CDH1 mutasiyası daşıyıcılarında ömürboyu mədə xərçəngi riski nə qədərdir?

İrsi CDH1 gen mutasiyasının mənası və əhəmiyyəti

CDH1, yəni Cadherin 1 geni, hüceyrələrin bir-birinə bağlanmasını təmin edərək toxuma və orqanların sağlam formalaşmasına kömək edir. Bu gen 16-cı xromosomda yerləşir və xüsusilə hüceyrələrin yapışmasında mühüm rol oynayır. Lakin bəzi hallarda bu genin quruluşunda yaranan mutasiyalar, xərçəngin yaranma riskini artıra bilər. CDH1 mutasiyası xüsusilə mədə və süd vəzi xərçəngi olmaqla bəzi xərçəng növləri ilə güclü əlaqəlidir.

İrsi mutasiyalar insanın valideynlərindən aldığı və adətən doğuşdan mövcud olan genetik dəyişikliklərdir. Digər mutasiyalar isə insanın həyatı boyu ətraf mühit və ya başqa amillərin təsiri ilə qazanılan, genetik materialda yaranan dəyişikliklərdir və somatik mutasiya adlanır.

Bütün mədə xərçənglərinin təxminən 3%-inin irsi mutasiyalar səbəbindən yarandığı hesablanır.

Mədə xərçəngi və CDH1: yeni tədqiqata görə risk nə qədərdir?

CDH1 genindəki patogen (pathogenic) və ya ehtimal olunan patogen (likely pathogenic) dəyişikliklər mədə xərçəngi riskini artıran genetik dəyişikliklərdir.

“Patogen” termini xəstəliyə səbəb ola biləcək genetik dəyişiklikləri bildirir, “ehtimal olunan patogen” isə bu potensialı daşıyan, lakin daha çox məlumat tələb edən genetik variantları təsvir edir.

Əvvəlki təxminlərdən daha aşağı risk

14 iyul 2024-cü ildə JAMA jurnalında dərc olunan yeni tədqiqat CDH1 mutasiyası daşıyan şəxslərdə mədə xərçəngi riskinin əvvəlki təxminlərdən daha aşağı ola biləcəyini göstərib, lakin risk hələ də ümumi əhali ilə müqayisədə yüksəkdir.

Xüsusilə ailəsində mədə xərçəngi tarixçəsi olan şəxslərdə risk daha da artır.

Yeni tədqiqatda CDH1 mutasiyası daşıyan kişilərdə ömürboyu mədə xərçəngi riski 10%, qadınlarda isə 7% hesablanıb.

Bu göstəricilər üç birinci dərəcəli qohumunda mədə xərçəngi tarixçəsi olan insanlarda 38%-ə qədər yüksələ bilər.

Maraqlıdır ki, bütün mədə xərçənglərinin 3%-i irsi amillərlə əlaqələndirilə bilər və bu da xərçəngin qarşısının alınması strategiyalarında genetik testin və ailə tarixçəsinin əhəmiyyətini vurğulayır.

Helicobacter pylori və irsi amillər: mədə xərçəngi riskini artıran birləşmə

Helicobacter pylori (H. pylori) mədə xərçəngi və mədə xoraları ilə əlaqələndirilən bakteriyadır və dünya əhalisinin təxminən yarısının bu bakteriya ilə yoluxduğu təxmin edilir. DNA təmiri ilə bağlı genlərdəki müəyyən mutasiyalarla birləşdikdə mədə xərçəngi riskinin ən yüksək olduğu müşahidə edilib. Bu birləşmə irsi risk amilləri daşıyan şəxslərdə xərçəngin yaranma ehtimalını daha da artırır. Xüsusilə, Yaponiyada aparılmış bir tədqiqat, H. pylori infeksiyası ilə DNA təmir genlərindəki patogen mutasiyaların birləşməsinin mədə xərçəngi riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırdığını göstərib. Bu tapıntılar irsi mədə xərçəngi riskinə ətraf mühit amillərinin töhfəsinin əvvəllər düşünüləndən daha mühüm olduğuna işarə edir.

Buna görə irsi mədə xərçəngi riski daşıyan şəxslərdə H. pylori infeksiyasının erkən aşkarlanması və effektiv müalicəsi mədə xərçəngi riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

CDH1 mutasiya testi və əhəmiyyəti

Genetik test ilə CDH1 mutasiyasının aşkarlanması insanlar və onların ailələri üçün mühüm klinik nəticələr doğura bilər. Mutasiya daşıyıcıları üçün tövsiyə edilən skrininq və profilaktika strategiyaları mədə xərçənginin erkən mərhələdə aşkarlanması imkanını artıra bilər.

Əgər bir şəxs həm CDH1 mutasiyası daşıyıcısıdırsa, həm də ailəsində bir neçə mədə xərçəngi halı varsa, mədə xərçənginin yaranma riskini azaltmaq üçün profilaktik total qastrektomiya (mədənin tam çıxarılması) əməliyyatı tövsiyə oluna bilər. Bundan başqa, müntəzəm endoskopiya və biopsiya vasitəsilə mədənin sağlamlıq vəziyyətini davamlı və yaxından izləmək lazımdır.

Nəticə

CDH1 gen mutasiyası daşıyıcılar üçün mədə və süd vəzi xərçəngi riskləri yaradır və bu vəziyyət erkən diaqnoz, eləcə də fərdiləşdirilmiş müalicə planları ilə idarə oluna bilər. Son tədqiqatlar bu riskləri daha aydın başa düşməyə şərait yaradaraq insanların və ailələrin daha məlumatlı qərarlar verməsinə kömək edir. CDH1 mutasiyası daşıyan hər bir şəxsə genetik məsləhət və müntəzəm skrininq proqramları ilə dəstək verilməlidir.