Çox yağlı qidalanmanın kolon və rektum xərçəngi riskini necə artırdığı tapıldı

Qeyri-sağlam qidalanmanın kolorektal xərçəng riskini artırdığı bilinirdi. Lakin bunun əsas bioloji mexanizmi dəqiq bilinmirdi. Yeni dərc edilmiş tədqiqata görə çox yağlı qidalar xərçəng kök hüceyrələrinin böyüməsini dəstəkləyir. Bu yenilikdən sonra yağlı qidalanma tövsiyə edənlərin və ya “istədiyiniz qədər yağlı yeyin, yetər ki, karbohidrat istehlak etməyin” deyənlərin fikirlərini nəzərdən keçirəcəyini ümid edirik.

Kolorektal (kolon və rektum) xərçənglər ölkəmizdə qadın və kişilərdə ən çox görülən 3. xərçəng növüdür. Həzm sistemində nazik bağırsaqdan sonra yoğun bağırsaq gəlir. Yoğun bağırsağın uzun ilk hissəsi kolon, 15 cm-lik son hissəsi rektumdur. Kolorektal xərçəng riskini artıran amillərə az lifli pəhriz, hərəkətsiz həyat, piylənmə, irsi ötürülmə (%10) və çox yağlı qidalanma daxildir.

Tədqiqatçılar siçanlarda kolorektal xərçəng modelləri yaradaraq xərçəng kök hüceyrələrini və metastaz verən xərçəng hüceyrələrini araşdırmışlar.

Tədqiqat nəticələrinə görə:

• Çox yağlı pəhriz verilən siçanların bağırsaqlarında xərçəng kök hüceyrələrinin sayında və şiş ölçüsündə artım görülmüşdür. Maraqlıdır ki, bu təsirin piylənmədən asılı olmadığı vurğulanmışdır. Yəni həm çox yağlı pəhriz, həm də piylənmə yoğun bağırsaq xərçəngləri üçün bir-birindən asılı olmayan iki risk amili ola bilər.
• Çox yağlı qidalanma nəticəsində yoğun bağırsaqdakı xərçəng kök hüceyrələrinin böyüməsini tətikləyən JAK2-STAT3 adlı hüceyrə siqnal yolu müəyyən edildi. Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, xərçəng kök hüceyrələri metastaza cavabdeh əsas hüceyrələrdir.
• Həmçinin yağlı pəhriz verilmiş siçanlarda təcrübədə bu siqnal yolu təsirsizləşdirildikdə xərçəng kök hüceyrələrinin böyüməsinin dayandığı müşahidə edildi.

Bu tədqiqat klinik baxımdan nə ifadə edir?

Bu, kolorektal xərçənglə çox yağlı pəhriz arasındakı bioloji mexanizmi izah edən ilk tədqiqatdır. Çox yağlı qidalanmanın şiş böyüməsini tətikləyən hüceyrə siqnal yoluna necə təsir etdiyinin kəşfi yeni nəsil dərmanların hazırlanmasını təmin edə bilər. JAK2-STAT3 siqnal yolunu əngəlləyən hədəfə yönəlmiş dərmanlar effektiv ola bilər. Həmçinin tədqiqat pəhriz kimi ətraf mühit amillərinin xərçəng kök hüceyrələrinin böyüməsinə təsiri barədə mühüm məlumat vermişdir.

Belə yazıları oxuyanların ağlına ilk gələn “Hər şeyi qadağan edirsiniz, bəs biz nə yeyək?” sualı olacaq. Əvvəlcə qidalanmada “qadağa” sözündən uzaq durduğumuzu bildirmək istərdik. Xəstələrimə indiyədək çox az qidanı qadağan etmişəm (onlar da kimyaterapiya zamanı bəzi dərman qarşılıqlı təsirlərinə görə). Həmçinin bəzi yağlar əlbəttə digərlərindən sağlamdır, lakin bu, onları çox istehlak edə biləcəyiniz demək deyil... Qidalanmada əsas prinsiplərimiz karbohidrat, yağ və zülal baxımından balanslı pəhriz, hazır / fast food qidalarının mümkün qədər azaldılması, ümumilikdə az qida istehlakı (yəni gündəlik daha az enerji qəbulu), ətin azaldılıb tərəvəz-meyvənin artırılması və düzgün qidalanmaya hərəkətli həyat tərzinin / məşqin birləşdirilməsidir.