Covid-19-dan sonrakı koqnitiv-beyin problemləri barədə yeni məlumatlar

Yeni tədqiqatlar Covid-19 səbəbindən xəstəxanada yatanların buraxıldıqdan sonra koqnitiv və davranış problemləri yaşadığını göstərir.

Tədqiqatçılar həm qısa, həm uzun müddət xəstəxanada yatan Covid-19 xəstələrində buraxıldıqdan sonra koqnitiv dəyişikliklər, depressiya və travma sonrası stres pozuntusu (TSSB) müşahidə etdi.

İtaliyanın Milan şəhərində IRCCS San Raffaele Elmi İnstitutunun Neyroelm Bölməsi, Neyrogörüntüləmə Araşdırmaları Birimindən Elisa Canu mətbuat toplantısında belə dedi: “Koqnitiv və davranış dəyişikliklərinin xəstəxanadan buraxıldıqdan sonrakı 2 ayda Covid-19 infeksiyası ilə əlaqəli olduğunu və bunların Covid sonrası mərhələdə qismən davam etdiyini göstərdik.”

Tapıntılar Avropa Nevrologiya Akademiyasının (EAN) 2021 Virtual Konqresində təqdim edildi.

Covid-dən sonra icraedici koqnitiv funksiyaların pozulması

Əvvəlki tədqiqatlar Covid-19-dan sağalanların təxminən %30-unda koqnitiv, %30-40-ında təşviş və depressiya kimi psixopatoloji pozuntulara dair məlumat vermişdi.

Bu problemlər kəskin tənəffüs əlamətlərinin ağırlığı, infeksiyanın yaratdığı neyroiltihab, serebrovaskulyar dəyişikliklər və / və ya neyrodegenerasiya ilə əlaqələndirilib. Lakin Covid sonrası mərhələdə davam edib-etmədiyi aydın deyil.

Tədqiqatçılar xəstəxananın təcili şöbəsinə müraciət etmiş, Covid-19-u təsdiqlənmiş 49 xəstənin koqnitiv və psixopatoloji xüsusiyyətlərini araşdırdı. Bunları 2 ayda (yarımkəskin faza) və 10 ayda (Covid sonrası mərhələ) araşdırdı.

Orta yaş 61 idi (40–75) və %73 kişi idi. Çoxunda hipertoniya (%55), siqaret (%22) və dislipidemiya (%55) kimi ən az bir ürək-damar risk amili var idi.

Müraciət edənlərin %71-ində anormal nevroloji müayinə, %59-unda hipoqevziya (dad hissinin azalması), %45 hiposmiya (qoxu hissinin azalması), %39 baş ağrısı, %20 çaşqınlıq və ya yuxululuq var idi. Xəstəxanada yatarkən %27-də qeyri-invaziv ventilyasiya var idi.

Koqnitiv və nevroloji qiymətləndirmələrə əlavə olaraq iştirakçılar buraxıldıqdan 2 ay sonra MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası) etdirdi. Tədqiqatçılar boz maddə, ağ maddə və ümumi beyin həcmi barədə məlumat aldı.

Buraxıldıqdan 2 ay sonra xəstələrin %53-ündə ən az bir koqnitiv çatışmazlıq var idi. Əksər çatışmazlıqlar planlaşdırma, diqqət və problem həllində çətinlik (%16) daxil olmaqla icraedici funksiyalarla bağlı idi. Bəzilərində yaddaş problemi (%6) və ya vizual-məkan pozuntusu (%6) var idi. Təxminən dörddə biri (%23) icraedici funksiya pozuntusu əlamətlərinin birləşməsi ilə müraciət etmişdi.

Aşağı oksigenlə əlaqəli daha çox koqnitiv çatışmazlıq

Xəstələrin üçdə birindən çoxunda (%16) depressiya və TSSB (%18) əlamətləri görülüb. 50 yaşdan kiçik xəstələrdə daha çox icraedici funksiya pozuntusu var idi və əlamətlər daha gənc xəstələrin %75-inə təsir edirdi. Elisa Canu “İzahımız belədir: Gənclər daha ciddi hallarda xəstəxanaya yatırılır.” dedi. Canu həmçinin xəstələrin xəstəxanada yatarkən “daim ayıq” ola və koqnitiv, davranış problemlərinə görə strukturlaşdırılmış müdaxilələr ala biləcəyini dedi.

Hospitalizasiyada daha ağır tənəffüs əlamətləri yarımkəskin fazadakı əhəmiyyətli çatışmazlıqlarla əlaqəli idi.

Canu: “Beyində oksigenin aşağı olması çaşqınlıq və baş ağrısı yarada, gördüyümüz koqnitiv problemlərə səbəb ola bilər.”

Ağ maddə hiperintensivlikləri bu mərhələdə koqnitiv çatışmazlıqlarla əlaqəli idi (verbal yaddaş və gecikmiş xatırlama üçün P < .001).

Canu: “Bu ağ maddə zədələri yəqin bu xəstələrdəki ürək-damar risk amillərinə görə əvvəlcədən mövcud ola və gördüyümüz yaddaş pozuntularını gücləndirə bilərdi.”

Tədqiqatçılar koqnitiv performansla beyin həcmi arasında əhəmiyyətli əlaqə tapmadı. Canu koqnitiv və psixopatoloji problemlərin əlaqəli olduğunu qeyd etdi. Məsələn, TSSB və ya depressiyalı xəstənin diqqət və yaddaş problemi ola biləcəyini dedi.

Covid sonrası mərhələdə koqnitiv əlamətlər %53-dən %36-ya düşdü; yenə ən yayılmış çatışmazlıq kombinə funksiya pozuntusu əlamətləri idi. Canu: “Bu dəyişikliklərin infeksiyanın nəticəsi olub-olmadığını hələ bilmirik. Geri dönən olub-olmadığını və ya neyrodegenerativ prosesin hissəsi olduğunu da bilmirik.”

Tədqiqatçılar xəstələri daha çox izləməyi düşünür. Canu həmçinin “Bu koqnitiv və psixopatoloji problemlərin bir şəkildə düzəlib-düzəlmədiyini görmək üçün mümkünsə daha uzun izləmə və böyük xəstə qrupları mütləq lazımdır” dedi.

Nəticələr Covid-19 xəstələrində neyropsixoloji və nevroloji izləmə ehtiyacını vurğulayır. Canu sonda koqnitiv stimulyasiya təliminin və üstünlük verilən açıq havada fiziki aktivliyin faydalı ola biləcəyini əlavə etdi.

*

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

• Covid-19 Dünya və Türkiyə üzrə aktual statistika
• Koronavirus haqqında son xəbərlər və elmi inkişaflar

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin