რატომ ვითარდება სლოკინი კიბოს დროს და როგორ მკურნალობენ?

სლოკინი, გულმკერდის ფუძის შემქმნელი დიაფრაგმის უნებლიე შეკუმშვაა. ზოგჯერ ჯიუტი და ხანგრძლივია. ონკოლოგიურ და პალიატიური ზრუნვის პაციენტებში დროებითი ან შეუპოვარი სლოკინი შემაწუხებელი და დამღლელია. დაავადებისა და მკურნალობის გამო სხვადასხვა სტადიაზე შეიძლება გამოჩნდეს.

კიბოს პაციენტთა დაახლოებით %40-ს სლოკინი უვითარდება

ონკოლოგმა ხშირად პაციენტის სლოკინის შესახებ არ იცის. გამოკითხვით, გამოვლენის შემთხვევაშიც ეფექტიანი მკურნალობა ყოველთვის არ ხდება.

ცუდად კონტროლირებული მუდმივი სლოკინი ცხოვრების ხარისხზე მოქმედებს; გამოკითხულთა %40 ქრონიკულ სლოკინს გულისრევა-ღებინებაზე „ბევრად“ ან „ოდნავ უფრო მძიმედ“ აფასებს.

მონაცემებით, მუდმივი სლოკინის მქონე პაციენტები „ნამდვილად იტანჯებიან“.

სლოკინი ყველას ემართება და ხშირად თავისით გადის. მიზეზები შეიძლება იყოს ბევრი და სწრაფი ჭამით შებერვა, სანელებლიანი საკვები, გაზიანი სასმელი ან ჰაერის ყლაპვით კუჭის გაღიზიანება, ტემპერატურის უეცარი ცვლილება, ალკოჰოლი, მოწევა და ფსიქოლოგიური ფაქტორები. გინესის რეკორდში შესულ, 1894 წელს დაბადებულ Charles Osborne-ს სლოკინი 28 წლისას დაეწყო და 68 წელი გაგრძელდა. დღევანდელი მკურნალობით ასეთი შემთხვევა უკვე ნაკლებად მოსალოდნელია.

ხანგრძლივობით იყოფა. 48 საათამდე სლოკინის შეტევა, 48 საათიდან 1 თვემდე მუდმივი სლოკინი, 1 თვეზე მეტხანს შეუპოვარი სლოკინი შეიძლება ეწოდოს. მუდმივი და შეუპოვარი სლოკინი ჭამას, სმას, საუბარსა და ძილს არღვევს. შეიძლება გამოიწვიოს წონის კლება, გაუწყლოება, უძილობა, სისუსტე, დაღლილობა და ფსიქოლოგიური დარღვევები, შესაბამისად ცხოვრების ხარისხის დაქვეითება. კიბოში ტკივილსაც ამძიმებს. კვლევები მცირეა და სიხშირის, რასისა თუ გეოგრაფიის მონაცემები არ არსებობს. მამაკაცებსა და ბავშვებში უფრო ხშირია. შორსწასული კიბოს (4. სტადიის) პაციენტთა %1-9-ში მუდმივი ან შეუპოვარი სლოკინია აღწერილი. ერთ კვლევაში სლოკინი საყლაპავის კიბოს ნიშნად მიიჩნიეს. Cleveland-ის სამედიცინო პროგრამით, პალიატიური პაციენტების % 9-ს სლოკინი ჰქონდა.

ქიმიოთერაპია სლოკინის ერთადერთი მიზეზი არ არის!

მიზეზები პერიფერიულად და ცენტრალურად იყოფა, შემდეგ კი ასე ქვეჯგუფდება:

სხვა მიზეზებია ელექტროლიტური და მეტაბოლური დარღვევები (ჰიპონატრიემია, ჰიპოკალიემია, ჰიპოკალციემია, ჰიპოკაპნია, თირკმლის დარღვევა), დიაბეტი, ალკოჰოლიზმი, შფოთვა, სტრესი, შიში, წამლები და გადატანილი ოპერაცია. სლოკინი აღწერილია ოპიოიდებზე, ბენზოდიაზეპინებზე, კორტიკოსტეროიდებზე, დოფამინის აგონისტებსა და ზოგ ქიმიოთერაპიაზე. ბევრი პალიატიურ ზრუნვაში გამოიყენება; ზოგი მათგანი თავად შეუპოვარი სლოკინის სამკურნალოცაა.

კიბომ თავად შეიძლება სლოკინი გამოიწვიოს (საყლაპავი, კუჭი, პანკრეასი, ტვინი), ასევე ზემოთ ჩამოთვლილი მიზეზები კიბოს პროცესშიც გვხვდება. ქიმიოთერაპიასა და დასხივებასაც შეიძლება მოჰყვეს.

რომელი ქიმიოთერაპიული წამლები იწვევს ყველაზე ხშირად სლოკინს?

სლოკინის გამომწვევი წამლებია:

• ეტოპოზიდი
• ცისპლატინი
• კარბოპლატინი
• ციკლოფოსფამიდი
• დოცეტაქსელი
• გემციტაბინი
• ირინოტეკანი
• პაკლიტაქსელი
• ვინდესინი
• ვინორელბინი

როგორ მკურნალობენ სლოკინს?

წამლამდე მარტივი არაფარმაკოლოგიური მანევრები უნდა განიხილონ: სუნთქვის შეკავება, წყლის დალევა, ენის ხელით გამოწევა, დაჭინთვა, წინ დახრა და მუხლების მუცელთან მიტანა.

