Böyrək xərçənginin müalicəsi üçün belzutifan FDA təsdiqi aldı

Əvvəllər immunoterapiya (anti-PD-1 və ya anti-PD-L1 anticismi) və damar endotelinin böyümə faktoru tirozin kinaz inhibitoru (VEGF-TKI) almış, bundan sonra xərçəngi irəliləmiş renal hüceyrəli karsinomalı (RCC) xəstələr üçün belzutifan (Welireg, Merck & Co., Inc.) 14 dekabr 2023-cü ildə FDA təsdiqi aldı.

Belzutifan nədir? Təsir mexanizmi necədir?

Belzutifan hipoksiya ilə induksiya olunan faktor inhibitoru (HIF inhibitoru) kimi fəaliyyət göstərən yeni nəsil xərçəng dərmanıdır.

Təsiredici maddəsi belzutifan olan Welireg adlı dərman əvvəllər, 2021-ci ilin avqustunda von Hippel-Lindau (VHL) xəstəliyi ilə əlaqəli və təcili əməliyyat tələb etməyən renal hüceyrəli karsinoması, mərkəzi sinir sisteminin hemangioblastomaları və ya pankreas neyroendokrin şişləri (pNET) olan yetkin xəstələr üçün təsdiqlənmişdi. 

2019-cu il Nobel Tibb Mükafatı hüceyrələrin oksigenin mövcudluğunu hiss etməsini və oksigen azlığına (hipoksiyaya) necə uyğunlaşmasını izah edən araşdırmalara verilmişdi. Bu mexanizmlər şiş hüceyrələrinin sürətli böyüməsi üçün də mühümdür, çünki şişlər böyüyüb yayılmaq üçün ətraf toxumalara uyğunlaşmaq qabiliyyətinə ehtiyac duyurlar.

Belzutifanın təsir mexanizmi xüsusilə hipoksiya ilə induksiya olunan faktor 2 alfa (HIF-2α) adlı zülalı hədəfləyir. Normal halda hüceyrələr aşağı oksigen səviyyəsində HIF-1α zülalı vasitəsilə bir sıra uyğunlaşma mexanizmlərini işə salırlar. Bunların başında eritropoetin (EPO) hormonunun istehsalını artıraraq qan hüceyrələrinin sayını çoxaltmaq və beləliklə toxumalara daha çox oksigen daşınmasını təmin etmək gəlir. Lakin şiş hüceyrələri də bu mexanizmdən sui-istifadə edərək sürətli böyümələri üçün lazım olan əlavə qan damarlarının yaranmasını (angiogenez) stimullaşdıra bilər. Bu, şişlərin qidalanmasını və böyüməsini dəstəkləyir.

LITESPARK-005 tədqiqatı ilə əldə edilən FDA təsdiqi

Effektivlik LITESPARK-005 tədqiqatında qiymətləndirildi. Bu açıq və randomizə edilmiş tədqiqata cərrahi yolla çıxarıla bilməyən yerli irəliləmiş və ya metastatik şəffaf hüceyrəli RCC-si olan, həm PD-1 və ya PD-L1 nəzarət nöqtəsi inhibitorundan, həm də VEGF-TKI-dən sonra irəliləmə göstərən 746 xəstə daxil edildi.

Xəstələr gündə bir dəfə 120 mg belzutifan və ya 10 mg everolimus almaq üçün 1:1 nisbətində randomizə edildi. Randomizasiya Beynəlxalq Metastatik RCC Məlumat Bazası Konsorsiumunun risk kateqoriyasına və əvvəlki VEGF-TKI sayına görə təbəqələndirildi.

Əsas effektivlik nəticə meyarları kor, müstəqil mərkəzi qiymətləndirmə ilə müəyyən edilən irəliləməsiz sağqalım (PFS) və ümumi sağqalım idi.

Nəticələr

• Belzutifan ilə müalicə olunan xəstələrdə xəstəliyin irəliləmədən keçən müddəti (PFS) everolimusla müalicəyə nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə daha yaxşı idi.
• Belzutifan xəstəliyin irəliləmə riskini everolimusla müqayisədə 25% azaltdı. Bu, etibar intervalına (95% Eİ: 0,63, 0,90) görə statistik baxımdan əhəmiyyətli yaxşılaşmanı göstərir.
• İki müalicə qrupunda median irəliləməsiz müddət oxşar idi və hər ikisində təxminən 5,6 ay hesablandı.
• Ümumi sağqalım məlumatları tam yetkin olmasa da, indiyədək bildirilmiş ölümlərin 59%-ində hər hansı mənfi meyil müəyyən edilməyib.
• Xəstələrin bildirdiyi şikayətlər və funksionallıq üzrə təhlillər belzutifanın everolimusdan daha yaxşı tolere edildiyini göstərir.
• Belzutifan müalicəsinin statistik baxımdan güclü təsirə (birtərəfli p-dəyəri=0,0008) malik olduğu müəyyən edildi.

Belzutifan alan xəstələrdə ən çox rast gəlinən əlavə təsirlər (25%-dən çox rastgəlmə tezliyi) bunlar idi: hemoqlobinin azalması, yorğunluq, əzələ-skelet ağrısı, kreatininin artması, limfositlərin azalması, alanin aminotransferazanın artması, natriumun azalması, kaliumun artması və aspartat aminotransferazanın artması.

Belzutifanın tövsiyə edilən dozası xəstəlik irəliləyənədək və ya qəbuledilməz toksiklik yarananadək gündə bir dəfə ağızdan qəbul edilən 120 mg-dır.