İki Sinovacdan sonra gücləndirici doza BioNTech olmalıdır, yoxsa Sinovac?

Dokuz Eylül Universitetində tədqiqatçılar qrupu tərəfindən "iki doza Sinovacdan sonra gücləndirici koronavirus peyvəndi kimi BioNTech yoxsa Sinovac seçilməlidir" sualı üçün Türkiyədəki səhiyyə işçiləri arasında gücləndirici dozalardan sonra anticisim səviyyələri analiz edildi. Nəticələr 6. Milli Klinik Mikrobiologiya Konqresində təqdim edildi.

Türkiyədə koronavirus peyvəndlənməsinin qısa tarixini xatırlayaq

13 yanvar 2021 tarixində koronavirusa qarşı inaktiv peyvənd növü Sinovacın Türkiyədə tətbiqinə təcili istifadə təsdiqi verildi. Beynəlxalq tövsiyələrə uyğun əvvəlcə səhiyyə işçiləri və yüksək risk qrupundakı fərdlərin peyvəndlənməsinə qərar verildi.

1 iyul 2021 tarixində isə səhiyyə işçiləri üçün Sinovac və ya BioNTech ilə üçüncü doza tətbiqinə başlandı. Beləliklə, inaktiv peyvənd sxemi tamamlandıqdan təxminən 5 ay sonra homoloji (2 Sinovacdan sonra Sinovac) / heteroloji (2 Sinovacdan sonra BioNTech) gücləndirici dozalar tətbiq edildi.

Peyvəndin təsir edib-etmədiyini təxmin etmək

Neytrallaşdırıcı anticisim səviyyələrinin ölçülməsi peyvəndlənmədən sonra simptomatik koronavirus xəstəliyinə (əlamət göstərən Covid-19) qarşı immun qorumanı yüksək dərəcədə proqnozlaşdırır, lakin praktik istifadəsi texniki cəhətdən çətindir. Əvəzində spayk (tikan) zülalının reseptora bağlanma sahəsinə (RBD) qarşı yaranan immunoqlobulin G (IgG) anticisimləri peyvənd təsirinin qiymətləndirilməsində proqnoz vasitəsi kimi istifadə edilə bilər.

Tədqiqatda Dokuz Eylül Universitet Xəstəxanasındakı səhiyyə işçilərindən iki doza Sinovac almış şəxslərdə 3 ay anti-RBD IgG seromüsbətlik* göstəricisi və anticisim səviyyəsinin kəmiyyət dəyişikliyi ilə yanaşı, sonrakı heteroloji (BioNTech ilə) və homoloji (Sinovac ilə) gücləndirici dozanın təsiri qiymətləndirildi.

*Qeyd: Seromüsbətlik fərddə müəyyən mikroorqanizmə qarşı anticisimlərin mövcudluğudur.

Orta yaşı 38 olan 548 səhiyyə işçisinin qatıldığı tədqiqatda 146 iştirakçının (%26,6) ən azı bir xroniki xəstəliyi vardı və 17-si (%3,1) immunosupressiv (immuniteti basqılayan) modulyator müalicə alırdı.

Tədqiqatın nəticələri

İki doza Sinovacdan sonra ilk ay yüksək seromüsbətlik (%98,9) müəyyən edildi. Digər Sinovac effektivlik tədqiqatlarında göstərici %98,2 ilə %99,6 arasında dəyişdi. Lakin mRNA (BioNTech) və virus vektorlu peyvəndlərdə bu göstərici %99,5-dən yüksəkdir.

Qidalanma, yaş və cins kimi amillər peyvəndin təsirinə təsir edə bilər. Kişi olmaq, yaşlılıq (>65 yaş), yüksək bədən kütlə indeksi (≥25 kg/m2), immunosupressiv müalicə, xərçəng və böyrək xəstəliyi Covid-19 peyvəndinə aşağı immun cavabı ilə əlaqəli amillər kimi müəyyən edilib. Xüsusən immunosupressiv müalicə alan səhiyyə işçilərində digər Sinovac tədqiqatları da oxşar nəticələr verdiyindən gücləndirici dozalar mütləq tövsiyə edilir.

Piylənmə də peyvənd təsirində mühüm amildir. Başqa tədqiqatda aşağı və normal çəkili fərdlərdə pre-piylənməsi olanlardan fərqli olaraq BioNTech üçün daha yüksək anticisim səviyyələri aşkar edildi. Yəni piylənmə peyvəndin təsirini azaldır. 

Tədqiqatda dördüncü ayla ilk ayın anticisim səviyyələri müqayisə ediləndə %61 azalma, hətta %10 seromənfilik müşahidə edildi. Eyni şəkildə bir çox tədqiqatda həm Sinovac, həm də BioNTechdən sonra ilk aylardan sonra anticisim səviyyələrində azalma görüldü.

Gücləndirici doza Sinovac, yoxsa BioNTech olmalıdır?

5 ay sonra yenidən Sinovac və ya BioNTech peyvəndi (gücləndirici doza) alan iştirakçılarda anticisim səviyyələrinin artması müəyyən edildi. Nəticələr gücləndirici dozanın təsirini araşdıran azsaylı digər tədqiqatlarla uyğun idi. Əsas maraq doğuran sual iki Sinovacdan sonra hansı peyvəndlə (BioNTech, yoxsa Sinovac) gücləndirici doza almağın daha yüksək anticisim səviyyəsinə töhfə verəcəyidir.

Tədqiqata görə gücləndirici doza BioNTech alan fərdlərdə anticisim səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə yüksək idi.

Bu tədqiqat iki Sinovacdan sonra homoloji və ya heteroloji gücləndirici doza ilə yaranan anticisim cavablarını müqayisə edən azsaylı tədqiqatları dəstəkləyir.  

Qısaca diqqətçəkən nəticələr bunlardır;

1. İki doza inaktiv Sinovac ilə seromüsbətlik göstəricisi olduqca yüksək idi.
2. Xroniki xəstəlik və pre-piylənmə aşağı anticisim cavabına səbəb oldu.
3. İkinci Sinovac dozasından sonrakı 4 ayda anticisim səviyyələrində ciddi azalma vardı.
4. İkinci Sinovac dozasından təxminən 5 ay sonra həm homoloji, həm heteroloji gücləndirici doza ilə anticisim səviyyələrində artım müəyyən edildi.
5. Heteroloji gücləndirici doza (BioNTech) homoloji (Sinovac) doza ilə müqayisədə anticisim cavabında nəzərəçarpan artım təmin etdi.

Tədqiqatçılar inaktiv peyvənd sxemini tamamlamış, xüsusən risk amilləri olan fərdlərin gücləndirici doza kimi mRNA peyvəndini seçmələrini tövsiyə edirlər.