Bariatrik (piylənmə) cərrahiyyə nədir? Xərçəng yaranmasına təsirləri nələrdir?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) piylənmənin inkişaf etmiş və etməkdə olan ölkələrin əksəriyyətində sürətlə böyüyən və ictimai sağlamlığı təhdid edən ən ciddi problemlərdən biri olduğuna diqqət çəkir.

Piylənmə postmenopauzal (menopauzadan sonrakı) döş, endometrium (uşaqlıq), yoğun bağırsaq, qaraciyər, mədəaltı vəzi və yumurtalıq xərçəngləri kimi xərçənglərin riskini ciddi artırır (baxın piylənmə və xərçəng əlaqəsi).

Əvvəlki tədqiqatlara görə bariatrik cərrahiyyələr (piylənmə əməliyyatları) ümumi xərçəng və piylənmə ilə əlaqəli xərçəng tezliyinin azalması ilə nəzərəçarpan əlaqəlidir.

Bariatrik cərrahiyyə nədir?

Mədə şuntlaması və digər arıqlama əməliyyatları (ümumi olaraq bariatrik cərrahiyyə kimi tanınır) çəki itirməyə kömək edən həzm sistemi dəyişikliklərini əhatə edir.

Piylənmə əməliyyatları pəhriz və məşq proqramları işləmədikdə və ya çəkiniz səbəbindən sağlamlıq probleminiz olduqda aparılır.

Bəzi əməliyyatlar nə qədər yeyəcəyinizi məhdudlaşdırır, digərləri bədəninizin qida maddələrini sorma qabiliyyətini azaldır. Məqsədə hər iki yolla çatan əməliyyatlar da var.

Bu əməliyyatların çəki vermək üçün davamlı pəhriz proqramları ilə müqayisədə qısa və ya uzun müddət piylənməsi olanlarda daha təsirli olduğu görünür.

Bariatrik cərrahiyyə piylənməni idarə etmək, onunla bağlı ürək-damar riskini azaltmaq və həyat keyfiyyətini artırmaq üçün xərc baxımından səmərəli üsuldur.

Ümumilikdə bir çox faydası olsa da, bu əməliyyatların əksər formaları ciddi risk və əlavə təsirlər yarada bilən böyük prosedurlardır. Həmçinin bariatrik cərrahiyyənin uzunmüddətli uğuruna kömək üçün qidalanmanızdakı sağlam dəyişiklikləri daimi etməli və müntəzəm məşq etməlisiniz.

Bariatrik cərrahiyyənin şiş inkişafına, diaqnozuna və müalicəsinə təsirləri nələrdir?

Retrospektiv tədqiqatlar bariatrik cərrahiyyənin ümumi və piylənmə mənşəli xərçəng tezliyinin azalması ilə mühüm əlaqəli olduğunu göstərir.

Aktual tədqiqatlar bariatrik cərrahiyyələrin döş və uşaqlıq xərçəngi riskinin azalması ilə mühüm əlaqəli olduğunu, lakin kolorektal və mədəaltı vəzi xərçəngi riski ilə əlaqəsi olmadığını göstərdi.

Döş və endometrium (uşaqlıq) xərçənglərinin hər ikisi estrogen səviyyəsinə çox həssasdır. Çəki itirməyin dövrandakı estrogeni azaltdığı əvvəl göstərilib. Bu da hər iki xərçəng riskini azaldır.

Piylənmə ilə əlaqəli endometrium xərçəngi inkişafının biomolekulyar mexanizmlərinə insulin müqaviməti yolları və ekzogen estrogen yaranması daxildir. Yağ toxumasında aromataza fermenti olduğundan dövrandakı estradiolun yağ toxuması miqdarından təsirləndiyi yaxşı məlumdur. Piylənmə həmçinin artan C-reaktiv zülal, TNF-α və interleykin-6 səviyyələri ilə xroniki iltihab vəziyyəti yaradır və bu da insulin müqavimətinə səbəb olur. İnsulin müqaviməti aşağı qlobulin bağlayan cinsiyyət hormonu ilə əlaqəlidir, estrogenin biomənimsənilməsini daha çox artırır və şiş yaranması, metastazı ilə əlaqələndirilir.

Çəki itirməklə yanaşı bariatrik cərrahiyyənin çoxsaylı çəkidən asılı olmayan mexanizmlərlə xərçəng riskini azaltdığı düşünülür. Bunlara mədə-bağırsaq anatomiyasının yenidən qurulması, azalmış iltihab və iltihab markerləri, dəyişən yağ və öd metabolizmi, bağırsaq hormonlarının ifrazında dəyişikliklər, metabolik tənzimləmələr, bağırsaq mikroflorası və qlükoneogenezində dəyişikliklər daxildir.

Bariatrik cərrahiyyə hormonla əlaqəli xərçəng riskinin azalması ilə bağlandığı halda mədə şuntlaması kolorektal xərçəng riskini artıra bilər. Bu nəticələrə uyğun olaraq mədə şuntlamasından sonra rektal selikli qişada artmış proliferasiya və biomarker səviyyələri, bariatrik cərrahiyyədən sonra iltihabi mühitin bağırsaq selikli qişasında hiperproliferasiyanı stimullaşdırması barədə nəticələr də var.

Mədə şuntlaması ilə xərçəng tezliyi və ya həyat itkisi arasındakı əlaqəni qiymətləndirən tədqiqatda da şuntlamanın xərçəngdən həyat itkisinin azalması ilə mühüm əlaqəli olduğu, lakin xərçəng tezliyinin azalması ilə əlaqəli olmadığı bildirilib.

Nəticə

Bariatrik əməliyyatlar dünyada inanılmaz artım göstərir. Piylənmənin artması ilə bu prosedurların qarşıdakı 10 ildə sabit artacağı gözlənilir.

Bariatrik cərrahiyyə piylənmənin xəstəlik yükünü azaldan çox təsirli üsul olsa da, əməliyyatların və nəticədə dəyişən bədən çəkisi, metabolizm və hormonların şişin inkişafına, diaqnozuna və müalicəsinə necə təsir etdiyi hələ aydın bilinmir. Son tədqiqatlar onun müəyyən xərçəng növlərinin tezliyini azalda bildiyini göstərir (xüsusən hormonal xərçənglər döş və uşaqlıq); lakin əsas səbəblər indiyədək anlaşılmayıb. Əksinə, bəzi bariatrik üsullar müəyyən xərçənglərə zəmin yarada və ya diaqnozuna mane ola bilər. Funksional təsiri və əlavə təsirləri proqnozlaşdırmaq üçün daha çox tədqiqat lazımdır.