Bariatrik Cərrahiyyə (Arıqlama Əməliyyatı) Piylənmə ilə Əlaqəli Xərçəng Riskini Yarıdan Çox Azaldır

Piylənmə ilə müəyyən xərçənglər arasındakı əlaqə artıq yaxşı məlumdur və piylənmə ən azı 13 xərçəng növünün riskini artırır: qida borusu xərçəngi, böyrək xərçəngi, menopauzadan sonra yaranan süd vəzi xərçəngi, mədə xərçəngi, yoğun bağırsaq xərçəngi, düz bağırsaq xərçəngi, qaraciyər xərçəngi, öd kisəsi xərçəngi, mədəaltı vəzi xərçəngi, yumurtalıq xərçəngi, uşaqlıq xərçəngi, qalxanabənzər vəzi xərçəngi və çoxsaylı mieloma. Piylənmə həmçinin xərçəng diaqnozundan sonrakı xəstəlik nəticələrinə mənfi təsir göstərir.

Piylənmə ilə əlaqəsi ən çox araşdırılan xərçənglər arasında süd vəzi, uşaqlıq, yoğun bağırsaq və prostat xərçəngi var (baxın: piylənmə xərçəng riskini necə artırır?).

Bariatrik Cərrahiyyə Nədir?

Bariatrik cərrahiyyə adlandırılan piylənmə əməliyyatları çəki itirməyə kömək edən bəzi həzm sistemi dəyişikliklərini əhatə edir.

Piylənmə əməliyyatları pəhriz və idman proqramları nəticə vermədikdə və ya çəkinizlə əlaqəli sağlamlıq probleminiz olduqda aparılır. Bəzi əməliyyatlar yeyəcəyiniz miqdarı məhdudlaşdırdığı halda, digərləri orqanizmin qida maddələrini mənimsəmə qabiliyyətini azaldır; hər iki məqsədi əhatə edən əməliyyatlar da var (baxın: bariatrik cərrahiyyə növləri məqaləmizə).

Əvvəlki tədqiqatlara görə bariatrik əməliyyatlar ümumi xərçəng və piylənmə ilə əlaqəli xərçəng tezliyinin azalması ilə nəzərəçarpan əlaqə göstərir.

Kimlərə Arıqlama Əməliyyatı Tövsiyə Olunur?

Bariatrik cərrahiyyə piylənməsi olan insanlara çəki itirməyə və sağlamlıqlarını yaxşılaşdırmağa kömək edən cərrahi prosedurdur. Bu, böyük əməliyyatdır və hər kəs üçün uyğun olmaya bilər.

Mövcud məlumatlara görə bariatrik cərrahiyyə başqa arıqlama üsullarını uğursuz sınaqdan keçirmiş və BKİ-si (Bədən Kütlə İndeksi) 40 və ya daha çox olan, yaxud BKİ-si 35 və ya daha çox olub piylənmə ilə əlaqəli ciddi sağlamlıq problemi (məsələn, ürək xəstəliyi, diabet və ya yuxu apnesi) olan insanlara tövsiyə edilməlidir.

BKİ Nədir?

BKİ Bədən Kütlə İndeksi deməkdir və insanın bədən çəkisinin (kiloqramla) boyunun kvadratına (metrlə) bölünməsi ilə hesablanır. Bu, insanın bədən çəkisinin boyuna nisbətini müəyyən etmək üçün istifadə olunan ölçüdür.

BKİ düsturu belədir:

BKİ = Çəki (kg) / Boy (m)²

Bu düstur insanın çəkisini boyunun kvadratına bölür. Məsələn, çəkisi 70 kg, boyu 1,75 m olan insanın BKİ-sini hesablasaq:

BKİ = 70 / (1,75)² = 22,86

Bu göstərici insanın "normal çəkili" olduğunu göstərir. BKİ göstəriciləri adətən belə şərh edilir:

• 18,5-dən aşağı: Arıq
• 18,5 - 24,9: Normal çəkili
• 25 - 29,9: Artıq çəkili
• 30 və daha çox: Piylənmə

Lakin BKİ-nin bədən piyini ölçmədiyini və əzələli insanlarda yanıltıcı ola biləcəyini unutmaq olmaz.

Xərçəng Riskini Yarıbayarı Azaldır

5 may 2023-cü ildə Digestive Disease Week 2023 tədbirində təqdim olunan yeni tədqiqatda tədqiqatçılar piylənməsi olan xəstələr bariatrik əməliyyat keçirdikdə, əməliyyat olunmayan xəstələrlə müqayisədə piylənmə ilə əlaqəli xərçəng yaranma tezliyində 50%-dən çox azalma ola biləcəyini müəyyən ediblər.

Bu tədqiqatda tədqiqatçılar bariatrik əməliyyat keçirmiş 55,700 piylənməsi olan xəstənin və əməliyyat keçirməmiş 55,700 xəstənin məlumatlarını müqayisə etdilər. Xəstə qrupu sleeve qastrektomiya, mədə şuntlama və ya mədə bandı proseduru keçirmiş insanları əhatə edirdi və tədqiqatçılar xərçəngin yaranmasında rol oynaya bilən risk amillərini – siqaret istifadəsi, alkoqol istifadəsi, ürək-damar xəstəliyi, hormon müalicəsi və digər yanaşı xəstəlikləri – nəzərə aldılar.

