სიმსუქნის შესახებ ჩვენი ცოდნის დიდი ნაწილი მომავალ წლებში შეიცვლება

ადამიანებს ჰგონიათ, რომ წონას თავად აკონტროლებენ: შეუძლიათ ნაკლები ჭამონ, დაიკლონ და შემდეგ დაკლებული წონა შეინარჩუნონ. მიმდინარე სამეცნიერო მტკიცებულებები ამბობს, რომ ეს ასე არ არის. მკაცრი დიეტა და/ან ვარჯიში სიმსუქნის მქონე ადამიანების მხოლოდ მესამედში იწვევს სხეულის წონის 5%-ის ან მეტის დაკარგვას. და ეს, ჩარევის ტიპის მიუხედავად, მხოლოდ ერთ ან ორ წელს შეიძლება გაგრძელდეს.

დღეს მხოლოდ სიმსუქნის მკურნალობის სტრატეგიები კი არ იცვლება, არამედ ხელახლა ფასდება სიმსუქნის შესახებ „აბსოლუტური ჭეშმარიტებები“ და რეკომენდაციებიც, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, როგორ ურჩევენ ექიმები პაციენტებს ამ პრობლემის მართვას და როგორ რთავენ მათ მკურნალობაში. ეს იდეები ესპანეთის ენდოკრინოლოგიისა და კვების საზოგადოების (Sociedad Española de Endocrinología y Nutrición) 63-ე კონფერენციაზე ორ სესიად იყო წარმოდგენილი.

სიმსუქნე მხოლოდ ბევრი ჭამის პრობლემა არ არის

"სიმსუქნის მკურნალობის მომავალი: 21-ე საუკუნის პერსპექტივა” სათაურის მქონე სესიაზე ირლანდიის დუბლინის უნივერსიტეტის მეტაბოლური მედიცინის ჯგუფის დირექტორმა Dr. Carel Le Roux-მა „სიმსუქნის შესახებ დღეს არსებული ცოდნის დიდი ნაწილი მომდევნო რამდენიმე წელში შეიცვლება და ამ კონტექსტში მთავარი კითხვა, რომელსაც პასუხი უნდა გავცეთ, არის, დაავადებაა თუ არა იგი“ განაცხადა.

„ექსპერტების უმეტესობას სჯერა, რომ ეს დაავადებაა, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ პრაქტიკაში სიმსუქნეს დაავადებად განიხილავენ. უნდა გვახსოვდეს, რომ მასთან დაკავშირებულია არა მხოლოდ მეტაბოლური, არამედ სამკურნალო დაახლოებით 220 გართულება. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის განმარტებით, სიმსუქნე არის ჯანმრთელობის დარღვევის გამომწვევი ცხიმოვანი ქსოვილის არანორმალური სიჭარბე. საშინელია, თუმცა დღეს არსებული საუკეთესო განმარტებაა. ამ ცნებასთან მუშაობისას ორი განსხვავებული რამ უნდა გავარჩიოთ: ერთი მხრივ, მტკიცებულება იმისა, რომ სიმსუქნე დაავადებაა; მეორე მხრივ, ფორმაში ყოფნის კულტურული სურვილი. პრინციპში, ეს ცუდი წინაპირობა არ არის, თუ არ დაიკარგება პაციენტისთვის მკაფიო შეტყობინება, რომ მას დაავადების გამო მკურნალობენ და მთავარი მიზანი მხოლოდ მეტი ბედნიერებისთვის ან გარეგნობის გასაუმჯობესებლად გახდომა არ არის. თუ ვაღიარებთ, რომ ენდოკრინოლოგის საქმე დაავადების მკურნალობაა, უნდა გადავლახოთ წარმოდგენა, თითქოს ჩვენი საქმე ადამიანებისთვის წონის დაკლებაში დახმარებაა. შედეგად პაციენტი ბუნებრივად დაიკლებს.“

სხეულის მასის ინდექსის შემცირება

Dr. Le Roux: „სიმსუქნის მკურნალობისას ბევრი პრინციპი უნდა დავაყენოთ კითხვის ნიშნის ქვეშ, რომლებსაც ყოველთვის სწორად მივიჩნევდით" ამბობს.

„ერთ-ერთი მათგანია სმი-ის (სხეულის მასის ინდექსის) როლი. უდავოდ, ის გამოსადეგი და წარსულში ძალიან სასარგებლო ინსტრუმენტი იყო, თუმცა არ მგონია, მომავალშიც ასე იყოს. არ მჯერა, რომ სმი თავისთავად დიაგნოზი ან შეუცდომელი პარამეტრია. ვფიქრობ, მას სკრინინგის ტესტად უნდა შევხედოთ. ამიტომ, თუ ექიმთან ადამიანი სმი 30-ით მივა, პირველ რიგში დიაგნოზი უნდა დავსვათ, რათა დავადასტუროთ, აქვს თუ არა მას სიმსუქნე, რადგან არსებობენ დაბალი სმი-ის მქონე პაციენტებიც, რომლებსაც დაავადება მაინც აქვთ."

