რა არის რბილი ქსოვილების სარკომა? რით განსხვავდება სხვა კიბოებისგან?
ამ სტატიაში
რა არის სარკომა?
სარკომები იშვიათი კიბოებია, რომლებიც ძვლისა და კუნთის მსგავსი ქსოვილების ჩონჩხის შემქმნელი შემაერთებელი ქსოვილის უჯრედებიდან ვითარდება. მათ სწრაფი ზრდისა და ადრეულ სტადიებზე მეტასტაზირების (გავრცელების) ტენდენცია აქვს.
რა განსხვავებაა კარცინომასა და სარკომას შორის?
კარცინომები და სარკომები კიბოს ორი ძირითადი ტიპია. კარცინომებიარის კიბოები, რომლებიც შინაგან ორგანოებსა და სხეულის გარე ზედაპირზე გადამფარავ ეპითელურ უჯრედებში ვითარდება (მაგალითად, ფილტვის, ძუძუს, მსხვილი ნაწლავისა და პროსტატის კიბო). სარკომები კი ვითარდება მეზენქიმურ უჯრედებში, რომლებიც როგორც ძვლებს, ისე კუნთების, მყესებისა და სისხლძარღვების მსგავს რბილ ქსოვილებს ქმნის. მეზენქიმური უჯრედები ქმნის იმ სტრუქტურებს, რომლებსაც შემაერთებელ / საყრდენ ქსოვილს ვუწოდებთ.
კიბო მაშინ ვითარდება, როდესაც უჯრედულ დონეზე დაგროვილი გენეტიკური დაზიანებების შედეგად უჯრედები უკონტროლოდ იყოფა და სხვა ქსოვილებში ვრცელდება (იხილეთ რა არის კიბო). ეს წარმოქმნის მასებს, რომლებსაც სიმსივნეები ეწოდება. კიბოს შემცველ სიმსივნეებს ავთვისებიანი ეწოდება. კიბოს შემთხვევების უმეტესობა კარცინომას ან სარკომას მოიცავს. კიბოს სხვა ძირითადი ტიპებია:
- ლიმფომები: ლიმფურ კვანძებში არსებულ უჯრედებზე მოქმედებს.
- მიელომები: ძვლის ტვინის პლაზმურ უჯრედებზე მოქმედებს.
- ლეიკემიები: ძვლის ტვინის უჯრედებზე მოქმედებს.
სხეულის რომელ ნაწილებზე მოქმედებს კარცინომები და სარკომები?
მათ შორის მთავარი განსხვავებაა, რომელი უჯრედიდან წარმოიშობა.
კარცინომები
ეპითელური უჯრედებიდან წარმოშობილ კარცინომებს კანისა და ლორწოვანი გარსების დაზიანების ტენდენცია აქვს.
კარცინომის ყველაზე გავრცელებული ხუთი ტიპია:
- ადენოკარცინომა: მოქმედებს სითხის ან ლორწოს წარმომქმნელ ორგანოებზე, როგორიცაა ძუძუ და პროსტატა.
- ბაზალურუჯრედოვანი კარცინომა: მოქმედებს კანის ყველაზე გარე შრის საფუძვლის შემქმნელ უჯრედებზე. ეს კანის კიბოს ყველაზე გავრცელებული ტიპია.
- ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომა: მოქმედებს კანის ბაზალური უჯრედების ზემოთ არსებულ უჯრედებზე და კანის კიბოს მეორე ყველაზე გავრცელებული ტიპია.
- გარდამავალუჯრედოვანი კარცინომა: მოქმედებს საშარდე გზების გარდამავალ უჯრედებზე, მათ შორის შარდის ბუშტში, თირკმელებსა და შარდსაწვეთში.
შეიძლება დაგაინტერესოთ: თურქეთის კიბოს სტატისტიკა 2020
სარკომები
სარკომები სიმსივნეებია, რომლებიც მეზენქიმური სახელწოდების რბილი ქსოვილის უჯრედებიდან ვითარდება. ეს უჯრედები მრავალი სასიცოცხლო ქსოვილისა და ორგანოს ჩამოყალიბებასა და მხარდაჭერას უწყობს ხელს:
- ძვლები
- სისხლძარღვები
- ხრტილი
- ნერვები
- კუნთები
- ცხიმი
- სახსრები
- მყესები
- შემაერთებელი ქსოვილები
კარცინომებთან შედარებით სარკომები ბევრად უფრო იშვიათად გვხვდება; თუმცა სარკომის 75-ზე მეტი ტიპი არსებობს. ისინი ნებისმიერ ადგილას შეიძლება წარმოიქმნას, თუმცა ყველაზე ხშირად მუცლის არეში, ხელებსა და ფეხებში გვხვდება.
სარკომის ყველაზე გავრცელებული ტიპებია:
არადიფერენცირებული პლეომორფული სარკომა: ერთდროულად რბილი ქსოვილისა და ძვლის უჯრედებს მოიცავს.
- ლეიომიოსარკომა: მოიცავს სისხლძარღვების, კუჭ-ნაწლავის სისტემისა და საშვილოსნოს ამომფენ გლუვკუნთოვან უჯრედებს.
- ოსტეოსარკომა: ძვლის უჯრედებს მოიცავს.
- ლიპოსარკომა: ცხიმის უჯრედებს მოიცავს.
რამდენად გავრცელებულია კარცინომები და სარკომები?
კიდევ ერთი განსხვავებაა მათი გავრცელების სიხშირე. კარცინომები ძალიან ხშირია, სარკომა კი უფრო იშვიათია.
რამდენად გავრცელებულია კარცინომები?
