რა არის სარკოპენია? რას ნიშნავს კუნთის დაკარგვა კიბოში?

რა არის სარკოპენია?

კუნთოვანი მასის შემცირების ან დაკარგვის აღმნიშვნელი ტერმინი სარკოპენია სამედიცინო ლიტერატურაში პირველად 1980-იანი წლების ბოლოს გამოჩნდა და ამ თემაზე კვლევა დაიწყო. საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემა სარკოპენია ნორმალურ მოზრდილში ჩვეულებრივ ორმოციან წლებში იწყება და გრძელდება. სერიოზულ საზოგადოებრივ პრობლემად მას თანმხლები შედეგები აქცევს.

ხანდაზმულ მოზრდილებში სარკოპენიის განვითარება ფუნქციური დარღვევის, შეზღუდული შესაძლებლობის, დაცემისა და მოტეხილობის, ფიზიკური დამოუკიდებლობის დაკარგვისა და სიკვდილის რისკს ზრდის. აშშ-ში მასთან დაკავშირებული შეზღუდული შესაძლებლობის ხარჯი ჯანდაცვის სისტემისთვის 18 მილიარდ დოლარზე მეტად მიიჩნევა.

თავიდან სარკოპენია უფრო ასაკობრივ მოვლენად ითვლებოდა. თუმცა მზარდი კვლევებით გაირკვა, რომ კუნთოვანი მასისა და ძალის დაკარგვა უფრო რთული და მრავალმხრივი საკითხია. მის განვითარებაზე პიროვნების ბიოლოგიის, ცხოვრების წესისა და კლინიკური პროცესების მრავალი ფაქტორი მოქმედებს. კიბოც კუნთოვანი მასისა და ძალის დაკარგვის გამომწვევი კლინიკური მდგომარეობაა. დაავადებისას სარკოპენიის გავლენა, პრევენცია და გამოსწორება აქტიურად განხილული საკითხებია.

როგორ იზომება სარკოპენია?

კვებითი მდგომარეობის შესაფასებლად კვლავ ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია სხეულის მასის ინდექსი(VKI). პრაქტიკულობის მიუხედავად VKI სხეულის შემადგენლობის, ანუ ცხიმისა და კუნთის თანაფარდობის შესაფასებლად საკმარისი არ არის. სხეულის შემადგენლობის შეფასების მრავალი მეთოდი არსებობს, მარტივი ანთროპომეტრიული გაზომვებიდან MR გამოსახულებებამდე . კომპიუტერულ ტომოგრაფიაზე (BT) წელის 3. მალის (L3) დონეზე კუნთის კვეთის შეფასება ღირებული და მარტივად გამოსაყენებელი გზაა რაოდენობისა და სტრუქტურული შემადგენლობის (კვეთაში კუნთოვანი/ცხიმოვანი ქსოვილის თანაფარდობის) გასაგებად. სიმარტივეს განაპირობებს ის, რომ კიბოს დიაგნოსტიკასა და მეთვალყურეობაში BT ისედაც ხშირად გამოიყენება, რაც ამ თემაზე მრავალი კვლევის ჩატარებასაც შესაძლებელს ხდის.

რატომ არის სარკოპენია მნიშვნელოვანი კიბოში?

კიბოს მქონე პაციენტებში სარკოპენიის სიხშირე %11 - 74 შორის მერყეობს. კიბოსა და სარკოპენიის ერთდროულად მქონეებში დაავადების მიმდინარეობის უარყოფითი მაჩვენებლების მრავალი სახეობა ხშირად გვხვდება. ანუ კიბოს მქონეებში კუნთოვანი მასის დაკარგვა ცუდ პროგნოზს უკავშირდება. სარკოპენიისა და მის შედეგებზე მრავალი კვლევა არსებობს. ერთ ბოლო მეტაანალიზის კვლევაში კიბოს მქონე 7843 პაციენტისმონაცემებით დაბალი კუნთოვანი მასის მქონეებში საერთო გადარჩენა დაბალი იყო.