Dr. Le Roux ხაზს უსვამს, რომ კიდევ ერთი პრინციპი, რომელიც სპეციალისტმა ხელახლა უნდა განიხილოს, არის ენერგიის მიღების შემცირება და ხარჯვის გაზრდა.

„სიმსუქნე თერმოსტატის ფუნქციის დარღვევად უნდა განვიხილოთ და ამ მხრივ პათოლოგიური ნიშნების აღნიშვნა მნიშვნელოვანია. ამასთან, ახლა ვიცით, რომ ეს ნევროლოგიური დაავადებაა ან, უკეთესი განმარტებით, ნეიროენდოკრინულ პრობლემას წარმოადგენს. ამიტომ, ვინაიდან არსებობს სიმსუქნის გენეტიკური განმსაზღვრელები და მასთან დაკავშირებული გენების 80% ტვინშია, სიმსუქნესთან დაკავშირებული ტვინის მექანიზმებიც უნდა გავითვალისწინოთ, კერძოდ, შიმშილისა და დანაყრების შეგრძნებები.“

ესპანეთის ნავარის უნივერსიტეტის კლინიკის ენდოკრინოლოგიისა და კვების განყოფილების დირექტორმა Dr. Javier Salvador Rodríguez-მა და Santa Cruz de Tenerife-ს Nuestra Señora de Candelaria-ს საუნივერსიტეტო საავადმყოფოს Dr. Ignacio Llorente-მ სიმსუქნის მკურნალობა: დღევანდელი და მომავლის მთავარი საკითხები სათაურის მქონე სესიაზე სიმსუქნისადმი მიდგომის მომავალი გამოწვევები გააანალიზეს.

ექსპერტებმა განიხილეს, რა შედეგები აქვს ენდოკრინოლოგებისთვის სიმსუქნის ქრონიკულ დაავადებად აღქმას. Llorente-ს აზრით, ეს ნიშნავს პაციენტებზე დაკვირვებას მიღებული შედეგების მიუხედავად და იმის გააზრებას, რომ ქრონიკულობის გამო (ანუ ხანგრძლივი, ნელა განვითარებადი და რთულად სამკურნალო ან რემისიაში გადასაყვანი მდგომარეობის გამო) პაციენტებმა ჯანდაცვის მომსახურებას უნდა მიმართონ.

Dr. Llorente-მ „როგორც ენდოკრინოლოგებს, უნდა გვჯეროდეს, რომ სიმსუქნე ქრონიკული დაავადებაა, და სხვა პათოლოგიების მსგავსად მის მართვაში მთავარი როლი უნდა გვქონდეს“ განაცხადა.

Dr. Salvador-მა სიმსუქნის მქონე პაციენტების სტიგმატიზაციის თავიდან აცილების საჭიროებას გაუსვა ხაზი.

„კვლევები აჩვენებს, რომ სტიგმატიზაცია პაციენტის პიროვნებას ნამდვილად ანგრევს, მას ამსხვრევს და მარგინალიზაციას იწვევს. იგი დაავადების ქრონიკულობასაც უწყობს ხელს და გართულებებს ზრდის. ნათელია, რომ სტიგმატიზაცია წონასთან დაკავშირებული მიკერძოებიდან მოდის (ეს პაციენტს აფიქრებინებს, რომ სიმსუქნე მისი ბრალია). ეს პრობლემის გაუგებრობასა და სიმსუქნესთან დაკავშირებული გენეტიკური ცვლილებების მრავალფეროვნებას უკავშირდება. საბედნიეროდ, ამისთვის სულ უფრო მეტი მკურნალობის ვარიანტი არსებობს.“

სტიგმატიზაცია და მკურნალობის წარუმატებლობა

Dr. Llorente-მ განაგრძო: "მართალია, ცხოვრების წესის ცვლილება სიმსუქნის მკურნალობის მთავარი საკითხია, თუმცა მის წარმოქმნაში მონაწილე ერთადერთი ფაქტორი არ არის. ამიტომ, თუ მხოლოდ პაციენტის დამოკიდებულებასა და მკურნალობაში წარმატების სურვილზე გავამახვილებთ ყურადღებას, შევცდებით, რადგან მცდელობის წარუმატებლობისას მას სტიგმას მივაკრავთ."

სიმსუქნის მქონე „პაციენტების უმეტესობა“, რომლებიც ცხოვრების წესს ცვლიან და მკაცრ დიეტას იცავენ, ჯერ იკლებს, შემდეგ კი წონას კვლავ იმატებს. ეს სიმსუქნის წარმოქმნაში ცხოვრების წესის გარდა სხვა ფაქტორებს, განსაკუთრებით გენეტიკურს, გვახსენებს.

ორივე ექსპერტის აზრით, მტკიცებულებები ეჭვს არ ტოვებს, რომ სიმსუქნესთან დაკავშირებული სტიგმატიზაცია გართულებებს ზრდის და მათ უფრო ქრონიკულს ხდის. ამიტომ ჯანდაცვის სპეციალისტების განმანათლებელი როლი და რწმენა არსებითია.

