İmmun sisteminin koronavirusla necə mübarizə apardığına dair yeni kəşflər

İmmun sistemiyeni koronavirus (SARS-CoV-2) kimi işğalçı virusu aşkarladıqda ona yapışmaq üçün anticisim yığını göndərir, bununla virusun hüceyrələrə bağlanma qabiliyyətini əngəlləyir və digər hüceyrələr tərəfindən məhv edilməsi üçün işarələyir. Son dövrün yeni tədqiqatları bu prosesin Covid-19 xəstəliyiniuğurla keçirib sağalmış şəxslərdə necə işlədiyini göstərir və başqa xəstələrə də kömək edə biləcək məlumatlar ehtiva edir.
İndiyə qədər alimlər virusun insan hüceyrələrinə çatmaq və bağlanmaq üçün istifadə etdiyi “spike” (sünbül) hissəsinə — reseptora bağlanma sahəsinə — diqqət yetirmişdilər.

Şəkil 1-in açıqlaması: SARS-CoV-2 lipid örtüklə əhatələnmiş RNA virusudur. Bu virus spike (sünbül) adlı zülalı ilə hüceyrələrimizə bağlanır.
Koronavirusun bu hissəsi insanları yoluxdurmaq üçün birbaşa şəxsin hüceyrələrinə bağlanır və tədqiqatçıların peyvənd və dərman hazırlanmasında ən böyük üstünlük verdiyi hissə bu sahədir. Keçən il ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) tərəfindən təcili istifadə üçün təsdiq almış monoklonal anticisim müalicələri də eyni sahəni hədəfləmişdir.
Fərqliliyi görmək...
Austin Texas Universitetindən immunoloqlar Gregory Ippolito və Jason Lavinderin rəhbərlik etdiyi komanda Covid-19 xəstəliyindən sağalmış dörd şəxsdən alınmış qan nümunələrini daha yaxından araşdırdı və onların bədənlərinin mübarizə üçün istehsal etdiyi anticisimlərin çoxunun əslində koronavirusun spike hissəsinin digər tərəfini hədəflədiyini kəşf etdi. Əslində, anticisimlərin %80-ə qədəri digər spike zülalı hissələrini hədəfləyir.
Ippolito belə izah edir: "Bu anticisimlər çətirşəkilli zülalın örtüyündə başqa sahəni hədəfləyir. Spike zülalının N-terminal sahəsi adlanan bu hissəsi ən çox mutasiyaya uğrayır (aşağıda mavi ilə göstərilən anticisim bağlanma sahəsi). Bu sahədəki dəyişikliklər narahatlıq doğuran bir çox varianta görə də məsuldur. Belə variantlar müdafiədəki ən yayılmış anticisimlərin bəzilərinin aşkarlamasından yayına və beləliklə immun sistemindən qaça bilər."

Şəkil 2-nin açıqlaması: SARS-CoV-2 infeksiyalarından sağalmış insanlardan alınan qan plazması nümunələrinin analizi qanda dövr edən anticisimlərin çoxunun — orta hesabla təxminən % 84-ünün — viral spike zülalının reseptor bağlanma sahəsi (RBD, yaşıl) xaricindəki hədəf sahələrini, N-terminal sahəni (NTD, mavi) və S2 alt vahidini (qırmızı, sarı) göstərir. İllüstrasiya mənbəyi: Texas Universiteti, Austin.
Yeni kəşf Covid-19-dan qorunmaq üçün daha effektiv ola bilər
Lakin başqa böyük anticisim qrupu S2 alt vahidi adlanan spike saplağını hədəfləyir. Bu, ümidvericidir, çünki alimlər bunun tez-tez mutasiyaya uğramayan sahə olduğunu bildirdilər. Buna görə virusu tanıyan anticisimlər onu neytrallaşdıra bilirsə (hüceyrəyə daxil olmadan bağlana bilirsə), istənilən varianta qarşı qoruyucu təbəqə təqdim etməlidirlər.
Hələ heç bir S2 bağlayıcı anticismin güclü qoruyucu olduğu tapılmayıb, lakin Lavinder bildirir ki, bəziləri tapılsa, variantlarla mübarizə üçün hazırlanacaq gələcək nəsil peyvəndlərdə rol oynaya bilərlər. Hətta yalnız Covid-19 üçün deyil, bütün koronaviruslara qarşı qoruma təmin edən peyvəndə də yol aça bilər.
Ippolito bu yeni kəşflərini belə ümumiləşdirir: “Buradakı əsas fikir budur: bu sahə bütün koronaviruslarda əhəmiyyətli dərəcədə qorunduğu üçün yaxşı pan-koronavirus peyvəndi ola bilər. Gələcəkdə peyvəndlərin strateji dizaynı üçün əhəmiyyət daşıyır.”
ƏLAQƏLİ MÖVZULAR
- Covid-19 dünya və Türkiyə üzrə cari statistika
- Koronavirus haqqında son xəbərlər və elmi irəliləyişlər
Mənbələr
2. Voss W.N. ve ark. (May 4, 2021). Prevalent, protective, and convergent IgG recognition of SARS-CoV-2 non-RBD spike epitopes. Science: https://science.sciencemag.org/
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.