შეკრულობა: ონკოლოგიურ პაციენტებში ერთ-ერთი ყველაზე უგულებელყოფილი პრობლემა

რა არის შეკრულობა

კონსტიპაცია განისაზღვრება როგორც „კვირაში 3 ან ნაკლები დეფეკაცია“. შეიძლება ნაწლავის ფუნქციურ დარღვევას, ზოგ დაავადებას ან წამალს უკავშირდებოდეს. სტატიაში კიბოსა და მკურნალობისას შეკრულობის მიზეზებს, მექანიზმსა და მართვას გაგაცნობთ.

სრულყოფილი განმარტებისთვის ROME III კრიტერიუმები შეიქმნა:

რომი III — ქრონიკული (ფუნქციური) შეკრულობის კლასიფიკაცია

სულ მცირე ორი ნიშანი 3 თვე უნდა არსებობდეს, ჩივილები კი მინიმუმ 6 თვის წინ დაწყებულიყო.

• კვირაში სამზე ნაკლები დეფეკაცია
• სულ მცირე მეოთხედში ძლიერი ჭინთვა
• სულ მცირე მეოთხედში მყარი და მოცულობითი განავალი
• სულ მცირე მეოთხედში არასრული დაცლის შეგრძნება
• სულ მცირე მეოთხედში ანუსიდან გამოსვლისას გაჭედვის, დაბრკოლების ან დახშობის განცდა
• სულ მცირე მეოთხედში თითით დახმარება (თითით დაცლა ან მენჯის კუნთების მხარდაჭერით დეფეკაცია
• საფაღარათოს გარეშე რბილი განავლის ვერგამოყოფა
• გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის (İBS) ნიშნების არქონა

განსხვავდება კიბოს შეკრულობა ფუნქციურისგან?

კიბოსთან დაკავშირებულში ამ კრიტერიუმების ნაცვლად შეცვლილი ჩვევებით ცხოვრების ხარისხის გაუარესება მთავარია. დაავადებითა თუ წამლებით ჩვეული სიხშირისა და რაოდენობის შემცირება და დისკომფორტი ხარისხს აუარესებს და მკურნალობას მოითხოვს. ექიმი სიხშირესა და სხვა კრიტერიუმებს ითვალისწინებს, პაციენტი კი ჩვევის ცვლილებასაც შეკრულობად აღიქვამს.

კიბოს დროს შეკრულ პაციენტებში;

• გულისრევა, ღებინება,
• მუცლის ტკივილი,
• მადის დაკარგვა და 
• შებერილობაც შეიძლება იყოს.

ეს ილეუსზე (ნაწლავის დახშობაზე) შეიძლება მიანიშნებდეს, რასაც ზოგჯერ ოპერაცია სჭირდება. ჯერ ილეუსისა და შეკრულობის დიფერენცირებაა საჭირო. ტარდება სისხლის ტესტები და რადიოლოგიური გამოსახვა და პაციენტს ახლო კლინიკური დაკვირვება სჭირდება.

.

.

რა მიზეზები აქვს შეკრულობას?

ონკოლოგიაში ხშირი ოპიოიდური, ნარკოტიკული ტკივილგამაყუჩებლები (ზოგი მწვანე და წითელი რეცეპტით) მთავარი მიზეზია. თუმცა ყველას არ ემართება; ინდივიდუალური გენეტიკა მნიშვნელოვანია. ოპიოიდებს კუჭისა და ნაწლავის გლუვ კუნთზე მოქმედ ნერვულ ქსელშიც რეცეპტორები აქვს. მათთან კავშირი გულისრევას, ღებინებას, ადრეულ დანაყრებასა და შეკრულობას იწვევს.

ზოგი ქიმიოთერაპია მეტად დიარეას, ზოგი კი შეკრულობას იწვევს.

ინდივიდუალური სხვაობაცაა: წამალი, რომელიც უმეტესობაში დიარეას იწვევს, იშვიათად სხვაში შეკრულობას იწვევს.

გულისრევა-ღებინების, ეპილეფსიის, დეპრესიის, ჰიპერტენზიისა და რკინის დეფიციტის ზოგი წამალიც მიზეზია.