სიმსუქნის მედიკამენტური მკურნალობის პროგრესი მკურნალობის ინდივიდუალურად მორგებისა და წარმატების უკეთეს შესაძლებლობას ნიშნავს.

„სიმსუქნის კომპლექსური მკურნალობის ადრეული დაწყების მთავარი სარგებელი თანმხლები დაავადების განვითარების ალბათობის შემცირებისთვის არსებითია. აქ ძალიან მნიშვნელოვანი ცნებაა: მარტივი (ორ სხვა ძირითად დაავადებასთან დაკავშირებული) ან რთული (ოთხ თანმხლებ დაავადებასთან დაკავშირებული) მრავალმორბიდობა."

„დადასტურებულია, რომ სიმსუქნე ამ დაავადების არმქონე ადამიანებთან შედარებით სამჯერ მეტ თანმხლებ დაავადებას უკავშირდება. თუმცა ადრეული სიმსუქნისას მარტივი მრავალმორბიდობა 5-ჯერ მეტია, რთული სიმსუქნისას კი ჯანმრთელ მოსახლეობასთან შედარებით 12-ჯერ მეტია. მაგალითად, სიმსუქნის მქონე 55 წლის ადამიანს მრავალმორბიდობის ისეთივე რისკი აქვს, როგორიც ამ დაავადების არმქონე 75 წლის ადამიანს. სწორედ აქ ჩანს ისეთი ტენდენციებისა და მოძრაობების მიმართ ყურადღების მნიშვნელობა, როგორიცაა „მეტაბოლურად ჯანმრთელი სიმსუქნე“ ან „ჯანმრთელობა ნებისმიერ ზომაში“, რადგან ისინი მცდარია. სიმსუქნის მქონე პაციენტს, რომელიც არ მკურნალობს, თანმხლები დაავადებები განუვითარდება."

Salvador-მა ხაზი გაუსვა სიმსუქნის ხანგრძლივობასა და თანმხლები დაავადებების განვითარებას შორის მკაფიო კავშირს, როგორც სხვა ქრონიკული დაავადებებისას. კვლევებმა აჩვენა, რომ პაციენტის მიერ წონაზე ნერვიულობის დაწყებასა და სპეციალისტისთვის მიმართვას შორის საშუალოდ 6 წელი გადის.

ახალი პრეპარატები სიმსუქნის სამკურნალოდ

მკვლევრებმა ახალი, მეორე თაობის პრეპარატებისგან მოსალოდნელი შედეგებიც განიხილეს. მთავარი სარგებელი მაქსიმალური გრძელვადიანი უსაფრთხოებით წონის უფრო დიდი პროცენტის დაკარგვა იქნება. ზოგი პრეპარატი მალე შეიძლება გახდეს ხელმისაწვდომი, ზოგი კი FDA-მ (აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ) ახლახან დაამტკიცა. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი სიმსუქნის სამკურნალოდ და მასთან დაკავშირებული გართულებების თავიდან ასაცილებლად დამტკიცდა, საზოგადოებაში ცნობილია, როგორც "გასახდომი ინექციები". 

• 2021 წელს semaglutid წონის ხანგრძლივი კონტროლის ფარმაკოლოგიურ მკურნალობად დამტკიცდა.
• 2022 წლის ოქტომბერში tirzepatide სიმსუქნის სამკურნალო პრეპარატად სწრაფად დამტკიცდა.

ყველა ეს პრეპარატი სიმსუქნისთვის მე-3 ფაზის კლინიკურ კვლევებს გადის. იკვლევენ მათ გავლენას წონის კლებასა და მოზარდ ასაკობრივ ჯგუფზე. შეფასდება გულ-სისხლძარღვთა უსაფრთხოებაც. მნიშვნელოვანი კითხვაა, ეხმარება თუ არა ეს მედიკამენტური ვარიანტები პაციენტებს წონის უსაფრთხოდ დაკლებაში, რასაც არსებული პრეპარატები ვერ უზრუნველყოფს.

Salvador ამ საკითხში არ ეთანხმებოდა. მისი აზრით, სიმსუქნის ამ პრეპარატებისთვის გრძელვადიანი უსაფრთხოების გარანტია ჯერ არ არსებობს. "მჯერა, რომ ახალი პრეპარატების უპირატესობა, უსაფრთხოებაზე მეტად, წონის კლების უპასუხო პაციენტების უფრო დაბალი მაჩვენებელი იქნება. ეს მოლეკულები საშუალებას მოგვცემს, თანმხლები დაავადებებიც, მაგალითად ღვიძლის გაცხიმოვნება, ისე ვუმკურნალოთ, როგორც სხვა მეთოდით შეუძლებლად მიგვაჩნდა. ამიტომ გზავნილია: მკურნალობები პროდუქტის მახასიათებლების შეჯამების მიხედვით შევარჩიოთ."