კიბოს შემთხვევების დაახლოებით 90% კარცინომისგან წარმოიშობა. კარცინომებს შეუძლია ორივე სქესის, ყველა ასაკისა და ეთნიკური წარმომავლობის ადამიანზე იმოქმედოს.
სხვადასხვა კარცინომას განსხვავებული რისკფაქტორები / მიზეზები აქვს. მათგან ზოგია:
- თამბაქოს მოწევა
- ალკოჰოლის გადაჭარბებული მოხმარება
- მზის ულტრაიისფერი სხივების ხანგრძლივი ზემოქმედება
- ძლიერ დაბინძურებული ჰაერის ხანგრძლივი ზემოქმედება
- სიმსუქნე
- უმოძრაობა ან ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა
- ღია ფერის კანი
- სხვადასხვა ინფექცია (HPV, EBV, HBV, HCV, Helicobacter pylori და სხვა)
რამდენად გავრცელებულია სარკომები?
ყოველწლიურად დიაგნოსტირებული კიბოების 1 პროცენტზე ნაკლებს სარკომები შეადგენს. კარცინომების მსგავსად, მათაც ყველა ადამიანზე შეუძლია იმოქმედოს. თუმცა ზოგმა სამედიცინო მდგომარეობამ, გარემოს გავლენამ და ცხოვრების წესის ჩვევებმა სარკომის რომელიმე ტიპის განვითარების რისკი შეიძლება გაზარდოს.
სარკომის სამედიცინო რისკფაქტორები / მიზეზებია:
- ტუბულარული სკლეროზი (Bourneville-ის დაავადება)
- რეტინობლასტომა
- ტიპი 1 ნეიროფიბრომატოზი (Von Recklinghausen-ის დაავადება)
- ოჯახური ადენომატოზური პოლიპოზი (Gardner-ის სინდრომი)
- ნევოიდური ბაზალურუჯრედოვანი კარცინომის სინდრომი (Gorlin-ის სინდრომი)
- Werner-ის სინდრომი
- Li-Fraumeni-ის სინდრომი
სარკომის გარემოსა და ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორებია:
- მავნე და ტოქსიკური ქიმიური ნივთიერებების, განსაკუთრებით დარიშხანის, თორიუმის დიოქსიდისა და ვინილის ქლორიდის ზემოქმედება
- კიბოს მკურნალობისას დასხივება
- ისეთი დიაგნოსტიკური გამოსახულებითი მეთოდების განმეორებითი დასხივების მუდმივი და ხშირი ზემოქმედება, როგორიცაა X სხივები
ზოგი ტიპის სარკომა გარკვეულ ასაკობრივ ჯგუფებშიც უფრო ხშირია. ჩვილებში, ბავშვებსა და ახალგაზრდებში უფრო გავრცელებულია:
- რაბდომიოსარკომა
- ოსტეოსარკომა
- ალვეოლური რბილი ქსოვილების სარკომა
- დესმოპლასტიკური მცირე მრგვალუჯრედოვანი სიმსივნე
- ეპითელოიდური სარკომა
- სინოვიური სარკომა
- ინფანტილური ფიბროსარკომა
ზრდასრულებში უფრო გავრცელებული სარკომებია:
- ზრდასრულთა ფიბროსარკომა
- დაბალი ხარისხის ფიბრომიქსოიდური სარკომა
- ლიპოსარკომები
- დაბალი ხარისხის მიქსოფიბროსარკომები
კარცინომებია უფრო საშიში თუ სარკომები?
ამის თქმა ძალიან რთულია. ნებისმიერი კიბოს ტიპის გადარჩენის მაჩვენებელი მრავალ ფაქტორზეა დამოკიდებული, მათ შორის:
- სიმსივნის ზომაზე
- სიმსივნის მდებარეობაზე
- სიმსივნის ან კიბოს უჯრედების ზრდის სიჩქარეზე
- გავრცელდა თუ არა კიბო სხვა ქსოვილებსა და ორგანოებში (სტადიაზე)
- მკურნალობის შემდეგ კიბოს რეციდივების რაოდენობაზე
- ზოგად ჯანმრთელობაზე
- ასაკზე
- თანმხლებ სამედიცინო მდგომარეობებზე
- სქესზე
- ეთნიკურ წარმომავლობაზე
რატომ არ არის იმუნოთერაპია სარკომაში ეფექტიანი?
იმუნოთერაპია კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად ორგანიზმის საკუთარი სისტემის გამოყენებას ისახავს მიზნად. თუმცა სარკომების სტრუქტურა სხვა კიბოებისგან განსხვავდება, ამიტომ იმუნოთერაპია ხშირად ეფექტიანი არ არის. სარკომის უჯრედების შემჩნევა და დამიზნებაც იმუნური სისტემისთვის რთულია. ამ მიზეზებით იმუნოთერაპიამ შეიძლება სარკომაში არ იმოქმედოს.
თუმცა ახალი მიღწევის სახით 2022 წლის დეკემბერში იშვიათი რბილი ქსოვილების კიბოს, ალვეოლური რბილი ქსოვილების სარკომის სამკურნალოდ atezolizumab-ის იმუნოთერაპიამ FDA-ის (აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის) ნებართვა მიიღო (იხილეთ შესაბამისი ნებართვა).
დასკვნა
კარცინომები და სარკომები კიბოს ორი მთავარი ტიპია. სახელები მსგავსად ჟღერს, თუმცა სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე მოქმედებს. კარცინომები კიბოს ყველაზე ხშირი ტიპია, სარკომები კი შედარებით იშვიათია და რბილი / შემაერთებელი ქსოვილის შემქმნელი მეზენქიმური უჯრედებიდან წარმოიშობა.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.