მაღალი კალციუმი, დაბალი კალიუმი, ჰიპოთირეოზი და დიაბეტის ავტონომიური ნეიროპათია კიბოს გარეშეც იწვევს შეკრულობას და ონკოლოგიურ პაციენტებშიც გვხვდება.

კიბოს გამო ჩატარებული მუცლის ოპერაციის შემდეგ ქირურგიული შეხორცების პროცესში წარმოქმნილმა შეხორცებებმა შეიძლება შეკრულობა ან ნაწლავის მოძრაობის არარეგულარულობა გამოიწვიოს.

ონკოლოგიურ პაციენტებში მადის დაკარგვამ და საკვებისა და სითხის მიღების თანმხლებმა შემცირებამ შეკრულობა შეიძლება გამოიწვიოს. ასევე დაავადებასთან დაკავშირებული ფიზიკური უმოქმედობაც მის განვითარებაზე მოქმედებს.

ადგილი და ტიპიც მნიშვნელოვანია. შეკრულობა-დიარეის ჩვევის ცვლილება ან დეფეკაციის შემდეგ შვების არქონა შეიძლება მუცლის ნაწლავური კიბოს ნიშანი იყოს.

ზოგი კიბო პირდაპირ იწვევს, მაგალითად პერიტონეუმში გავრცელებული ნაწლავის ან მუცლის სხვა კიბო, განსაკუთრებით საკვერცხე. ადენოკარცინომის პერიტონეუმში გავრცელება წნევასა და კედლის შეშუპებას ზრდის, ფუნქციას ამცირებს. გინეკოლოგიური კიბოს მეზობელ ორგანოებსა ან გარსში გავრცელებისას მოძრაობის დარღვევა მოსალოდნელია. კიბოს ან მეტასტაზური მასის ზურგის ტვინზე ზეწოლაც შეიძლება მიზეზი იყოს. მუცლის გარეთა კიბოშიც სპეციფიკური ცილები (ანტისხეულები) ნაწლავის ნერვსა და გლუვ კუნთს აზიანებს. ეს სიმსივნის პარანეოპლასტიკური ეფექტებია. ასეთებია ფილტვის წვრილუჯრედოვანი, თიმომა, საკვერცხის, ძუძუს კიბო და ნეირობლასტომა. მარტო შეკრულობა იშვიათი შედეგია; მის გარეშეც ნიშნები მრავალფეროვანია.

.

.

როგორ მკურნალობენ კიბოს შეკრულობას?

ჯერ პაციენტისა და ახლობლისთვის შესაძლებელი გზებია: დიეტის შეცვლა, მეტი წყალი და აქტივობა. დღეში სულ მცირე 2-3 ლიტრი წყალი მნიშვნელოვანია. უმადობის გამო შემცირებული კვებისას მადის მკურნალობაც განიხილება. ასევე კიბოს სისუსტისას აშკარად რეკომენდებული ფიზიკური ვარჯიში, შეკრულობის ღირებული გამოსავალიცაა.

ამ პირველი ნაბიჯების მიუხედავად ზოგ პაციენტში შეკრულობა გრძელდება. ასეთ შემთხვევაში მათ ემატება წამალი ან/და სამედიცინო მეთოდი ექიმის კონტროლით. ყველაზე ხშირად ექიმის ზედამხედველობით გამოიყენება ლაქსატივებად წოდებული წამლები, ანუსში შეყვანილი სანთლები და ოყნები.

პირველი არჩევანის წამლები უმეტესად ლაქსატივებია — დეფეკაციის სხვადასხვა გზით გამაადვილებლები.

მექანიზმით კლასიფიკაცია:

მასის/მოცულობის შემქმნელები: სინთეზური პოლისაქარიდის (დიდი შაქრის მოლეკულის) ან ცელულოზის წარმოებულებია. მოუნელებელი მოლეკულები წყალს აკავებს და მოცულობას ქმნის. ბევრი წყლით მიიღება, თორემ შეკრულობა შეიძლება გაამწვავოს.

განავლის დამარბილებლები: ჩვეულებრივ პირველი არჩევანი არაა, რადგან ცალკე ეფექტიანობის მტკიცებულება არასაკმარისია. სხვა ლაქსატივის უკმარისობისას დამატება რეკომენდებულია.

