Cərrahi əlcək 1890 – İnfeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün addım

Antiseptik üsulların inkişafından və xəstələri müalicə edərkən təmizliyin əhəmiyyətinin başa düşülməsindən əvvəl cərrahlar çılpaq əllərindən istifadə edir və bəzən yalnız qəssab önlüyünə bənzəyən qoruyucu önlük geyinirdilər. Bir çox həkim önlüyündə yığılan qan, toxuma parçaları və irinlə fəxr edirdi. Bunları şərəf nişanəsi kimi daşıyırdılar.

1865-ci ildə ingilis cərrah Joseph Lister yaraları və cərrahi alətləri sterilizasiya etmək üçün karbol turşusundan (indi fenol adlandırılır) istifadə edərək əməliyyatdan sonrakı infeksiyaları kəskin şəkildə azaltdı.

1890-cı ildə amerikalı cərrah William Halsted köməkçisi Caroline Hamptonun karbol turşusu və digər sərt maddələrlə təkrar yuyulma nəticəsində əllərində ciddi dəri qıcıqlanması olduğunu gördü. Bunun üzərinə Goodrich Rubber Company şirkəti ilə əlaqə saxlayaraq istifadədən sonra sterilizasiya oluna biləcək plastik əlcək nümunələri istədi. Beləliklə Halsted sterilizasiya edilmiş əlcəkdən istifadə edən ilk şəxs oldu. Əlcəkdən istifadə etməyə başlayan köməkçisi Hamptonun dərisi isə zamanla yaxşılaşdı. Qısa müddət sonra Halsted və Hampton evləndilər.

Bu gün tibbi əlcəklər xəstələrlə səhiyyə işçiləri arasında infeksiyaların yayılmasının qarşısını almaq üçün müntəzəm istifadə olunur. Bu cür əlcəklər lateks, vinil və digər materiallardan hazırlanır. 

Lycopodium tozu və talk (pudra) əlcəklərin geyinilməsini və çıxarılmasını asanlaşdırmaq üçün istifadə olunan maddələr idi. Lakin hər iki maddənin cərrahi yaralara bulaşdıqda zərərli olduğu sübut edildikdən sonra 1970-ci illərdən etibarən qarğıdalı nişastası ən geniş istifadə olunan maddəyə çevrilmişdir. Bu gün bir çox əlcək pudrasızdır. Lateks dəqiq idarəetmə və toxunma həssaslığı təmin etsə də, lateks allergiyası olan insanlar tərəfindən seçilmir.

Halsteddən əvvəlki həkimlər qoyun bağırsaqlarından hazırlanmış əlcəklərdən (1758) qalın rezin əlcəklərə (1840-cı illərdə) qədər müxtəlif materialları sınamışlar. Lakin bunlar cərrahiyyənin həssas ehtiyacları üçün uyğun şəraiti təmin edə bilməmişdir. 1844-cü ildə Goodyear daha yüngül, elastik rezin formalarının hazırlanmasına imkan verən vulkanizasiya (kimyəvi modifikasiya) üsullarını inkişaf etdirmişdir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Joseph Lister (1827–1912), William Stewart Halsted (1852–1922)

• Əvvəlki mövzu: Antitoksinlər 1890 – Həyat xilas edən antiserumlar
• Növbəti mövzu: Neyron doktrinası 1891 – Bədənimizdəki siqnal şəbəkəsi