წამლების დიდი ნაწილი GABAერგულ ნერვულ გზაზე მოქმედებს: ქლორპრომაზინი, ჰალოპერიდოლი, ბენზოდიაზეპინი, გაბაპენტინი, მეტოკლორპრომიდი და ბაკლოფენი. მათგან ქლორპრომაზინი (სავაჭრო სახელი Largactil) ბევრი ექიმის პირველ რიგში განსახილველი წამალია. კიბოსთან დაკავშირებული სლოკინისას მეოთხედი (1/4) Largactil ტაბლეტია რეკომენდებული; თუ არ გაივლის, განმეორებით მიღება არ არის რეკომენდებული და ონკოლოგს ან ექთანს უნდა დაუკავშირდეთ. ადრე FDA-ს მიერ დამტკიცებული წამლის ნებართვა ჰიპოტენზიის, შარდის შეკავებისა და დელირიუმის გამო მოგვიანებით გაუქმდა. დღეს პირველი არჩევანი არ არის, თუმცა შეუპოვარ შემთხვევებში პასუხი არსებობს.

მკურნალობა მიზეზის შეფასებას უნდა დაეფუძნოს. მაგალითად, რეფლუქსისას კუჭის მჟავის შემამცირებელი და დაცლის დამაჩქარებელი წამლები ინიშნება.

პერიფერიული სლოკინისთვის მეტოკლორპრომიდი (Metpamid), ბაკლოფენი, გაბაპენტინი, ლიდოკაინი, მეთილფენიდატი, მიდაზოლამი და ნიმოდიპინი გამოიყენება, თუმცა ეფექტიანობის დამადასტურებელი საკმარისი კვლევა არ არის.

ვირუსული ჰეპატიტის, ეზოფაგიტისა და ჰემორაგიული გასტრიტის მსგავსი პერიფერიული მიზეზის 14 პაციენტის კვლევაში მეტკლორპრომიდი მნიშვნელოვნად ეფექტიანი იყო.

რვათვიანი სლოკინის ერთი შემთხვევა გადატანილ ინფარქტსა და რეფლუქსს მიაწერეს. ლანსოპრაზოლზე (მჟავის შემამცირებელი), კლონაზეპამსა და დიმენჰიდრატზე კარგი პასუხი იყო, ქლორპრომაზინზე, მეტოკლორპრომიდსა და ბაკლოფენზე — არა.

ცენტრალური მიზეზისას კვლავ მიზეზობრივი მიდგომა უნდა შეფასდეს; მაგალითად, ტვინის სიმსივნისას მასის ამოღება ან დასხივება არჩევანია.

ინსულტით ტვინდაზიანებული 30 პაციენტის შეუპოვარ სლოკინში ბაკლოფენი რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევით შეაფასეს. ის პლაცებოზე ეფექტიანი აღმოჩნდა. სხვა რანდომიზებულ კონტროლირებულ კვლევაში ცენტრალური სლოკინისას, მათ შორის ტვინის სიმსივნეში, ხშირად გამოყენებული გულისრევის წამალი მეტოკლორპრომიდი პლაცებოზე ეფექტიანი იყო.

ცენტრალურ სლოკინში სხვა არჩევანია გაბაპენტინი; რამდენიმე შემთხვევა სარგებელს აჩვენებს. პერიფერიულში ეფექტი შეზღუდულად მიიჩნევა. ის კიბოსა და მკურნალობით გამოწვეული ნეიროპათიული ტკივილის სამკურნალოდაც გამოიყენება.

გულისრევა-ღებინებისთვის კორტიზონული დექსამეტაზონი გამოიყენება, თუმცა შეუპოვარ სლოკინს იწვევს. ასეთ პაციენტებში სხვა კორტიზონულ წამალთან, მეთილპრედნიზოლონთან მონაცვლეობით გამოყენება შესაძლოა სასარგებლო იყოს.

სლოკინის არაფარმაკოლოგიური მკურნალობა

წამლის გარდა ინტერვენციული ჩარევებიც არსებობს, თუმცა ცდილი შემთხვევები ცოტაა. პროცედურები დიაფრაგმის სტიმულაციასა და სლოკინის მექანიზმში მონაწილე ფრენიკული და ვაგუსის ნერვების ბლოკირებას ან სტიმულაციას ეფუძნება. გამოცდილი კლინიცისტები ცოტაა და სარგებელ-ზიანი კარგად უნდა შეფასდეს. შეიძლება არჩევანი იყოს სხვა ყველა მკურნალობაზე უპასუხო, ცხოვრების ხარისხის ძლიერ დამაზიანებელ სლოკინში.

დამატებითი მედიცინის მეთოდის, აკუპუნქტურის სლოკინის მკურნალობაში გამოყენების კვლევების შეფასებამ აჩვენა, რომ მედიკამენტურ მკურნალობაზე მისი დამატება შესაძლოა სასარგებლო იყოს.

საბოლოოდ, კიბოს დროს სლოკინი:

• შეიძლება სიმსივნეს, მკურნალობას ან სხვა ჩამოთვლილ მიზეზს უკავშირდებოდეს,
• პაციენტთა % 10-მდე მოქმედი ხშირი გვერდითი ეფექტია და
• სათანადო მიდგომით მკურნალობა შესაძლებელია.