ოსმოსური ლაქსატივები: უმეტესად შეუწოველი შაქარია, რომელიც ნაწლავის უჯრედებიდან წყალს იზიდავს. ხანგრძლივად ელექტროლიტებს არღვევს. მაგნიუმის ლაქსატივიც ასე მოქმედებს.

სტიმულატორები (ნაწლავის გამაღიზიანებლები): ნერვებზე მოქმედებით მოძრაობას ზრდის. მუდმივმა მიღებამ დაბალი კალიუმი და მარილის დაგროვება შეიძლება გამოიწვიოს.

ოყნები: უმეტესად სხვა ლაქსატივის უშედეგობისას გამოიყენება, თუმცა გადაუდებელი შვებისა ან საცობის პრევენციისთვის ყოველთვის ბოლო არჩევანი არაა.

ლაქსატივებისას მნიშვნელოვანი საკითხები

შეიძლება აირი და სპაზმი გამოიწვიოს, ხანგრძლივად — მგრძნობელობის დაკარგვა და სითხე-ელექტროლიტების დისბალანსი. უმეტესობის უწყვეტად 2-4 კვირაზე მეტხანს გამოყენება არ ურჩევენ. მოცულობითი საკმარისი წყლის გარეშე შეკრულობას ამძიმებს.

სხვა არჩევანი

ნაწლავის სეროტონინის რეცეპტორზე მოქმედი დამტკიცებული წამლები არითმიის გამო ბაზრიდან მოიხსნა.

ტვინის სეროტონინის რეცეპტორზე მოქმედი ზოგი ანტიდეპრესანტი შეკრულობაშიც შეიძლება ეფექტიანი იყოს.

ქრონიკულ შეკრულობაში რამდენიმე FDA-დამტკიცებული წამალია, თუმცა ჩვენს ქვეყანაში ჯერ არაა.

ოპიოიდური ტკივილგამაყუჩებლებით გამოწვეული შეკრულობისთვის სხვა არჩევანიც არსებობს.

კვლევებით ოპიოიდთან შემცირებული დოზის ანტაგონისტი (საპირისპირო მოქმედება) გვერდით ეფექტს ამცირებს ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტის შეცვლის გარეშე.

პრობიოტიკების (სასარგებლო ბაქტერიების) ადგილი

ნაწლავის მიკრობიოტა (ნაწლავის ბაქტერიები) კუჭ-ნაწლავის მოძრაობაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. მრავალი კვლევით ქრონიკული შეკრულობის მქონეებში სასარგებლო bifidobacterium და lactobasilus ბაქტერიების წილი შემცირებულია. ვარაუდობენ, რომ ქიმიოთერაპია მიკრობიოტას ცვლის, რაც მასთან დაკავშირებული მუკოზიტის, წონის კლებისა და შეკრულობის ერთ-ერთი მიზეზია. ქრონიკულად შეკრულ პირებში მიკრობიოტის დანამატების, პრობიოტიკების, მიცემით დაკავშირებული ნიშნების შემცირების კვლევები არსებობს. ასევე დადასტურდა ქიმიოთერაპიასა და რადიოთერაპიასთან დაკავშირებული მუკოზიტისა და დიარეის შემცირება.

აკუპუნქტურა კიბოს ტკივილსა და სისუსტეში ეფექტიანია, თუმცა ბოლო მიმოხილვით შეკრულობაში ეფექტი გაურკვეველია.

.

.

მიზეზის მოხსნის შემდეგ ჩვეულებრივ სწორდება, იშვიათად ქრონიკულდება.

ყველა ლაქსატივი ექიმის ცოდნით გამოიყენეთ: თითქოს ყველაზე უვნებელ ბოჭკოსაც წამლის სისხლის დონის შეცვლა შეუძლია. ნებისმიერი წამლისას დღეში 2-3 ლიტრი წყალი, კვება და ვარჯიში მართვის მუდმივი ნაწილია. შემდეგ სტატიაში შეკრულობის შესაფერის კვებასდეტალურად გაგიზიარებთ.