارها شامل بازآرایی آناتومی دستگاه گوارش، کاهش التهاب و نشانگرهای التهابی، تغییر سوخت‌وساز چربی و صفرا، تغییر ترشح هورمون‌های روده، تنظیم‌های متابولیک، تغییر میکروفلور روده و تغییر گلوکونئوژنز روده‌ای هستند.

درحالی‌که جراحی‌های باریاتریک با کاهش خطر سرطان‌های مرتبط با هورمون ارتباط داده می‌شوند، بای‌پس معده ممکن است خطر سرطان کولورکتال را افزایش دهد. همسو با این نتایج، شواهدی از افزایش تکثیر مخاط رکتوم و سطح نشانگرهای زیستی پس از بای‌پس معده وجود دارد؛ همچنین، شواهدی نشان می‌دهند محیط التهابی پس از جراحی باریاتریک، تکثیر بیش‌ازحد مخاط روده را تحریک می‌کند.

همچنین در مطالعه‌ای که ارتباط بای‌پس معده با بروز سرطان یا میزان مرگ‌ومیر را ارزیابی کرد، گفته شد بای‌پس معده به‌طور معناداری با کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان ارتباط دارد، اما با کاهش بروز سرطان ارتباطی ندارد.

نتیجه‌گیری

عمل جراحی باریاتریک در جهان به‌طرزی چشمگیر افزایش یافته است. با افزایش چاقی، انتظار می‌رود اقدامات باریاتریک در 10 سال آینده پیوسته بیشتر شوند.

جراحی باریاتریک روشی بسیار مؤثر برای کاهش بار بیماری ناشی از چاقی است، اما هنوز به‌روشنی مشخص نیست این عمل‌ها و تغییرات حاصل در وزن، سوخت‌وساز و هورمون‌های بدن چگونه بر ایجاد، تشخیص و درمان تومور اثر می‌گذارند. مطالعات اخیر نشان می‌دهند جراحی باریاتریک ممکن است بروز بعضی سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان‌های هورمونی پستان و رحم، را کاهش دهد؛ بااین‌حال، علل زمینه‌ای تاکنون روشن نشده‌اند. در مقابل، بعضی روش‌های باریاتریک ممکن است زمینه برخی سرطان‌ها را فراهم کنند یا مانع تشخیص آنها شوند. برای پیش‌بینی آثار عملکردی و عوارض، مطالعات بیشتری لازم است.