10 illik izləmədən sonra bariatrik əməliyyat keçirmiş xəstələrin yalnız 4%-də piylənmə ilə əlaqəli xərçəng yarandığı müəyyən edildi. Bu göstərici əməliyyat keçirməyənlərdə 8,9% idi.

Həmçinin bariatrik əməliyyat keçirmiş xəstələrdə əməliyyat keçirməyənlərlə müqayisədə piylənmə ilə əlaqəli demək olar bütün xərçəng növləri üzrə yeni halların sayında ardıcıl azalma müşahidə olundu. Bunlara süd vəzi xərçəngi (501-ə qarşı 751), kolorektal xərçəng (201-ə qarşı 360), qaraciyər xərçəngi (969-a qarşı 2,198), mədəaltı vəzi xərçəngi (54-ə qarşı 86), yumurtalıq xərçəngi (130-a qarşı 214) və qalxanabənzər vəzi xərçəngi (154-ə qarşı 175) daxildir.

Bu yeni nəticələr bariatrik cərrahiyyənin piylənmə ilə əlaqəli xərçəng riskini azaltma potensialını güclü şəkildə göstərir və piylənmənin idarə olunmasındakı əhəmiyyətini daha da vurğulayır.

Bariatrik Cərrahiyyə və Xərçəng Riski Haqqında Digər Müasir Tədqiqatlar

16000-dən çox xəstəni əhatə edən verilənlər bazası tədqiqatında bariatrik əməliyyat keçirmiş xəstələrdə əməliyyat olunmamış, uyğunlaşdırılmış piylənməsi olan xəstələrlə müqayisədə;

• süd vəzi xərçəngi də daxil olmaqla hormonla əlaqəli xərçəng riskində 77%,
• uşaqlıq xərçəngi riskində 79% və
• prostat xərçəngi riskində 63% azalma müəyyən edildi.

Roux-en-Y mədə şuntlama (RYGB) hormonla əlaqəli xərçənglər üçün ən böyük risk azalmasına səbəb oldu: 84%. Lakin kolorektal xərçəng riskinin 2,6 qat artması ilə əlaqələndirildi. Tənzimlənən mədə bandı və boru mədə (sleeve qastrektomiya) əməliyyatı kolorektal xərçəng riskində hər hansı artımla əlaqəli tapılmadı.

Başqa bir çoxmərkəzli verilənlər bazası tədqiqatında bariatrik əməliyyat keçirmiş 22 min xəstənin (61 faiz RYGB və 27 faiz sleeve qastrektomiya) orta hesabla 3,5 illik izləmə müddətində hər hansı xərçəngə tutulma riski bariatrik əməliyyat keçirməmiş 66 min xəstə ilə müqayisədə 33% daha aşağı idi. Bu tədqiqatda bariatrik cərrahiyyə menopauzadan sonrakı süd vəzi xərçəngi riskində 42%, uşaqlıq xərçəngində 50%, mədəaltı vəzi xərçəngində 54% və yoğun bağırsaq xərçəngində 41% azalma ilə əlaqələndirildi. Bu tədqiqatda isə yuxarıdakı tədqiqatdan fərqli olaraq düz bağırsaq xərçəngində hər hansı azalma müəyyən edilmədi.

Bir milyondan çox xəstəni əhatə edən Fransa verilənlər bazası tədqiqatı bariatrik əməliyyat (RYGB, boru mədə və mədə bandı) keçirmiş xəstələrin piylənməsi olan və bariatrik əməliyyat keçirməmiş xəstələrlə eyni kolorektal xərçəng riskinə malik olduğunu və bunun ümumi əhali ilə müqayisədə 34% daha yüksək olduğunu göstərdi.

Bariatrik əməliyyat üçün uyğun olan 28 min xəstəni əhatə edən başqa çoxsaylı verilənlər bazası tədqiqatında hər hansı xərçəng növünün, eləcə də ağciyər, yumurtalıq və uşaqlıq xərçənginin bariatrik əməliyyatdan sonrakı göstəriciləri əməliyyat olunmamış nəzarət xəstələri ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə daha aşağı idi.

Bariatrik əməliyyat aparılmış 5053 xəstəni və əməliyyat olunmamış nəzarət qrupundakı 25265 uyğunlaşdırılmış xəstəni əhatə edən başqa retrospektiv (keçmişə yönəlmiş) tədqiqatda bariatrik cərrahiyyə piylənmə ilə əlaqəli xərçəng riskinin 32% daha aşağı olması ilə əlaqələndirildi. Bundan əlavə xərçənglə əlaqəli həyat itkisi riskində 48% azalma müəyyən edildi.

İsveç Piylənməsi Olan Şəxslər (SOS) verilənlər bazasından istifadə edən tədqiqatlar bariatrik cərrahiyyənin 20 ildə xərçəng riskini 6 faizdən 3,9 faizə endirdiyini göstərdi və təsir qadınlarda daha aydın idi. Utah Cancer Registry-dən istifadə olunan tədqiqat piylənmə əməliyyatı keçirmiş xəstələrdə xərçənglə əlaqəli həyat itkisi göstəricisinin 46% azaldığını göstərdi.

Bariatrik cərrahiyyə həmçinin melanoma da daxil olmaqla bütün dəri xərçənglərinin riskinin 41% azalması ilə əlaqəlidir.

Aşağıda bariatrik cərrahiyyənin xərçəng riskini nə qədər azaltdığını göstərən müxtəlif tədqiqatların nəticələri ümumiləşdirilib:

*