მრავალი კვლევა კუნთოვან მასასა და ქიმიოთერაპიის ტოქსიკურობას (გვერდით ეფექტს) შორის უკუპროპორციულ კავშირს აჩვენებს. როგორც ცნობილია, ზოგიერთი ქიმიოთერაპიის დოზა წონის ნაცვლად სხეულის ზედაპირის ფართობით (VYA) განისაზღვრება. სარკოპენიაში გვერდითი ეფექტების ზრდა ამ წამლებში უფრო მკვეთრია. ახლახან გამოქვეყნებულ კვლევაში, რომელიც 533 პაციენტისშედეგებს აფასებდა, FOLFOX რეჟიმის მიმღებ ადრეული მსხვილი ნაწლავის კიბოს პაციენტებში დაბალი კუნთოვანი მასისას ქიმიოთერაპიის ადრეული შეჩერება და მკურნალობის გადადება უფრო ხშირი იყო. მსგავსი შედეგების სხვა კვლევამ აჩვენა, რომ ქალებში მცირე კუნთოვანი მასისას ტოქსიკურობა მაღალი იყო. პერორალურად (პირით) მიღებული კიბოს წამლებსშორის sorafenib-ით (Nexavar) კვლევამ აჩვენა, რომ დოზის შემცირების გამომწვევი გვერდითი ეფექტები სარკოპენიის მქონეებში ხშირი იყო. ასევე სარკოპენია ქირურგიულ პროცესსა და შედეგებზე უარყოფითად მოქმედებს. ამ პაციენტებში ოპერაციული ჭრილობის დაგვიანებული შეხორცება, ოპერაციის შემდგომი ინფექციის გაზრდილი სიხშირე და ჰოსპიტალიზაციის გახანგრძლივება აღინიშნება.

კიბოს მქონე პაციენტებში სარკოპენია რუტინულად უნდა შეფასდეს

დაავადების პროცესზე ასეთი გავლენის მქონე სარკოპენიის სათანადო ანალიზებით გამოვლენა პირველ რიგში ძალიან მნიშვნელოვანია. ამიტომ მეთვალყურეობისას BT გამოსახულებებზე დაფუძნებული რუტინული შეფასებები უნდა ჩატარდეს. არსებობს BT მონაცემების გამომყენებელი ნახევრად ავტომატური პროგრამები, თუმცა რუტინულ რადიოლოგიაში ჯერ არ დამკვიდრებულა.

სარკოპენიის მკურნალობა კიბოში

ონკოლოგიურ პაციენტებში სარკოპენიასთან გამკლავების დასახელებულ და შესწავლილ მეთოდებს შორის პირველ ადგილზეა

• კვებითი მხარდაჭერა,
• მედიკამენტური მხარდაჭერა და
• ვარჯიში

.

ვიტამინების, ცილისა და შეუცვლელი ამინომჟავების მსგავსი დანამატების კვლევები სარგებლის საკმარის მტკიცებულებას ვერ იძლევა. არსებობს კვლევები ანდროგენულ რეცეპტორებზე მოქმედი ტესტოსტერონის, ინტერლეიკინ 1ალფას, myostatin-ის მსგავსი მოლეკულების შესახებ, თუმცა ამ სფეროში გამოყენებისთვის ჯერ არცერთი დამტკიცებულა. განსაკუთრებით მადის მექანიზმზე მოქმედი ghrelin-ის რეცეპტორის აგონისტ anomorelin-ის კვლევები იმედისმომცემია, მაგრამ კუნთის ძალის არგაზრდისა და საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე გავლენის არქონის გამო არ დამტკიცდა.

ვარჯიშის დადებითი მოქმედების მაჩვენებელი პროსტატის კიბოს მქონე 1199 პაციენტის შედეგების შემცველი მეტაანალიზი არსებობს. მის მიხედვით ძალოვან ვარჯიშში ჩართულ პაციენტებში კუნთოვანი მასა მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

შეჯამება და დასკვნა

დღემდე მრავალი კვლევა სარკოპენიის უარყოფით შედეგებთან კავშირს აჩვენებს, თუმცა მათი დიდი უმრავლესობა რეტროსპექტიულია (წარსულს აფასებს). გამოვლენილია კუნთოვანი მასის დაკარგვასთან ასაკის გარდა დაკავშირებული სხვა ფაქტორები , თუმცა ძირითადი მექანიზმები სრულად ჯერ არ არის გაგებული. მოკლედ, სფეროს გასარკვევად პროსპექტიული (მომავლისკენ მიმართული) კვლევებია საჭირო.

ონკოლოგიაში მრავალი ქიმიოთერაპიის დოზა სხეულის ზედაპირის ფართობით განისაზღვრება. VYA სიმაღლითა და წონით ითვლება. ერთნაირი VYA-ის მქონე ორ პაციენტში კუნთისა და ცხიმის თანაფარდობა შეიძლება განსხვავდებოდეს. ამიტომ ერთნაირი VYA-ის მიუხედავად განსხვავებული შემადგენლობა ინდივიდუალურად განსხვავებული გვერდითი ეფექტების უფრო მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელია. საკითხის ამ მხარის გასარკვევადაც კვლევებია საჭირო.

დასკვნის სახით, შემცირებული კუნთოვანი მასის უარყოფითი გავლენა კიბოს მქონე პაციენტებზე სადავო არ არის, თუმცა მექანიზმების გაგება და სარკოპენიის გამოსასწორებელი მიდგომების გამოვლენა მნიშვნელოვანი განსახილველი და შესასწავლი საკითხებია. პაციენტის სარკოპენიის შეფასება ონკოლოგიური მოვლის რუტინულ ნაწილად უნდა ჩაითვალოს.